“Novaya qazeta. Yevropa”nın materialı
Rusiyanın neft emalı zavodlarına edilən zərbələrdən sonra ölkənin bir sıra regionlarında benzin qıtlığı yaranıb, yanacaqdoldurma məntəqələrində növbələr uzanıb. Amma Rusiyanın indi alışmağa başladığı bu mənzərə Donbas üçün illərdir gündəlik reallıqdır.
Rusiya tərəfindən işğal olunmuş Donetsk və Luqansk bölgələrində insanlar artıq çoxdan sabah maşına yanacaq tapıb-tapmayacaqlarını, evdə suyun olub-olmayacağını, qışda isinib-isinməyəcəklərini bilmədən yaşayırlar. Burada müharibə təkcə cəbhədə yox, gündəlik məişətdə də davam edir.
Makeyevkada yaşayan Sergey deyir ki, indi əsas məsələ sadədir: su, ərzaq, benzin və qaz ehtiyatı toplamaq. Onun maşını həm benzin, həm də propan qazı ilə işləyir. Evdəki sobası da balon qazı ilə işlədiyi üçün boru kəmərləri zədələnsə belə, yemək bişirmək və isinmək mümkündür.
Donetsk və Makeyevkada benzin tapmaq çətindir. Yanacaqdoldurma məntəqələrində saatlarla növbə gözlənilir, yanacaq isə məhdud miqdarda satılır. Sergey deyir ki, bu şəraitdə insanlar hər şeyi əvvəlcədən düşünməyə məcburdur: maşının bakını, qaz balonlarını, su çənlərini, ərzaq ehtiyatını.
Ən böyük problemlərdən biri sudur. Şəhərlərdə su bəzən həftədə cəmi bir neçə saat verilir. Kimisi mənzildə böyük çənlər quraşdırır, kimisi həyətində nasoslardan istifadə edir. Sergey evində daim min litr su ehtiyatı saxladığını deyir. Amma belə imkan hamıda yoxdur. Müharibə şəraitində hər kəs əvvəlcə öz ailəsinin təhlükəsizliyini düşünür.
Donbas sakinləri təkcə infrastruktur böhranına yox, həm də yerli hakimiyyətin nəzarətinə uyğunlaşmağa məcburdurlar. İnsanlar dövlət müəssisələrində işləməkdən, qeydiyyata düşməkdən, diqqət çəkməkdən çəkinirlər. Çünki səfərbərlik, saxlanılma və ya təzyiq riski hələ də qalır.
Sergey bildirir ki, məktəblərdə müəllimlərlə yazışmalar artıq “Telegram”da yox, Rusiyanın “Max” tətbiqində aparılır. O isə bu tətbiqi öz telefonuna quraşdırmadığını, yalnız uşağının telefonundan istifadə etdiyini deyir. Donbasda insanlar informasiya məkanında da ehtiyatlı davranırlar.
Son həftələrdə vəziyyət daha da gərginləşib. Sergey deyir ki, ərzaq bazalarına yük maşınları daha az gəlir, sürücülər yollarda dron hücumlarından qorxurlar. Gecələr dron səsləri eşidilir, onlara avtomat və pulemyotlardan atəş açılır. Əhali isə artıq bu səslərin altında yatmağa öyrəşib.
Onun evi avtomobil yoluna yaxındır. Bir vaxtlar bu, üstünlük sayılırdı: işıqlı yol, hərbi nəqliyyat və hərəkət təhlükəsizlik hissi yaradırdı. İndi isə həmin yol risk mənbəyinə çevrilib. Çünki hərbi maşınların hərəkət etdiyi yollar hücum hədəfi ola bilər.
Buna baxmayaraq, Sergey ailəsi ilə birlikdə Makeyevkadan getməyi düşünmür. Ev, işıq, qaz, müəyyən qazanc və su ehtiyatı hələlik qalır. Onun sözlərinə görə, insanlar 2014–2015-ci illərdə daha ağır günlər görüb. İndi vəziyyət təhlükəli olsa da, çoxları yaşamağa davam etməyi seçir.
Sergeyin dediyi kimi, indi hər şey sadədir: suyun olmalıdır, qazın olmalıdır, maşının işləməlidir, qapılar axşamdan bağlanmalıdır. Qalanı isə müharibənin növbəti gününün nə gətirəcəyindən asılıdır.
