Beş ildir ki, dünyada 330 jurnalist həbsdə saxlanılır.
Jurnalistlərin Müdafiə Komitəsinin (CPJ) illik hesabatına görə, bu artım avtoritar rejimlərin güclənməsi, münaqişə zonalarının genişlənməsi və siyasi senzuranın artması ilə bağlıdır.
Həbsdə olan jurnalistlərin çoxu uzun müddət məhkəmə prosesi görmədən, bəziləri isə beş ildən çox həbs cəzasına məhkum edilib. Onların yarısı hələ məhkəmə qarşısına çıxarılmayıb.
CPJ vurğulayır ki, həbsdəki jurnalistlərin təxminən üçdə biri zorakılıq və qeyri-insani rəftara məruz qalıb, bunların 20 faizi işgəncə və döymə iddiaları ilə bağlıdır.
Jurnalistlərin ən çox həbs olunduğu ölkələr arasında Çin, Myanmar, İsrail və işğal edilmiş Fələstin əraziləri öndə gəlir. Avropa və Orta Asiyada isə 96 jurnalist həbsdədir. Bu ölkələr arasında Rusiya 27 jurnalistlə, Belarus 25 jurnalistlə, Azərbaycan isə 24 jurnalistlə öndədir. Azərbaycanda jurnalistlərin sayı 2024-cü ildə 13 idi.
CPJ bildirir ki, Azərbaycan 2018-ci ildən bəri ilk dəfə olaraq ən çox jurnalisti həbs edən ölkələr sırasına daxil olub. Təşkilat ölkədə xaricdən donor yardımlarını məhdudlaşdıran qanunlarla müstəqil medianı susdurmaq səylərinin gücləndiyini vurğulayır.
Son dövrdə həbs olunan jurnalistlər və bir sıra ictimai-siyasi fəallar qaçaqmalçılıq, vergidən yayınma və digər maddələrlə ittiham olunublar, lakin onların çoxu məhz peşə fəaliyyətinə və hökumətdə korrupsiyanı ifşa etməsinə görə cəzalandığını bildirir. Rəsmi Bakı siyasi motivli təqiblərin olmadığını iddia etsə də, yerli və beynəlxalq insan haqları qrupları, Avropa Parlamenti və AŞPA siyasi məhbusların azad edilməsini tələb edir.
Həbsdə olan jurnalistlərin çoxu qəddar və həyati təhlükəli şəraitdə saxlanılır. Bəzi jurnalistlər tibbi yardım, qida və digər əsas ehtiyaclardan məhrum olub. Nəticədə səhhətləri ciddi şəkildə pisləşib, bəzən ölüm halları da qeydə alınıb.
2025-ci ildə 116 jurnalist azad edilib. CPJ həbsdə olan jurnalistlərin müdafiəsi üçün beynəlxalq hüquqi və tibbi dəstək göstərib. 36 jurnalistə həbsdə kömək olunub, bu 2021-ci illə müqayisədə beş dəfə çoxdur. Azad edilən 29 jurnalist azadlığa çıxdıqdan sonra psixoloji, tibbi və hüquqi dəstək alıb.
