Gürcüstanda yerləşən və Azərbaycanın SOCAR şirkətinə məxsus olan Kulevi Neft Terminalı Rusiyaya qarşı Aİ-nin 20-ci sanksiya paketinə daxil edilməkdən son anda yayına bilib. Daha əvvəl yayılan xəbərlərdə terminalın bu paketə daxil ediləcəyi bildirilirdi.
Xəbəri ilk olaraq Rusiyanın dövlətə məxsus TASS informasiya agentliyi yayıb, daha sonra isə Gürcüstandakı hökumətyönlü kanallar bu barədə məlumat verib.
OC Media yazır ki, bu qərar Avropada narahatlıq fonunda verilib; belə ki, İranla müharibə səbəbindən bazar ertəsi günü dünya neft qiymətləri müvəqqəti olaraq bir barel üçün 100 dolları keçmişdi.
Kuleviyə sanksiya tətbiq edilməməsinin səbəbləri ilə bağlı ziddiyyətli məlumatlar yayılıb.
Gürcüstan hökuməti terminalda qanunsuz fəaliyyətlərlə bağlı iddiaların sübut olunmadığını bildirsə də, TASS xəbər verib ki, Aİ-nin sanksiyalar üzrə xüsusi nümayəndəsi Devid O’Sallivan Gürcüstanın xarici işlər naziri Maka Boçorişviliyə rəsmi məktub göndərib.
Məktubda qeyd olunur: “Əvvəlcə Rusiyanın neftinin dəniz yolu ilə daşınması və ‘kölgə donanması’nın limana daxil olması səbəbindən Gürcüstanın Kulevi limanının 20-ci sanksiya paketinə daxil edilməsi planlaşdırılırdı”.
O’Sallivanın sözlərinə görə, Gürcüstan hakimiyyətinin və liman operatorunun bir sıra öhdəliklər götürməsindən sonra “mövqe yenidən nəzərdən keçirilib”. Bu öhdəliklərə Aİ tərəfindən sanksiya tətbiq olunmuş gəmilərin Gürcüstan limanlarına daxil olmasının və orada xidmət almasının qarşısını almaq da daxildir.
OC Media-nın müraciəti zamanı nə SOCAR, nə də Gürcüstan Xarici İşlər Nazirliyi şərh vermək üçün əlçatan olmayıb.
Gürcüstanın TV Pirveli telekanalı bildirib ki, SOCAR həmçinin Aİ sanksiyalarına əməl edəcəyini, o cümlədən Rusiya xam neftinə tətbiq olunan qiymət limitinə və Rusiya neftindən istehsal olunan neft məhsullarının Aİ-yə idxalına qoyulan qadağaya riayət edəcəyini öhdəsinə götürüb.
Terminalın siyahıdan çıxarılması ilə bağlı xəbərlərdən sonra parlamentin Mədəniyyət Komitəsinin sədri, “Gürcü Arzusu” partiyasından deputat Giorgi Qabunia Rustavi 2 telekanalına bildirib ki, “Gürcüstan heç vaxt sanksiyalardan yayınmaq üçün istifadə olunmayıb”.
O deyib: “İctimaiyyət bir daha əmin oldu ki, Gürcüstan bu istiqamətdə haqlıdır və Gürcüstan heç vaxt sanksiyalardan yayınmaq üçün istifadə olunmayıb”. Bununla o, hökumətin Gürcüstanın “dezinformasiya kampaniyasına məruz qaldığı” barədə mövqeyini təkrarlayıb.
Kulevinin sanksiya paketinə daxil ediləcəyi ilə bağlı xəbərlər fevralın əvvəlində ortaya çıxmışdı. Paket Rusiyanın neft gəlirlərini daha da azaltmağı hədəfləyir. Gürcüstan hökuməti bu addımı pisləmiş və limanı qətiyyətlə müdafiə edərək Kulevidəki vəziyyət barədə Aİ Komissiyasına tam məlumat verdiyini bildirmişdi.
Gürcüstan Milli Bankının keçmiş rəhbəri və iqtisadçı Roman Qotsiridze qeyd edib ki, o, uzun müddətdir bu liman barədə danışır və yaxınlıqda tikilən neft emalı zavodunun gücü ilə bağlı şübhələrini ifadə edir. O, bu zavodu “saxta layihə” adlandırıb.
Aİ bildirib ki, Gürcüstan və SOCAR-ın Rusiya gəmilərinə xidmət göstərməyəcəyi və onların limana yanaşmasına icazə verməyəcəyi barədə öhdəliklərindən sonra mövqeyini dəyişib. Lakin Rusiyanın dezinformasiyasını yaydığına görə Böyük Britaniya tərəfindən sanksiya tətbiq olunan hökumətyönlü “İmedi” telekanalı terminalın siyahıdan “sübut çatışmazlığı səbəbindən” çıxarıldığını iddia edib.
Bununla belə, Qotsiridze hesab edir ki, Kulevi əsasən Azərbaycanın ABŞ və Aİ ilə dərinləşən münasibətləri sayəsində sanksiyalardan son anda yayına bilib. Azərbaycanın emal olunmuş neft məhsullarının ən böyük hissəsi məhz bu liman vasitəsilə ixrac olunur və ona sanksiya tətbiq edilməsi Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün ciddi zərbə olardı.
Liman yaxınlıqda tikilən neft emalı zavodu səbəbindən mübahisələrə qarışıb. Zavod hələ fəaliyyətə başlamasa da, noyabr və yanvar ayları arasında Rusiyanın xam neftindən əldə edilən 116 milyon dollar dəyərində neft məhsulu “istehsal edib” və satdığı bildirilir. Qotsiridze qeyd edib ki, belə bir sxem Kulevi terminalı olmadan mümkün olmazdı, çünki fəaliyyət göstərməyən zavod heç bir neft məhsulu istehsal edə bilməzdi.
Lakin Rusiyanın maraqları tərəfindən dəstəkləndiyi iddia edilən bu zavod layihəsi yaxın gələcəkdə ciddi problemlərlə üzləşə bilər.
Kulevi neft emalı zavodunun sahibi “Black Sea Petroleum” şirkətinin təsisçisi olan iş qadını və dizayner Maka Asatianidir. Layihə Gürcüstanın dövlətə məxsus İnkişaf Fondu və “Gürcü Arzusu”nun lideri Bidzina İvanişvilinin təsis etdiyi Cartu Bank tərəfindən maliyyələşdirilib. Zavodun təqdimatı 2024-cü ilin oktyabrında keçirilib və tədbirdə Gürcüstanın baş naziri İrakli Kobaxidze iştirak edib.
Bu yazı ingilis dilindən tərcümə edilmişdir. Yazının əslini OC Media-dan oxuya bilərsiniz.
