Ermənistanda parlament seçkiləri başa çatıb. Mərkəzi Seçki Komissiyasının iyunun 8-də açıqladığı ilkin nəticələrə görə, Baş nazir Nikol Paşinyanın “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyası 49,81 faiz səs toplayaraq parlamentdə çoxluğu qoruyub.
Bu nəticə hakim partiyaya təkbaşına hökumət formalaşdırmaq imkanı verir. Bununla belə, Paşinyanın partiyası parlamentdə konstitusiya dəyişiklikləri üçün tələb olunan üçdə iki səs çoxluğunu əldə edə bilməyib.
Müxalifətin iddiaları və parlamentin yeni mənzərəsi
MSK-nın açıqladığı rəqəmlərə görə, seçkilərdə dörd siyasi qüvvə keçid baryerini aşaraq parlamentə daxil ola bilib:
“Vətəndaş Müqaviləsi” partiyası (Nikol Paşinyan): 49,81 faiz;
“Güclü Ermənistan” alyansı (Samvel Karapetyan): 23,29 faiz;
“Ermənistan” alyansı (Robert Köçəryan): 9,94 faiz;
“Çiçəklənən Ermənistan” partiyası (Qaqik Tsarukyan): 4,00 faiz.
İkinci yerdə qərarlaşan “Güclü Ermənistan” blokunun rəhbəri, milyarder Samvel Karapetyan səsvermədə ev dustaqlığında iştirak edib. O, hökuməti devirməyə cəhddə ittiham olunur, lakin ittihamları rədd edir.
Karapetyan seçki prosesini “utancverici” adlandırıb və kampaniya dövründə tərəfdarlarına qarşı təzyiqlərin olduğunu bildirib.
Ermənistan İstintaq Komitəsi isə seçki pozuntuları ilə bağlı artıq 59 cinayət işi açıldığını və 9 nəfərin saxlanıldığını açıqlayıb.
Seçici fəallığında artım
Ölkə üzrə 2005 seçki məntəqəsində səsvermə keçirilib. Ümumi seçici fəallığı təxminən 60 faiz təşkil edib. Bu, 2021-ci il parlament seçkilərində qeydə alınmış 49,4 faizlik göstərici ilə müqayisədə fəallığın artması deməkdir.
Ermənistan qanunvericiliyində seçkinin etibarlı sayılması üçün minimal seçici fəallığı tələbi nəzərdə tutulmur.
Səsvermə gecəsi bülletenlərin sayılması zamanı nəticələr dəyişib. İyunun 7-si axşam saatlarında ilkin bülletenlər sayılarkən Paşinyanın partiyası daha yüksək göstərici ilə liderlik edirdi. Lakin regionlardan gələn bülletenlərin tam emalından sonra hakim partiyanın səs faizi 49,81-ə enib. Buna baxmayaraq, bu nəticə parlament üstünlüyünü qorumaq və hökuməti təkbaşına formalaşdırmaq üçün kifayət edib.
Xarici siyasət: Moskva və Brüssel arasında balans
Səsvermədən sonra jurnalistlərin suallarını cavablandıran Nikol Paşinyan Ermənistanın xarici siyasət kursu ilə bağlı da danışıb.
Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı ilə münasibətlərin dondurulması fonunda yaranan böhranı şərh edən Paşinyan bildirib ki, Rusiya ilə əlaqələr institusional əsaslara söykənir. Onun sözlərinə görə, münasibətlərdə gərginliklə bağlı bəzi iddialar daxili siyasi qüvvələr tərəfindən süni şəkildə gündəmə gətirilir.
Baş nazir həmçinin Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqından çıxarılmasının hüquqi baxımdan mümkün olmadığını bildirib və rəsmi Yerevanın digər üzv ölkələr kimi veto hüququna malik olduğunu vurğulayıb.
Paşinyan Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsini də önə çəkib. O, Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula fon der Lyayen ilə telefon danışığına istinad edərək bildirib ki, Aİ Ermənistana 50 milyon avrodan çox birbaşa maliyyə yardımı ayıracaq. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın kənd təsərrüfatı məhsullarının rüsumsuz şəkildə Avropa bazarına çıxışı üçün də xüsusi mexanizmlər hazırlanır.
Daxili və beynəlxalq reaksiyalar
Hakim partiya seçki nəticələrini islahatların davamı və Avropa ilə yaxınlaşma xəttinə verilən ictimai dəstək kimi qiymətləndirib.
Parlamentə daxil olan müxalif qüvvələr isə seçki prosesi zamanı həbslər və iddia olunan qanun pozuntuları ilə bağlı nəticələri hüquqi müstəvidə araşdıracaqlarını bildiriblər.
Avropa İttifaqı rəhbərliyi, Fransa Prezidenti Emmanuel Makron və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski səsvermədən sonra Paşinyanı təbrik ediblər. Onlar Ermənistanla əməkdaşlığın davam etdirilməsi, ölkənin suverenliyi və Avropa ilə yaxınlaşma kursuna dəstək mesajları veriblər.
Rusiya rəsmi dairələri isə seçki prosesi zamanı müxalifətə təzyiqlərin olduğunu iddia edib və ikitərəfli münasibətlər, eləcə də Avrasiya İqtisadi İttifaqı çərçivəsində öhdəliklərin qarşılıqlı hörmət əsasında icrasının vacibliyini xatırladıb.
Azərbaycanla sülh və Konstitusiya məsələsi
Seçkilərdən sonra gündəmdə qalacaq əsas məsələlərdən biri də Azərbaycanla sülh müqaviləsi və Ermənistan Konstitusiyası ilə bağlı müzakirələrdir.
Bakı uzun müddətdir bildirir ki, Ermənistan Konstitusiyasında və hüquqi-siyasi sənədlərində Azərbaycana qarşı ərazi iddiası kimi şərh edilə biləcək müddəalar aradan qaldırılmadan yekun sülh müqaviləsinin imzalanması çətin olacaq. Söhbət xüsusilə Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsinə istinaddan gedir. Həmin bəyannamədə Ermənistan və Qarabağın birləşdirilməsinə dair 1989-cu il qərarına istinad var.
Paşinyan isə yeni Konstitusiya ideyasını təkcə Azərbaycanla sülh prosesi ilə deyil, həm də Ermənistanın yeni siyasi mərhələyə keçidi ilə izah edir. O, bunu “real Ermənistan” və “IV Respublika” konsepsiyaları çərçivəsində təqdim edir.
Lakin seçkilərin nəticəsi göstərir ki, Paşinyanın partiyası parlamentdə adi çoxluğu qorusa da, konstitusiya dəyişikliklərini təkbaşına həyata keçirmək üçün yetərli superçoxluğa malik deyil. Bu isə Konstitusiya ilə bağlı mümkün dəyişikliklərin parlamentdə asanlıqla qəbul edilməyəcəyini və belə bir prosesin daha geniş siyasi razılaşma, yaxud referendum tələb edə biləcəyini göstərir.
Bu baxımdan, Paşinyanın seçkilərdə qələbəsi Azərbaycanla sülh prosesinə siyasi mandat versə də, Konstitusiya məsələsi hələ də Ermənistan daxilində ən həssas və mübahisəli mövzulardan biri olaraq qalır.
