“Our World in Data” platformasının dərc etdiyi yeni göstəricilər Azərbaycanda demokratiya indeksinin son iki əsrdə keçdiyi mürəkkəb tarixi prosesi əks etdirir.
Məlumatlara görə, ölkənin demokratiya göstəricilərində nəzərəçarpacaq yüksəlişlər əsasən tarixi dönüş nöqtələri ilə bağlı olub. Xüsusilə, 1918–1919-cu illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulması dövründə demokratik göstəricilərdə ciddi artım müşahidə edilib. Lakin bu mərhələ qısaömürlü olub, cümhuriyyətin süqutundan sonra indeks sürətlə enişə keçib.
Digər mühüm yüksəliş isə 1992-ci ildə – müstəqilliyin ilk illərində qeydə alınıb. Bu dövr siyasi plüralizmin və seçki institutlarının müəyyən qədər fəaliyyət göstərməsi ilə xarakterizə olunurdu. Lakin sonrakı illərdə demokratik göstəricilər eniş tendensiyası nümayiş etdirib, uzunmüddətli sabit, lakin aşağı səviyyədə qalmaqda davam edib.
Mövcud məlumatlar V-Dem (Varieties of Democracy), Polity (Polity V), EIU (The Economist Intelligence Unit) və BTI (Bertelsmann Transformation Index) kimi müxtəlif mənbələrin qiymətləndirmələrinə əsaslanır. Bununla belə, göstəricilərin hamısı Azərbaycanın demokratik idarəetmə baxımından məhdudiyyətlərlə üzləşdiyini göstərir. Xüsusilə, “liberal demokratiya” indeksi çox aşağı səviyyədə qalmaqdadır.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu dinamika Azərbaycanın siyasi tarixi, institusional inkişafı və regiondakı geosiyasi reallıqlarla sıx bağlıdır. Demokratiyanın dayanıqlı inkişafı üçün isə seçki proseslərinin şəffaflığının artırılması, siyasi iştirak imkanlarının genişləndirilməsi və qanunun aliliyinin təmin olunması əsas hədəf kimi göstərilir.
