{"id":203381,"date":"2020-11-03T12:41:41","date_gmt":"2020-11-03T12:41:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/"},"modified":"2020-11-03T12:41:41","modified_gmt":"2020-11-03T12:41:41","slug":"cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/","title":{"rendered":"C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar"},"content":{"rendered":"<p>\n  <i><br \/>\n    Professor Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n tarixind\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131<br \/>\n  <\/i>\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      Az\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rin azad edilm\u0259si \u00fczr\u0259 \u0259m\u0259liyyatlara ba\u015flamas\u0131 il\u0259 regionda v\u0259 d\u00fcnyada Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sin\u0259 maraq yenid\u0259n art\u0131b. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u201cTuran\u201d \u0130nformasiya Agentliyi<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b><br \/>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      Az\u0259rbaycan Demokratik Q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Milli \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri, professor<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b><br \/>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      C\u0259mil H\u0259s\u0259nli il\u0259 m\u00f6vzunu m\u00fczakir\u0259 edib<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; C\u0259mil m\u00fc\u0259llim Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259traf\u0131nda son durumu nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirirsiniz?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  -Oktyabr\u0131n 31-n\u0259 ke\u00e7\u0259n ax\u015fam Cenevr\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ba\u015fa \u00e7atd\u0131. 30 il \u0259rzind\u0259 problemin h\u0259lli istiqam\u0259tind\u0259 ciddi bir i\u015f g\u00f6r\u0259 bilm\u0259y\u0259n Minsk Qrupunun h\u0259ms\u0259drl\u0259ri daha bir b\u0259yanat q\u0259bul etdil\u0259r. Burada s\u00f6hb\u0259t Moskva, Paris, Va\u015finqton b\u0259yanatlar\u0131n\u0131 t\u0259sdiq etm\u0259k, humanitar at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 nail olmaq, humanitar obyektl\u0259rin vurulmamas\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar etm\u0259k, h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar rayonunda Beyn\u0259lxalq Q\u0131rm\u0131z\u0131 Xa\u00e7 Komit\u0259sinin v\u0259 AT\u018fT-in f\u0259aliyy\u0259td\u0259 olan s\u0259drinin \u015f\u0259xsi n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin t\u0259hl\u00fck\u0259siz f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 z\u0259man\u0259t verm\u0259k v\u0259 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u0259ks olunub. Amma m\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, h\u0259r d\u0259f\u0259 humanitar at\u0259\u015fk\u0259s elan edildikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n dinc ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri, G\u0259nc\u0259, T\u0259rt\u0259r, B\u0259rd\u0259 kimi b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlar\u0131 at\u0259\u015f\u0259 tutulub, dinc insanlara qar\u015f\u0131 qada\u011fan edilmi\u015f kasetli d\u00f6y\u00fc\u015f sursatlar\u0131ndan v\u0259 uzaq m\u0259saf\u0259li raketd\u0259n istifad\u0259 edilib. Bunu Human Rights Watch kimi beyn\u0259lxalq insan h\u00fcquqlar\u0131 t\u0259\u015fkilat\u0131 da t\u0259sdiq edir. H\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00fcnaqi\u015f\u0259 zonas\u0131na daxil olmayan \u0259razil\u0259rd\u0259 u\u015faqlar, qad\u0131nlar v\u0259 ya\u015fl\u0131 insanlar da daxil olmaqla h\u0259yat\u0131n\u0131 itirmi\u015f dinc insanlar\u0131n say\u0131 100 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131r. Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin r\u0259hb\u0259rl\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar zonas\u0131na daxil olmayan ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rini vurmalar\u0131n\u0131 gizl\u0259tmirl\u0259r. H\u0259tta Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n d\u0259 qeyd edil\u0259n \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlara raket at\u0259\u015f\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar var. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259ki erm\u0259ni h\u0259rbi birlikl\u0259ri vahid komandanl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 deyill\u0259r. Burada bir t\u0259r\u0259fd\u0259n Erm\u0259nistan ordusu, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n \u201cArtsax\u201d oyuncaq qurumunun \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 d\u0259st\u0259l\u0259ri\u201d, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir t\u0259r\u0259fd\u0259n birinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin veteranlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131pozuq d\u0259st\u0259l\u0259ri v\u0259 n\u0259hay\u0259t, xaricd\u0259n, \u0259sas\u0259n Suriya v\u0259 Livandan g\u0259tirilmi\u015f erm\u0259ni \u201ck\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259ri\u201d, PKK yaraql\u0131lar\u0131 vuru\u015furlar. Bel\u0259 \u015f\u0259raitd\u0259 erm\u0259ni t\u0259r\u0259finin at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 \u0259m\u0259l ed\u0259c\u0259yi inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. Nec\u0259 ki, \u0259vv\u0259lki at\u0259\u015fk\u0259sl\u0259r zaman\u0131 biz bunu g\u00f6rd\u00fck.