“Kavkazski uzel”in materialı
Ermənistan və Qarabağdan olan erməni ictimai təşkilatları və partiyaları Yerevanda keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin səkkizinci sammitinin iştirakçılarını Ermənistanda demokratik dəyərləri müdafiə etməyə, Qarabağda mədəni dəyərlərin qorunmasına və erməni qaçqınların hüquqlarının müdafiəsinə yardım göstərməyə çağırıblar.
“Kavkazski uzel”in yazdığı kimi, Avropa Parlamenti ermənilərin Qarabağa qayıtmaq hüququnu göstərən, həmçinin erməni hərbi əsirlərin azad edilməsini tələb edən qətnamə qəbul etdikdən sonra azərbaycanlı parlamentarilər Milli Məclisin Avropa Parlamenti ilə bütün əlaqələrinin dayandırılması barədə qərar qəbul ediblər. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Avropa İttifaqının səfirinə etiraz notası təqdim edib.
Təxminən 50 nümayəndə heyətinin dövlət başçıları və strukturlar səviyyəsində iştirak etdiyi Avropa Siyasi Birliyinin səkkizinci sammiti bu gündən etibarən Yerevanda keçirilir. Həmçinin mayın 4-5-də Yerevanda ilk Ermənistan-Avropa İttifaqı (Aİ) sammiti keçiriləcək. Ermənistanı sammitdə Nikol Paşinyan, Avropa İttifaqını isə Avropa Şurasının prezidenti Antoniu Koşta, Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen ilə birlikdə təmsil edir, – deyə Ermənistan XİN-in mətbuat xidməti xəbər verir.
Ermənistan və Qarabağdan olan ermənilərin 40 ictimai təşkilatı və siyasi qüvvəsi Avropa sammiti və Ermənistan-Aİ sammiti iştirakçılarına müraciət imzalayıb. Sammitin açılış günü, mayın 4-də Yerevanda Stand For Democracy in Armenia adlı açıq və partiyalarüstü platformanın təşəbbüsü ilə yerli vaxtla saat 09:00-da “Ermənistanda demokratiya və hüquqların müdafiəsinə qalxaq” aksiyası həyata keçirilib.
Stand For Democracy in Armenia nümayəndəsi qeyd edib ki, müraciətə imza toplanması və qarşıdakı aksiya barədə elan sosial şəbəkədə Stand For Democracy in Armenia səhifəsində dərc olunub.
“Biz müraciətdə bəyan edirik ki, Ermənistanda gözardı edilə bilməyəcək problemlər var. Avropa Siyasi Birliyinin səkkizinci sammitinin iştirakçılarına ünvanlanmış müraciətimizdə demokratik dövlətlərin nümayəndələrini ölkədə müdaxilə tələb edən əsas problemlərə diqqət yetirməyə çağırırıq. Bunlar siyasi təqiblər və seçmə ədalət mühakiməsi, söz azadlığının məhdudlaşdırılması, dini azadlıqların pozulması və dövlətin kilsənin işlərinə müdaxiləsi, Qarabağdan olan ermənilərin hüquqları, Bakıda saxlanılan erməni əsirlərin azad edilməsi məsələsi, erməni mədəni irsinin məhv edilməsi, Qarabağdan olan ermənilərin təhlükəsiz, ləyaqətli və kollektiv qayıdış hüququdur”, – Stand For Democracy in Armenia təşəbbüsünün nümayəndəsi bildirib.
Qarabağdan olan erməni tarixçilər və fəallar dəfələrlə Azərbaycan hakimiyyətinin regionda tarixi binaları və xatirə abidələrini dağıtması barədə məlumat veriblər. Belə ki, 2025-ci ilin dekabrında Azərbaycan seqmentində sosial şəbəkələrdə “Yerits Mankants” monastırının daxilində dağıntıları əks etdirən video yayılıb, peyk görüntüləri isə Müqəddəs Xilaskar monastırında dağıntıları göstərib. Tarixçilər beynəlxalq ictimaiyyəti erməni abidələrinin dağıdılmasına reaksiya verməyə çağırıblar. Azərbaycanlı ekspertlər isə Azərbaycandakı xristian abidələrinin dövlət tərəfindən qorunduğunu israr edirlər.
“Avropa Şurasının prezidenti Antoniu Koştaya, Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallasa, Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyenə, Avropa Parlamentinin sədri Roberta Metsolaya, Avropa dövlətlərinin və hökumətlərinin başçılarına” ünvanlanan müraciətdə bildirilir ki, “biz sizdən ümumi dəyərlərimizin — demokratiyanın, insan ləyaqətinin, fundamental hüquqlara hörmətin və sülhün müdafiəsi üçün təsirli addımlar atmağınızı gözləyirik”.
