ABŞ Prezidenti Donald Tramp iki ilə yaxındır davam edən İsrail-HƏMAS müharibəsini dayandırmaq və Qəzzada uzunmüddətli sabitlik yaratmaq məqsədilə genişmiqyaslı 20 maddəlik sülh planı təqdim edib. Planın İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu tərəfindən dəstəkləndiyi bildirilir.
Tramp və Netanyahu bazar ertəsi Ağ Evdə keçirilən görüşdən sonra birgə mətbuat konfransında çıxış ediblər.
ABŞ prezidenti bildirib ki, tərəflər “çətin əldə olunan sülh sazişinə çox yaxın”dırlar və bu planın qəbul edilməsi “Yaxın Şərqdə yeni bir dövrün başlanğıcı” ola bilər. O, həmçinin qeyd edib ki, əgər HƏMAS təklifi rədd edərsə, ABŞ İsrailin öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün atacağı bütün addımları dəstəkləyəcək.
Planın əsas məqsədi: silahsızlaşdırma və yenidənqurma
Tramp administrasiyasının təqdim etdiyi sənəd Qəzzada radikalizmin kökündən aradan qaldırılmasını, əhalinin rifahının təmin edilməsini və uzunmüddətli sabitliyin yaradılmasını nəzərdə tutur. Planın ilk maddələrinə görə, Qəzza “terror təhlükəsindən azad, radikallaşmadan təmizlənmiş bir zona”ya çevriləcək və qonşu ölkələr üçün təhlükə yaratmayacaq.
İkinci əsas hədəf Qəzzanın müharibədən sonra yenidən qurulmasıdır. Bütün hərbi əməliyyatlar dayandırıldıqdan sonra İsrail qüvvələri mərhələli şəkildə geri çəkiləcək, girovlar azad ediləcək və qarşılığında yüzlərlə fələstinli məhbus sərbəst buraxılacaq. Bu prosesin 72 saat ərzində həyata keçirilməsi planlaşdırılır.
Humanitar yardım və idarəetmədə yeni model
Plan Qəzzada humanitar vəziyyətin yaxşılaşdırılması üçün geniş tədbirlər nəzərdə tutur. Razılaşma qüvvəyə mindiyi andan etibarən beynəlxalq təşkilatlar vasitəsilə bölgəyə dərhal yardım göndəriləcək. Su, elektrik, kanalizasiya sistemləri və digər infrastrukturun bərpası prioritet olacaq.
Qəzza müvəqqəti dövrdə texnokrat və qeyri-siyasi bir fələstinli komitə tərəfindən idarə olunacaq. Bu idarəetmə strukturu “Sülh Şurası” adlı beynəlxalq orqan tərəfindən nəzarətdə saxlanılacaq və ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu orqana sədrlik edəcək. Şura, Britaniyanın keçmiş baş naziri Toni Bleyer kimi beynəlxalq fiqurların da daxil olduğu bir heyətlə Qəzzanın yenidənqurulmasına nəzarət edəcək və Fələstin Muxtariyyəti islahatları həyata keçirəndən sonra idarəçiliyi ona təhvil verəcək.
İqtisadi inkişaf və xüsusi zona planı
Tramp planın mühüm hissəsi kimi Qəzzada iqtisadi inkişafı önə çəkir. “Tramp iqtisadi inkişaf planı” çərçivəsində bölgədə yeni iş yerləri yaradılacaq, investisiyalar cəlb ediləcək və gələcək nəsillər üçün ümid yaradılacaq.
Bundan başqa, iştirakçı ölkələrlə danışıqlar yolu ilə xüsusi iqtisadi zona yaradılacaq. Bu zona güzəştli tarif və ticarət imkanları təqdim edərək Qəzzanı regionun iqtisadi xəritəsində mühüm bir mərkəzə çevirməyi hədəfləyir.
HƏMAS-ın silahsızlaşdırılması və təhlükəsizlik mexanizmi
Planın ən mühüm şərtlərindən biri HƏMAS və digər silahlı qrupların siyasətdən tamamilə uzaqlaşdırılmasıdır. Bütün hərbi infrastruktur – o cümlədən tunellər və silah istehsal müəssisələri – məhv ediləcək və yenidən qurulmasına icazə verilməyəcək. Silahsızlaşdırma beynəlxalq müşahidəçilərin nəzarəti altında aparılacaq və silahların geri alınması və reinteqrasiya proqramı beynəlxalq fondlarla maliyyələşdiriləcək.
Təhlükəsizliyin təmin olunması üçün ABŞ, ərəb və digər beynəlxalq tərəfdaşlarla birlikdə Beynəlxalq Sabitlik Qüvvəsi (ISF) yaradacaq. Bu qüvvə fələstinli polis qüvvələrini təlimləndirəcək, İsrail və Misir sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin edəcək və silahların Qəzzaya daxil olmasının qarşısını alacaq.
İsrail nə Qəzzanı işğal, nə də ilhaq edəcək. Təhlükəsizlik tam təmin edildikdən sonra İsrail Müdafiə Qüvvələri mərhələli şəkildə geri çəkiləcək və yalnız təhlükəsizlik zolağında məhdud qüvvə saxlanılacaq.
Əgər HƏMAS imtina edərsə…
Plan həmçinin HƏMAS-ın razılaşmadan imtina etməsi halını da nəzərə alır. Belə bir vəziyyətdə, humanitar yardım və yenidənqurma proqramları İsrail ordusunun nəzarətindən çıxarılaraq beynəlxalq qüvvələrə təhvil verilən zonalarda həyata keçiriləcək.
Tramp, əlavə olaraq, sülh prosesinə dəstək məqsədilə fələstinlilər və israillilər arasında dinlərarası dialoqun başlanmasını və tolerantlıq dəyərlərinə əsaslanan yeni ictimai mühitin yaradılmasını təklif edir.
Planın son mərhələsində Qəzzanın yenidən qurulması və Fələstin Administrasiyasının islahatlarının tamamlanması ilə fələstinlilərin öz müqəddəratını təyin etməsi və dövlət qurmaq istiqamətində real bir yol açılacağı qeyd olunur. ABŞ bu prosesi dəstəkləmək və İsrail ilə fələstinlilər arasında daimi siyasi dialoq yaratmaq üçün vasitəçilik rolunu üzərinə götürəcək.
Donald Trampın 20 maddəlik sülh planı Yaxın Şərqdə uzun illərdir davam edən münaqişəni sona çatdırmaq üçün indiyədək təklif olunmuş ən əhatəli təşəbbüslərdən biri hesab edilir. İsrail hökuməti planı müsbət qarşılayıb və onu müharibənin əsas məqsədlərinə uyğun adlandırıb. Lakin HƏMAS hələlik rəsmi mövqe bildirməyib və bu planın həyata keçib-keçməyəcəyi onun qərarından asılı olacaq.