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Son g\u00fcnl\u0259r Qaraba\u011f \u0259traf\u0131nda AB\u015e-da \u201c\u0259s\u0259bl\u0259rin g\u0259rildiyi\u201d m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Bu, n\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  -\u018flb\u0259tt\u0259, bu, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 prezident se\u00e7kil\u0259rinin yax\u0131nla\u015fmas\u0131, namiz\u0259dl\u0259rin erm\u0259nil\u0259rin s\u0259sl\u0259ri u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Lakin ayr\u0131-ayr\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar AB\u015e-\u0131n m\u00f6vqeyi kimi q\u0259bul edil\u0259 bilm\u0259z. AB\u015e \u00f6z m\u00f6vqeyin r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259yan edib. Bu m\u00f6vqe m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc v\u0259 suverenliyi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sidir. Almaniya Federativ Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi eyni m\u00f6vqeyi s\u0259rgil\u0259di, h\u0259tta m\u00fcxt\u0259lif erm\u0259ni q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin nicat yeri kimi baxd\u0131qlar\u0131 Putin bel\u0259 30 il\u0259 yax\u0131n i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlanm\u0131\u015f 7 rayonun m\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 etiraf etdi. Bu m\u00f6vqel\u0259r b\u0259yan edil\u0259nd\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 erm\u0259nil\u0259rin uzun m\u00fcdd\u0259t istinad etdikl\u0259ri \u201ct\u0259yini m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u201d m\u0259s\u0259l\u0259sinin ad\u0131 bel\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259di. \u00c7\u00fcnki d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc h\u0259mi\u015f\u0259 BMT-nin m\u0259lum nizamnam\u0259sind\u0259 yay\u011f\u0131n \u201ct\u0259yini m\u00fcq\u0259ddarat\u201d prinsipind\u0259n \u00fcst\u00fcn olub. Son vaxtlar, bu, bir daha t\u0259sdiq edildi. \u018fslind\u0259, erm\u0259nil\u0259rin son bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259 \u0259razind\u0259 \u201cxilas namin\u0259 ayr\u0131lmaq\u201d, \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f he\u00e7 vaxt m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmay\u0131b\u201d kimi c\u0259f\u0259ng v\u0259 uydurma fikirl\u0259r ortaya atmas\u0131 uzun m\u00fcdd\u0259t spekulyasiya predmetin\u0259 \u00e7evirdikl\u0259ri \u201ct\u0259yini m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u201d prinsipinin beyn\u0259lxalq bax\u0131mdan iflasa u\u011framas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  H\u0259tta bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u201cThe Economist\u201d daha ir\u0259li ged\u0259r\u0259k yaz\u0131b ki, \u201cY\u00fcz il bundan \u0259vv\u0259l Lenin neft yataqlar\u0131na n\u0259zar\u0259ti t\u0259min etm\u0259k v\u0259 m\u00fcs\u0259lman al\u0259mi \u00fc\u00e7\u00fcn Q\u0131rm\u0131z\u0131 Mayak yarad\u0131lmas\u0131 \u00fcmidi il\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil etdiyi Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 Sovet Az\u0259rbaycan\u0131na vermi\u015fdi&quot;. Bunlar h\u0259l\u0259 indiy\u0259 q\u0259d\u0259r ayd\u0131nla\u015fd\u0131ra bilmirl\u0259r, Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini Az\u0259rbaycana Lenin \u201cverib\u201d, ya Stalin. T\u0259\u0259ss\u00fcf do\u011furan m\u0259s\u0259l\u0259 odur ki, adamlar bilm\u0259dikl\u0259ri i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur. Bel\u0259 absurd fikir \u201cThe Economist\u201d kimi n\u00fcfuzlu bir jurnal\u0131n s\u0259hif\u0259sind\u0259 nec\u0259 \u0259ks oluna bil\u0259r?\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Tarixi bax\u0131mdan \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f he\u00e7 vaxt m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmay\u0131b\u201d iddias\u0131 hans\u0131sa s\u0259n\u0259d\u0259, fakta s\u00f6yk\u0259nirmi?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211;<br \/>\n  <\/b><br \/>\n  Bu, uydurma bir fikirdir v\u0259 uydurma oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 he\u00e7 bir s\u0259n\u0259d\u0259, fakta s\u00f6yk\u0259n\u0259 bilm\u0259z. \u018fvv\u0259la onu dey\u0259k ki, tarix\u0259n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f deyil\u0259n bir \u0259razi vahidi olmay\u0131b. Qaraba\u011f\u0131n da\u011f\u0131 da, aran\u0131 da bir co\u011frafi m\u0259kand\u0131r. \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u201d ifad\u0259sini Az\u0259rbaycana \u00f6t\u0259n \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259 Rusiya bol\u015fevikl\u0259ri g\u0259tirdil\u0259r. \u018fslind\u0259 bu c\u0259f\u0259ng fikir yeni deyil. \u00d6z i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 ideoloji \u0259saslar haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu fikri vaxt\u0131 il\u0259 Robert Ko\u00e7aryan, Serj Sarkisyan atm\u0131\u015fd\u0131lar ortaya. \u0130ndi Pa\u015finyan da v\u0259ziyy\u0259td\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu kimi h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar meydan\u0131nda ciddi u\u011fursuzluqdan sonra yap\u0131\u015fd\u0131 h\u0259min fikird\u0259n. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n haz\u0131rk\u0131 durumuna m\u00fcnasib\u0259td\u0259 erm\u0259nil\u0259ri \u201cxilas\u201d etm\u0259k ist\u0259y\u0259n xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu fikir bir q\u0259d\u0259r cazib\u0259dar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Amma onun tarixi \u0259saslar\u0131 yoxdur, uydurmad\u0131r, fantaziyad\u0131r. Tarix\u0259n Az\u0259rbaycandan k\u0259nar n\u0259 Qaraba\u011f, n\u0259 d\u0259 onun da\u011f\u0131 v\u0259 aran\u0131 olub. \u018fslind\u0259, 3 il \u00f6nc\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u201d ad\u0131ndan imtina edib \u201cArtsax\u201d terminind\u0259n yap\u0131\u015fmalar\u0131 da Qaraba\u011f\u0131n ke\u00e7mi\u015find\u0259 \u00f6zl\u0259rini g\u00f6rm\u0259m\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar m\u0259s\u0259l\u0259ni tarixi m\u00fcst\u0259vid\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b siyasil\u0259\u015fdirm\u0259kd\u0259 maraql\u0131d\u0131rlar.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; B\u0259s gerc\u0259k tarix n\u0259 deyir?