Sənədi imzalayanlar Avropa liderlərini Ermənistana səfərləri zamanı göstərilən problemləri Ermənistan hakimiyyəti ilə dialoqda qaldırmağa, siyasi motivlərlə saxlanılan şəxslərin azad edilməsini tələb etməyə və əsirlərin azad edilməsi, mədəni irsin qorunması üçün Bakıya təzyiqi artırmağa, gələcək dəstəyi insan hüquqları sahəsində real islahatlarla əlaqələndirməyə, qayıdış hüququnun həyata keçirilməsi üçün beynəlxalq mexanizmin yaradılmasına yardım etməyə çağırıblar.
Təşəbbüsçülər vurğulayırlar ki, “bu problemlərin gözardı edilməsi Avropa institutlarına etimadı sarsıda bilər” və beynəlxalq ictimaiyyəti “təkcə hakimiyyəti deyil, həm də Ermənistan xalqını, onun demokratik inkişaf və təhlükəsizlik hüququnu dəstəkləməyə” çağırırlar. 40 imzaçı arasında “Ayakve” Vətəndaş Təşəbbüsü, “Güclü Ermənistan”, “Çiçəklənən Ermənistan”, “Birlik qanadları” partiyaları, Ermənistan Respublika Partiyası, ARFD Ermənistan Ali orqanı, Qarabağ ictimai təşkilatları var.
Qarabağda fəaliyyət göstərmiş qurumun “Milli Məclis”i mayın 3-də sammit iştirakçılarına müraciət edərək “humanitar və hüquqi böhrana reaksiya verilməsinin zəruriliyini” vurğulayıb. Müraciətin müəllifləri qeyd ediblər ki, “Azərbaycanın 2020 və 2023-cü illərdəki hərbi əməliyyatları təxminən 150 min erməninin zorla köçürülməsinə gətirib çıxarıb, beynəlxalq ictimaiyyətin kifayət qədər reaksiya verməməsi isə sonrakı pozuntulara şərait yaradıb” və “Qarabağda erməni mədəni irsinin davam edən məhvinə” diqqət çəkiblər.
2023-cü il sentyabrın 19-20-də Azərbaycan genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar keçirərək Qarabağ ərazisinə nəzarəti ələ keçirib, bundan sonra erməni əhalisinin kütləvi köçü başlayıb. 2023-cü il oktyabrın 7-nə qədər Qarabağdan 100 632 məcburi köçkün Ermənistana gəlib, 2024-cü ilin sentyabrına qədər isə regionda cəmi 14 erməni qalıb.
Qarabağda fəaliyyət göstərmiş qurumun “parlamenti” Avropa İttifaqı nümayəndələrini “Azərbaycanın hərəkətlərinə beynəlxalq-hüquqi qiymət verməyə, sanksiyalar tətbiq etməyə və mədəni irsin qorunması üçün müstəqil monitorinq missiyası göndərməyə, erməni hərbi əsirlərin və girovların dərhal azad edilməsinə nail olmağa, Qarabağ ermənilərinin beynəlxalq zəmanətlər altında təhlükəsiz, ləyaqətli və kollektiv qayıdışı üçün şəraiti təmin etməyə” çağırıb.
Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin (BQXK) nümayəndələrinin bəyanatına əsasən, Azərbaycan rəsmi olaraq yalnız 33 erməni hərbi əsir və mülki şəxsin saxlanıldığını təsdiqləyir, lakin erməni hüquq müdafiəçiləri daha 80 erməni əsirin olduğunu bildiriblər. BQXK 2025-ci il sentyabrın 3-dən Azərbaycan hökumətinin tələbi ilə bu ölkədəki missiyasının fəaliyyətini dayandırıb.
Parlamentarilər gözləyirlər ki, “Aİ ədalət və regional sabitlik naminə bəyanatlardan konkret addımlara keçəcək” və bildirirlər ki, “susmaq şəriklikdir”.
Qarabağ erməniləri ətrafında davam edən humanitar və hüquqi böhrandan Qarabağ ermənilərinin İctimai Şurasının müraciətində də bəhs olunur.
“2020-2023-cü illərin hadisələri əhalinin zorla köçürülməsinə və ağır nəticələrə gətirib çıxarıb, hüquqlar bərpa edilmədən və məsuliyyətə cəlb olunmadan regionda davamlı sülh mümkün deyil”, – bəyanatda vurğulanır.
“Sülh və təhlükəsizliyə nail olmaq xalqların hüquqları hesabına baş verməməlidir”, – müraciət müəllifləri bildiriblər və “ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyətinin dayandırılmasından sonra yeni beynəlxalq tənzimləmə mexanizminin formalaşdırılmasının” zəruriliyini qeyd ediblər.
İctimai Şura Avropa liderlərini “Qarabağdan olan ermənilərin və insan hüquqlarının universal dəyərlərini dəstəkləməyə” çağırıb, xüsusilə “Ermənistanda Qarabağ ermənilərinin ağır sosial-iqtisadi vəziyyətini” və “xüsusi fondların yaradılması da daxil olmaqla beynəlxalq dəstəyin gücləndirilməsinin” zəruriliyini vurğulayıb.