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  -Gerc\u0259k tarix\u0259 ba\u015f vuranda, da\u015flar\u0131 s\u0259liq\u0259 il\u0259 \u00f6z yerin\u0259 qoyanda tamam ayr\u0131 m\u0259nz\u0259r\u0259 yaran\u0131r. C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 m\u00fcasir geosiyasi m\u0259nz\u0259r\u0259 t\u0259xmin\u0259n son \u00fc\u00e7 \u0259sr \u0259rzind\u0259 formala\u015f\u0131b. XVIII \u0259srin ortalar\u0131nda yaranm\u0131\u015f m\u00fcst\u0259qil bir Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 var idi ki, da\u011f\u0131 il\u0259, aran\u0131 il\u0259 b\u00fct\u00fcn Qaraba\u011f \u0259razil\u0259rin h\u0259min xanl\u0131\u011f\u0131n co\u011frafiyas\u0131 hesab edilirdi. Xanl\u0131\u011f\u0131 \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan 130 min \u0259halinin m\u00fctl\u0259q \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi. H\u0259r biri 3-4 k\u0259ndd\u0259n ibar\u0259t olan 5 xristian m\u0259likl\u0259r xanl\u0131\u011f\u0131n h\u0259yat\u0131nda hans\u0131sa g\u00fcc\u0259 v\u0259 t\u0259sir imkan\u0131na malik deyildi. Qaraba\u011f\u0131n ke\u00e7mi\u015fin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 iki a\u00e7ar s\u0259n\u0259d var, M\u0259hz h\u0259min s\u0259n\u0259dl\u0259r Qaraba\u011f\u0131n kim\u0259 m\u0259xsus olmas\u0131nda tarixi bax\u0131mdan \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Bunun birincisi 1805-ci ilin may ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Rusiya komandanl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f K\u00fcr\u0259k\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si, ikincisi is\u0259, \u201cbir anla\u015f\u0131lmazl\u0131q\u201d n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n yerin\u0259 o\u011flu Mehduqulu a\u011fan\u0131n Qaraba\u011f hakimi t\u0259yin edilm\u0259si haqq\u0131nda imperator I Aleksandr\u0131n 1806-c\u0131 il 10 sentyabr tarixli f\u0259rman\u0131d\u0131r. Bu t\u0259m\u0259l s\u0259n\u0259dl\u0259rin he\u00e7 birind\u0259 Qaraba\u011fda erm\u0259ni amilinin olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 eyham bel\u0259 yoxdur.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Bu halda erm\u0259nil\u0259rin<br \/>\n  <\/b><br \/>\n  <b><br \/>\n    \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f he\u00e7 vaxt m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmay\u0131b\u201d<br \/>\n  <\/b><br \/>\n  <b><br \/>\n    iddias\u0131n\u0131n tarixl\u0259 el\u0259 bir \u0259laq\u0259sinin olmad\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nla\u015f\u0131r.<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Bilirsiniz, erm\u0259nil\u0259r \u00f6z tarixl\u0259rini, \u00f6zl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 regionun da ke\u00e7mi\u015fini tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar. Bir fakt, bir d\u0259n\u0259 tarixi s\u0259n\u0259d ortaya qoya bilmirl\u0259r. Tarixi m\u00fczakir\u0259d\u0259n d\u0259 qa\u00e7\u0131rlar. Bir vaxtlar Qafqaz\u0131n Ali Ba\u015f Komandan\u0131 olmu\u015f knyaz Qoltis\u0131n 1900-c\u00fc ild\u0259 \u00e7ar II Nikolaya m\u0259ruz\u0259 edirdi ki, Rusiya Qafqaz\u0131 f\u0259th ed\u0259nd\u0259 orada toplam 45 min erm\u0259ni ya\u015fay\u0131rd\u0131, indi onlar\u0131n say\u0131 milyon yar\u0131ma \u00e7at\u0131b. Ax\u0131, bunu biz \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n uydurmuruq, bu m\u0259ruz\u0259 Moskvada Rusiya H\u0259rbi Tarix Arxivind\u0259 var. Gedib baxs\u0131nlar. Bundan \u0259lav\u0259, \u00e7ar Rusiyas\u0131 C\u0259nubi Qafqaz\u0131 i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra ke\u00e7mi\u015f xanl\u0131qlar\u0131n \u0259halisini yenid\u0259n siyah\u0131ya ald\u0131. O c\u00fcml\u0259d\u0259n 1823-c\u00fc ild\u0259 art\u0131q l\u0259\u011fv edilmi\u015f Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 d\u0259 bel\u0259 bir siyah\u0131yaalma h\u0259yata ke\u00e7irildi v\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ri 1866-c\u0131 ild\u0259 Tbilisid\u0259 n\u0259\u015fr etdil\u0259r (&quot;\u041e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u0435 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u0440\u043e\u0432\u0438\u043d\u0446\u0438\u0438, \u0441\u043e\u0441\u0442\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u043d\u043e\u0435 \u0432 1823 \u0433. \u0434\u0435\u0439\u0441\u0442\u0432\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u044b\u043c \u0441\u0442\u0430\u0442\u0441\u043a\u0438\u043c \u0441\u043e\u0432\u0435\u0442\u043d\u0438\u043a\u043e\u043c \u041c\u043e\u0433\u0438\u043b\u0435\u0432\u0441\u043a\u0438\u043c \u0438 \u043f\u043e\u043b\u043a\u043e\u0432\u043d\u0438\u043a\u043e\u043c \u0415\u0440\u043c\u043e\u043b\u043e\u0432\u044b\u043c 2-\u044b\u043c. \u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441, 1866&quot;). \u018fhalinin etnik m\u0259nsubiyy\u0259tini, ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin ad\u0131n\u0131 v\u0259 insanlar\u0131n dini inanc\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu m\u00fck\u0259mm\u0259l bir toplu idi. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 i\u015f\u011fal etdikl\u0259ri \u0259razil\u0259rd\u0259 \u0259halini qeyd\u0259 alark\u0259n Rusiya inzibati idar\u0259l\u0259ri m\u00fcs\u0259lmanlardan f\u0259rqli olaraq erm\u0259nil\u0259ri iki ayr\u0131-ayr\u0131 qruplar \u00fczr\u0259 qeyd\u0259 al\u0131rd\u0131lar. Bunun birincisi k\u00f6hn\u0259 sakinl\u0259r (\u0441\u0442\u0430\u0440\u043e\u0436\u0438\u043b\u044c\u0446\u044b) adland\u0131r\u0131l\u0131r, ikinci qrupa is\u0259 yeni g\u0259l\u0259nl\u0259r (\u043d\u043e\u0432\u043e\u043f\u0440\u0438\u0448\u0435\u043b\u044c\u0446\u044b) daxil edilirdi. Bax bu yeni g\u0259l\u0259nl\u0259rin hesab\u0131na ke\u00e7mi\u015f Nax\u00e7\u0131van, \u0130r\u0259van v\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 etnik m\u0259nz\u0259r\u0259 t\u0259dric\u0259n d\u0259yi\u015fib knyaz Qolits\u0131n dey\u0259n h\u0259dd\u0259 \u00e7atd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvind\u0259n sonra 1918-ci ilin may\u0131nda Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarand\u0131 v\u0259 bu m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t iki il m\u00f6vcud oldu. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Qaraba\u011f\u0131n v\u0259 onun da\u011fl\u0131q hiss\u0259sinin inzibati tabe\u00e7iliyi nec\u0259 idi?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  -Bu da erm\u0259nil\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259n s\u00fckutla ke\u00e7m\u0259k ist\u0259dikl\u0259ri bir suald\u0131r. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti qurulduqdan az sonra Bak\u0131 azad edildi v\u0259 Qaraba\u011f da daxil olmaqla 98 min kv.km \u0259razid\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n suverenliyi t\u0259min edildi. 1918-ci ilin noyabr\u0131nda M\u00fctt\u0259fiq qo\u015funlar\u0131 Bak\u0131ya gir\u0259nd\u0259n az sora Qa\u00adra\u00adba\u011f v\u0259 Z\u0259n\u00adg\u0259\u00adzu\u00adrun Az\u0259r\u00adbay\u00adcan h\u00f6\u00adku\u00adm\u0259\u00adti\u00adnin ida\u00adr\u0259\u00adsi al\u00adt\u0131n\u00adda ol\u00addu\u00ad\u011fu in\u00adgi\u00adlis komandanl\u0131\u011f\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nd\u0131. M\u0259hz, 1919-cu ilin yanvar ay\u0131nda h\u00f6kum\u0259tin t\u0259qdimat\u0131 il\u0259 general Vilyam Tomson t\u0259r\u0259find\u0259n Xosrovpa\u015fa b\u0259y Sultanov Qaraba\u011f v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurun general qubernatoru t\u0259yin edildi. Onun bir az\u0259rbaycanl\u0131, bir erm\u0259ni k\u00f6m\u0259k\u00e7isi var idi. Halbuki, erm\u0259nil\u0259r m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin Bak\u0131ya girm\u0259sind\u0259n intiqam m\u0259qam\u0131 kimi istifad\u0259 edib Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r. V\u0259ziyy\u0259tl\u0259 tan\u0131\u015f olduqdan sonra 1918-ci ilin dekabr ay\u0131n\u0131n ilk g\u00fcn\u00adl\u0259\u00adrin\u00add\u0259 ge\u00adne\u00adral Tom\u00adson G\u0259n\u00adc\u0259, Qa\u00adzax v\u0259 Ca\u00advan\u00ad\u015fir q\u0259\u00adza\u00adla\u00adr\u0131n\u00adda ya\u00ad\u015fa\u00adyan er\u00adm\u0259\u00adni\u00adl\u0259\u00adrin li\u00adder\u00adl\u0259\u00adri\u00adn\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi te\u00adleq\u00adram\u00adda t\u0259\u00adl\u0259b edir\u00addi ki, erm\u0259\u00adni\u00adl\u0259r qeyd edi\u00adl\u0259n \u0259ra\u00adzi\u00adl\u0259r\u00add\u0259 t\u00f6r\u0259t\u00addi\u00adyi qa\u00adnun\u00adsuz\u00adluq\u00adla\u00adra v\u0259 soy\u00ad\u011fun\u00ad\u00e7u\u00adlu\u00ad\u011fa son qoy\u00adsun\u00adlar. O bil\u00addi\u00adrir\u00addi: \u201cB\u00fc\u00adt\u00fcn er\u00adm\u0259\u00adni\u00adl\u0259\u00adr\u0259 x\u0259\u00adb\u0259r ve\u00adril\u00adsin ki, \u00f6z ev\u00adl\u0259\u00adrin\u00add\u0259 sa\u00adkit otur\u00adsun\u00adlar. \u018fg\u0259r on\u00adlar bu \u0259m\u00adri ye\u00adri\u00adn\u0259 ye\u00adtir\u00adm\u0259\u00ads\u0259\u00adl\u0259r, t\u00f6\u00adk\u00fc\u00adl\u0259n qan\u00adlar v\u0259 ba\u015f ve\u00adr\u0259n qanun\u00adsuzluq\u00adla\u00adra g\u00f6\u00adr\u0259 bi\u00adla\u00adva\u00adsi\u00adt\u0259 ca\u00advab ver\u00adm\u0259\u00adli ola\u00adcaq\u00adlar\u201d. Az sonra is\u0259 Erm\u0259nistandan g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f mill\u0259t\u00e7i \u00fcns\u00fcrl\u0259r Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259n qovulduqdan sonra 1919-cu ilin iyul-avqust aylar\u0131nda Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sinin erm\u0259ni k\u0259ndlil\u0259ri \u00f6z qurultaylar\u0131nda Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tini tan\u0131maq, onun qanunlar\u0131na tabe olmaq haqq\u0131nda q\u0259tnam\u0259l\u0259r q\u0259bul etdil\u0259r. H\u0259tta, rus, erm\u0259ni, y\u0259hudi mill\u0259tind\u0259n olan bol\u015fevikl\u0259r bel\u0259 etiraf edirdil\u0259r ki, Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si Az\u0259rbaycan M\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259tinin t\u0259rkibind\u0259 olub. Sovetl\u0259\u015fm\u0259d\u0259n az sonra N\u0259rimanov, Mdivani, Mikoyan, Naney\u015fvili, Vesnik, Levandovski v\u0259 Mixaylov 1920-ci ilin iyul ay\u0131n\u0131n 10-da Moskvaya yazd\u0131qlar\u0131 m\u0259ktubda bildirirdil\u0259r ki \u201cM\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Qaraba\u011f b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmu\u015fdur. Qaraba\u011f v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurun Bak\u0131 il\u0259 q\u0131r\u0131lmaz iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni birliyi bu vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n olan on minl\u0259rl\u0259 f\u0259hl\u0259d\u0259n qaynaqlan\u0131r v\u0259 onlar\u0131n \u0130r\u0259vanla he\u00e7 bir ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131nn olmamas\u0131 yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fin tarixi h\u0259qiq\u0259tidir\u201d. \u0130st\u0259r Erm\u0259nistanda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 ondan k\u0259narda \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f he\u00e7 vaxt m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmay\u0131b\u201d dey\u0259nl\u0259r bu s\u0259n\u0259dl\u0259rl\u0259 yax\u015f\u0131-yax\u015f\u0131 tan\u0131\u015f olsunlar.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Son d\u00f6vr\u00fcn yaz\u0131lar\u0131nda v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda Qaraba\u011f\u0131n Da\u011fl\u0131q hiss\u0259sinin guya Stalinin Erm\u0259nistandan al\u0131b Az\u0259rbaycana verm\u0259si haqq\u0131nda fikirl\u0259r yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirilir.<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Bunun he\u00e7 bir tarixi \u0259sas\u0131 yoxdur. D\u00f6vr\u00fcn arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri il\u0259 t\u0259sdiq edilmir bu iddia. \u201cStalin tezisini\u201d \u00f6t\u0259n \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin sonunda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 Yerevan\u0131n iddialar\u0131 ba\u015f qald\u0131randa erm\u0259ni aliml\u0259ri, siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri uydurmu\u015fdular. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259, Sovet Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n ideoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 katibi Aleksandr Yakovlevin s\u0259drliyi il\u0259 bir komissiya yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min komissiya Stalin d\u00f6vr\u00fcn\u00fc yenid\u0259n t\u0259fti\u015f edilir, onun qanunsuz \u0259m\u0259ll\u0259ri, x\u00fcsusi il\u0259 repressiyalarla ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131. M\u0259hz, buna g\u00f6r\u0259 erm\u0259nil\u0259r Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 Stalin repressiyalar\u0131n\u0131n \u201cqurban\u0131\u201d kimi t\u0259qdim etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu fikri ortaya atm\u0131\u015fd\u0131lar. Hadis\u0259l\u0259r ba\u015flayanda onlar Moskvaya 400 s\u0259hif\u0259lik bir aray\u0131\u015f g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdil\u0259r v\u0259 h\u0259min aray\u0131\u015f b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 uydurma \u201cStalin tezisi\u201d \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdu. M\u0259n o m\u0259s\u0259l\u0259ni b\u00fct\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 il\u0259 ara\u015fd\u0131rm\u0131\u015fam. Qafqaz B\u00fcrosunun 1921-ci ilin iyul ay\u0131n\u0131n 4-5-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n plenumunun materiallar\u0131 il\u0259, Bak\u0131, Tbilisi, Moskva arxivl\u0259rind\u0259 saxlan\u0131lan protokollarla \u0259trafl\u0131 tan\u0131\u015f olmu\u015fam. Tam \u0259minlikl\u0259 deyim ki, Stalinin guya Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini Erm\u0259nistandan al\u0131b Az\u0259rbaycana verm\u0259si haqq\u0131nda fikir k\u00f6k\u00fcnd\u0259n yaland\u0131r, uydurmad\u0131r. S\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 bunu \u0259ks etdir\u0259n he\u00e7 n\u0259 yoxdur. H\u0259min plenumda i\u015ftirak ed\u0259n erm\u0259ni kommunistl\u0259rind\u0259n d\u0259 he\u00e7 k\u0259s he\u00e7 harada bu bar\u0259d\u0259 bir s\u00f6z dem\u0259yib, bir s\u0259tir yazmay\u0131b.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; B\u0259s \u0259slind\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 nec\u0259 olub?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; \u018fslind\u0259, son g\u00fcnl\u0259r \u201cStalin uydurmas\u0131ndan\u201d gen-bol dan\u0131\u015fan xarici t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n he\u00e7 biri Qafqaz B\u00fcrosunun 1921-ci il iyulun 4-5-d\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f plenumlar\u0131n\u0131n 11 v\u0259 12 n\u00f6mr\u0259li protokollar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259yibl\u0259r. Onlar siyasi konyunkturaya uy\u011fun olaraq erm\u0259nil\u0259rin 30-35 il \u0259vv\u0259l uydurdu\u011fu bu yalan\u0131 t\u0259krar edirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, yaz\u0131rlar ki, Stalinin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n toplant\u0131da Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Erm\u0259nistandan al\u0131n\u0131b Az\u0259rbaycana verildi. Ax\u0131, Stalin Qafqaz B\u00fcrosunun \u00fczv\u00fc deyildi, Plenumda onun s\u0259sverm\u0259, t\u0259klifl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259k h\u00fcququ yox idi. Adam \u00fczv\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 bir qurumun toplant\u0131s\u0131na nec\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259 bil\u0259rdi? Plenum Serqo Orconikidzenin s\u0259drliyi il\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdi. Plenum \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Rusiya il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f Moskva m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Nax\u00e7\u0131van Az\u0259rbaycan protektoratl\u0131\u011f\u0131 kimi tan\u0131nandan sonra erm\u0259nil\u0259r Sovet Rusiyadan naraz\u0131l\u0131q etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bu naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201ckompensasiya\u201d etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Moskvadan Qafqaz B\u00fcrosu r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 gizli t\u0259limat g\u0259ldi ki, Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini Erm\u0259nistana transfer etm\u0259yi haz\u0131rlas\u0131nlar. H\u0259tta Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n Xarici \u0130\u015fl\u0259r Komissarl\u0131\u011f\u0131 1921-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn illik hesabat\u0131nda bu i\u015fin art\u0131q ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, h\u0259min ilin dekabr\u0131nda Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sinin Erm\u0259nistana verildiyini yaz\u0131rd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc t\u0259limat bel\u0259 idi. Halbuki, Qafqaz B\u00fcrosunun r\u0259hb\u0259rl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Serqo \u00d6rconikidze d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Moskvaya yazm\u0131\u015fd\u0131 ki, Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259sidir. Qeyd edil\u0259n t\u0259limata uy\u011fun olaraq iyulun 4-d\u0259 plenumda 5-ci m\u0259s\u0259l\u0259 kimi Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sini s\u0259sverm\u0259y\u0259 qoyub onun Erm\u0259nistana verilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edildi. Lakin plenumun eyni g\u00fcnd\u0259, eyni saatda h\u0259min toplant\u0131s\u0131nda 6-c\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259 kimi N\u0259rimanovun b\u0259yanat\u0131 elan edildi. N\u0259rimanov deyirdi ki, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sinin Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bu m\u0259s\u0259l\u0259nin m\u00fczakir\u0259si Rusiya Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin m\u00fczakir\u0259sin\u0259 verilsin. Plenum \u00fczvl\u0259ri N\u0259rimanovun b\u0259yanat\u0131na s\u0259s verdil\u0259r, o q\u0259bul edildi v\u0259 bununla da 5-ci m\u0259s\u0259l\u0259 \u00f6z h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259sini itirdi. Amma bol\u015fevikl\u0259rin \u201cQafqaz canisi\u201d Orconikidze m\u0259s\u0259l\u0259nin m\u00fczakir\u0259sinin Moskvaya ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 raz\u0131 deyildi. Ona g\u00f6r\u0259 s\u0259h\u0259ri g\u00fcn iyulun 5-d\u0259 onun v\u0259 Amayak Nazaretyan\u0131n t\u0259klifi il\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259liy\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131 v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sinin Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 SAXLANILMASI (verilm\u0259si, qaytar\u0131lmas\u0131 yox, m\u0259hz saxlan\u0131lmas\u0131) v\u0259 ona muxtar vilay\u0259t statusu verilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edildi. \u018fslind\u0259, Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sin\u0259 muxtar vilay\u0259t statusu verilm\u0259si d\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin ideyas\u0131 idi. 1920-ci ilin iyul ay\u0131n\u0131n 2-d\u0259 Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n Xarici i\u015fl\u0259r Komissar\u0131 Georgi \u00c7i\u00e7erinin Qaraba\u011f v\u0259 Z\u0259ng\u0259zuru \u0259vv\u0259lc\u0259 m\u00fcbahis\u0259li \u0259razi elan edib, sonra bu torpaqlar\u0131 Erm\u0259nistana verm\u0259k haqq\u0131nda \u015fifirli teleqram\u0131na cavab olaraq Orconikidze yaz\u0131rd\u0131 ki, m\u0259nim fikrimc\u0259, Qaraba\u011f v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur Az\u0259rbaycanda qalmal\u0131d\u0131r v\u0259 \u0259lav\u0259 edirdi: &quot;M\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131 m\u0259cbur ed\u0259c\u0259y\u0259m ki, bu vilay\u0259tl\u0259rin muxtariyy\u0259tini elan etsin, lakin bu ideya Az\u0259rbaycandan g\u0259lm\u0259lidir v\u0259 he\u00e7 bir halda bunu m\u00fcqavil\u0259d\u0259 (Erm\u0259nistanla Sovet Rusiyas\u0131 aras\u0131nda haz\u0131rlanan m\u00fcqavil\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur) g\u00f6st\u0259rm\u0259k olmaz\u201d. O, gizli \u015f\u0259kild\u0259 Lenin, Stalin v\u0259 \u00c7i\u00e7erin\u0259 xat\u0131rlad\u0131rd\u0131 ki, biz &quot;burada (Qaraba\u011fda) muxtariyy\u0259t elan edib, m\u00fcs\u0259lman ordu hiss\u0259l\u0259rini ora buraxmadan erm\u0259ni \u0259halisini t\u0259\u015fkilatland\u0131rar\u0131q\u201d. Bel\u0259 d\u0259 oldu. Bu add\u0131mla bol\u015fevikl\u0259r Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin t\u0259m\u0259lin\u0259 gec partlayan bir mina qoyuldular ki, bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan o minadan ziyan \u00e7\u0259kir.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Bel\u0259 olan halda biz bilm\u0259k ist\u0259yirik: \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, Stalin Tbilisiy\u0259 niy\u0259 g\u0259lmi\u015fdi?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  -H\u0259min vaxt Stalin Nal\u00e7ikd\u0259 dinc\u0259lirdi. Q\u0259fl\u0259t\u0259n Tiflis\u0259 g\u0259lm\u0259si d\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sinin m\u00fczakir\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyildi. Moskva bir q\u0259d\u0259r m\u00fcst\u0259qil olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan G\u00fcrc\u00fcstan inqilab komit\u0259sinin s\u0259dri Filip Maxaradzed\u0259n naraz\u0131 idi. Stalin d\u0259 onu daha s\u00f6z\u0259baxan olan Budu Midivani il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Tiflis\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. Qafqaz B\u00fcrosunun plenumu ba\u015fa \u00e7atan kimi, iyulun 7-d\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin m\u00fczakir\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131 v\u0259 qeyd edil\u0259n d\u0259yi\u015fiklik h\u0259yata ke\u00e7irildi. Y\u0259ni Stalinin Tiflis\u0259 \u201cq\u0259fil \u201c g\u0259li\u015finin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si il\u0259 he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti yox idi.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Sonralar bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 yenid\u0259n n\u0259 vaxtsa qay\u0131d\u0131ld\u0131?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; B\u0259li sonradan Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 daha iki d\u0259f\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistan SSR birl\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r Yerevan r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259r\u0259find\u0259n qald\u0131r\u0131ld\u0131: 1945-ci ilin sentyabr\u0131nda v\u0259 1966-c\u0131 ilin sentyabr\u0131nda. H\u0259r ikisi d\u0259 u\u011fursuzlu\u011fa d\u00fc\u00e7ar oldu. 1945-ci ilin iyulunda Sovet Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin Siyasi B\u00fcrosu C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda separatist h\u0259r\u0259kat\u0131n t\u0259\u015fkili haqq\u0131nda gizli q\u0259rar q\u0259bul etdikd\u0259n v\u0259 perspektivd\u0259 oran\u0131n Sovet Az\u0259rbaycan\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fdirilm\u0259sini planla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistan Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n birinci katibi Qriqori Arityunov Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si xahi\u015fi il\u0259 Moskvaya m\u00fcraci\u0259t etdi. Bu m\u00fcraci\u0259t h\u0259min ilin noyabr\u0131nda tan\u0131\u015f olub fikir bildirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Malenkov t\u0259r\u0259find\u0259n Mir C\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131rova g\u00f6nd\u0259rildi. Ba\u011f\u0131rov h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 cavab haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn s\u0259n\u0259dl\u0259ri toplatd\u0131rd\u0131. \u0130ki cildd\u0259n ibar\u0259t olan bu s\u0259n\u0259dl\u0259r indi d\u0259 Siyasi S\u0259n\u0259dl\u0259r Arxivind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. Ba\u011f\u0131rov Moskvaya yazd\u0131 ki, o, Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan respublikalar\u0131 aras\u0131nda s\u0259rh\u0259dl\u0259rin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sini m\u0259qs\u0259duy\u011fun hesab etmir. Onun fikirinc\u0259, \u0259g\u0259r Moskva bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 t\u0259kid edirs\u0259, Erm\u0259nistan SSR-in \u0259sas\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t olan \u018fzizb\u0259yov, Vedi v\u0259 Garaba\u011flar rayonlar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan SSR-\u0259 verilm\u0259kl\u0259, \u015eu\u015fa istisna olmaqla Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Erm\u0259nistana veril\u0259 bil\u0259r. Lakin erm\u0259nil\u0259r bununla raz\u0131la\u015fmad\u0131lar. Ba\u011f\u0131rov h\u0259m d\u0259 \u0259lav\u0259 edirdi ki, bir halda respublikalar aras\u0131nda s\u0259rh\u0259dl\u0259rin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si m\u00fczakir\u0259 edilirs\u0259, uzun m\u00fcdd\u0259t Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmu\u015f Da\u011f\u0131stan Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n Qas\u0131mk\u0259nd v\u0259 M\u0259h\u0259rr\u0259mk\u0259nd rayonlar\u0131n\u0131n da Az\u0259rbaycana qaytar\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 bax\u0131ls\u0131n. \u00d6t\u0259n \u0259srin 60-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259r yenid\u0259n f\u0259alla\u015fd\u0131lar. X\u00fcsusi il\u0259 50-ci ill\u0259rin sonu 60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 saxta pasport v\u0259 saxta adlarla Sovet \u0130ttifaq\u0131na s\u0259f\u0259r ed\u0259n xarici erm\u0259ni partiyalar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259r \u015f\u0259xsl\u0259ri v\u0259 Sovet x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 (KGB) v\u0259 Sovet Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259r \u015f\u0259xsl\u0259ri il\u0259 gizli g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 DQMV-nin Erm\u0259nistana verilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sini qald\u0131r\u0131rd\u0131lar. 1960-c\u0131 il dekabr\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Moskvadan Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 maraql\u0131 bir m\u0259ktub daxil olmu\u015fdu. Orada Sov.\u0130KP MK aparat\u0131n\u0131n m\u0259ktubuna \u0259lav\u0259 edil\u0259n \u201cSovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n prezidentin\u0259\u201d \u00fcnvanlanm\u0131\u015f m\u00fcraci\u0259t var idi. M\u00fcraci\u0259t 1960-c\u0131 il oktyabr\u0131n 18-d\u0259 Bostonda \u00e7\u0131xan \u201cBaykar\u201d (M\u00fcbariz\u0259) adl\u0131 erm\u0259ni q\u0259zetind\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015fdu. S\u0259n\u0259din Sov.\u0130KP MK-n\u0131n izahedici m\u0259ktubu il\u0259 Bak\u0131ya, V\u0259li Axundova g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si xeyli m\u00fc\u0259mmal\u0131 idi. \u0130zahedici m\u0259ktubda \u201cBaykar\u201d q\u0259zetinin sosial mahiyy\u0259ti, AB\u015e-da bu q\u0259zeti n\u0259\u015fr ed\u0259n erm\u0259ni \u201cRamqavar\u201d partiyas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat verilirdi. M\u00fcraci\u0259td\u0259 Sovet Erm\u0259nistan\u0131nda b\u00f6y\u00fck tarixi hadis\u0259y\u0259 \u2013 Sovet hakimiyy\u0259tinin qurulmas\u0131n\u0131n 40 illiyin\u0259 haz\u0131rl\u0131qdan s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131r v\u0259 bu bayram m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 \u201cqarda\u015f\u201d Az\u0259rbaycan\u0131n Nax\u00e7\u0131van\u0131 v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 Erm\u0259nistana h\u0259diyy\u0259 verm\u0259si t\u0259klif edilirdi. 1961-ci ilin may ay\u0131nda Erm\u0259nistanda Sovet hakimiyy\u0259tinin qurulmas\u0131n\u0131n 40 illiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 Nikita Xru\u015f\u015fov Yerevana g\u0259l\u0259nd\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u015fayi\u0259 yaym\u0131\u015fd\u0131lar ki, guya Xru\u015f\u015fov Yerevana b\u00f6y\u00fck h\u0259diyy\u0259 il\u0259 g\u0259lir v\u0259 DQMV-ni Erm\u0259nistana ver\u0259c\u0259k. Lakin bu \u00fcmidl\u0259r do\u011frulmad\u0131. Xru\u015f\u015fov v\u0259zif\u0259d\u0259n ged\u0259nd\u0259n sonra onlar 1965-ci ild\u0259 yenid\u0259n Moskvaya Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 t\u0259l\u0259bl\u0259r g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. H\u0259tta Sovet Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n katibliyi SSR\u0130 Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyin\u0259 Nax\u00e7\u0131vanla ba\u011fl\u0131 aray\u0131\u015f haz\u0131rlama\u011f\u0131 tap\u015f\u0131rd\u0131. Lakin X\u0130N aray\u0131\u015fda yazd\u0131 ki, Nax\u00e7\u0131van\u0131n statusuna toxunmaq olmaz, bu, T\u00fcrkiy\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox h\u0259ssas m\u0259s\u0259l\u0259dir.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Bununla m\u0259s\u0259l\u0259 qapand\u0131m\u0131?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Yox, bundan sonra Erm\u0259nistan r\u0259hb\u0259rliyi b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 DQMV-nin \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00f6n\u0259ltdi. Aliml\u0259r v\u0259 ziyal\u0131lar ad\u0131ndan kollektiv m\u00fcraci\u0259tl\u0259r g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r, 1966-c\u0131 ilin sentyabr ay\u0131n\u0131n 30-da Erm\u0259nistan Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin birinci katibi Anton Ko\u00e7inyan v\u0259 Nazirl\u0259r sovetinin s\u0259dri Badal Muradyan\u0131n Sovet r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdikl\u0259ri birg\u0259 m\u0259ktubda deyilirdi: \u201cBizim fikrimizc\u0259, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistan SSR-\u0259 verilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 baxmaq v\u0259 onu m\u00fcsb\u0259t h\u0259ll etm\u0259k m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun olard\u0131, bu halda Nax\u00e7\u0131van MSSR yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razid\u0259 Erm\u0259nistan SSR-in t\u0259rkibind\u0259 \u00f6z muxtariyy\u0259tini saxlaya bil\u0259r. Lakin \u0259g\u0259r indiki m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n Erm\u0259nistan SSR-\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 m\u0259lum \u00e7\u0259tinlikl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131rsa, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n Erm\u0259nistana qaytar\u0131lmas\u0131nda h\u0259r hans\u0131 bir \u00e7\u0259tinlik yoxdur v\u0259 bu, a\u011fr\u0131s\u0131z olaraq h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259 bil\u0259r. Ehtimal olunan t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 arzuolunmaz reaksiyadan ehtiyatlanma\u011f\u0131n he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 yoxdur, bel\u0259 ki, s\u00f6hb\u0259t Az\u0259rbaycan SSR-in \u0259razisinin hans\u0131sa bir hiss\u0259sinin qopar\u0131lmas\u0131ndan getmir, milli muxtar vilay\u0259tin erm\u0259ni \u0259halisinin eyni xalqdan olan m\u00fctt\u0259fiq respublika il\u0259 qovu\u015fmas\u0131ndan gedir\u201d. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, m\u0259qs\u0259d \u0259razi qoparmaq, Az\u0259rbaycan\u0131n hesab\u0131na Erm\u0259nistan\u0131n \u00f6z \u0259razil\u0259rini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k idi. Amma 60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyi bu c\u0259hdl\u0259rin qar\u015f\u0131n\u0131 ala bildi.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Son 30 ilin hadis\u0259l\u0259ri d\u0259 bilavasit\u0259 yeni \u0259razil\u0259r \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k siyas\u0259tin\u0259 xidm\u0259t edir.<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  -Tamamil\u0259 do\u011frudur. Son 100 ilin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259, Az\u0259rbaycana, G\u00fcrc\u00fcstana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131 olub. Stalin hakimiyy\u0259td\u0259 olanda onlar G\u00fcrc\u00fcstana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddias\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u0259y\u0259 ehtiyat edirdil\u0259r. Lakin Stalinin \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u0259 p\u0259r\u0259sti\u015fi t\u0259nqid edil\u0259nd\u0259n sonra onlar G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n Cavaxetiya rayonuna qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. \u018fminlikl\u0259 deyim ki, \u0259g\u0259r Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda i\u015f\u011fal etdikl\u0259ri 7 rayonun taleyini h\u00fcququ bax\u0131mdan yekunla\u015fd\u0131ra bils\u0259ydil\u0259r, erm\u0259nil\u0259r d\u0259rhal Cavax adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 Cavaxetiyada pozuculuq i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flayacaqd\u0131lar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan ordusunun bu tarixi q\u0259l\u0259b\u0259si Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 yadellil\u0259rd\u0259n xilas etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, qon\u015fu G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 da g\u0259l\u0259c\u0259k sars\u0131nt\u0131lardan s\u0131\u011fortalay\u0131r, C\u0259nubi Qafqazda s\u00fclh\u0259 v\u0259 sabitliy\u0259 yol a\u00e7\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 hans\u0131 y\u00f6nd\u0259n yana\u015f\u0131rsansa yana\u015f, tarix d\u0259, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin universal prinsipl\u0259ri d\u0259, beyn\u0259lxalq h\u00fcquq da Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259dir. BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal fakt\u0131n\u0131 t\u0259sbit ed\u0259n 4 q\u0259tnam\u0259si 27 ildir ortadad\u0131r. Stalin \u201cmifi\u201d uydurmaq, \u201cxilas namin\u0259 ayr\u0131lmaq\u201d t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcnd\u0259 bulunmaq, \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f he\u00e7 vaxt m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmay\u0131b\u201d kimi m\u0259nas\u0131z iddialar ir\u0259li s\u00fcrm\u0259k h\u0259qiq\u0259t\u0259 deyil, yalana xidm\u0259t edir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, son vaxtlar bu yalan b\u0259zi siyasi kluarlara da ayaq a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u201d ifad\u0259sini Az\u0259rbaycana \u00f6t\u0259n \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259 Rusiya bol\u015fevikl\u0259ri g\u0259tirdil\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":102270,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[59],"tags":[],"class_list":["post-203381","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyaset","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.9 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u201d ifad\u0259sini Az\u0259rbaycana \u00f6t\u0259n \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259 Rusiya bol\u015fevikl\u0259ri g\u0259tirdil\u0259r.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-11-03T12:41:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/40512-1200x675.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"675\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar\",\"datePublished\":\"2020-11-03T12:41:41+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/\"},\"wordCount\":6011,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/40512.png\",\"articleSection\":[\"Siyas\u0259t\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/\",\"name\":\"C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/40512.png\",\"datePublished\":\"2020-11-03T12:41:41+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/40512.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/40512.png\",\"width\":1208,\"height\":679,\"caption\":\"Foto: Meydan TV\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Siyas\u0259t\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/siyaset\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar - MEYDAN.TV","og_description":"\u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u201d ifad\u0259sini Az\u0259rbaycana \u00f6t\u0259n \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259 Rusiya bol\u015fevikl\u0259ri g\u0259tirdil\u0259r.","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2020-11-03T12:41:41+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":675,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/40512-1200x675.png","type":"image\/png"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar","datePublished":"2020-11-03T12:41:41+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/"},"wordCount":6011,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/40512.png","articleSection":["Siyas\u0259t"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/","name":"C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/40512.png","datePublished":"2020-11-03T12:41:41+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/40512.png","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/40512.png","width":1208,"height":679,"caption":"Foto: Meydan TV"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/cemil-hesenli-tarixi-heqiqetlerden-ayirib-oz-maraqlarina-uygunlasdiriblar\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Siyas\u0259t","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/siyaset\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"C\u0259mil H\u0259s\u0259nli: Tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131b \u00f6z maraqlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131blar"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/203381","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=203381"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/203381\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/102270"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=203381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=203381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=203381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}