{"id":196980,"date":"2019-09-15T16:52:08","date_gmt":"2019-09-15T16:52:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/"},"modified":"2019-09-15T16:52:08","modified_gmt":"2019-09-15T16:52:08","slug":"15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/","title":{"rendered":"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi?"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\">\n<div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n    <iframe\ttitle=\"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi?\" width=\"1200\" height=\"675\" data-src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/o9-YkaJv_6s\"\tframeborder=\"0\"\tallow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen src=\"data:image\/svg+xml;base64,PHN2ZyB3aWR0aD0iMSIgaGVpZ2h0PSIxIiB4bWxucz0iaHR0cDovL3d3dy53My5vcmcvMjAwMC9zdmciPjwvc3ZnPg==\" class=\"lazyload\" data-load-mode=\"1\"><\/iframe>\n  <\/div><figcaption>\n    15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi?<br \/>\n  <\/figcaption><\/figure>\n<p>\n  15 sentyabr Az\u0259rbaycanda Bak\u0131n\u0131n azad olunmas\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. Bildirilir ki, 1918-cilin bu g\u00fcn\u00fc Bak\u0131 bol\u015fevik-da\u015fnak v\u0259 \u201cSentrakaspi diktaturas\u0131\u201d h\u0259rbi birlikl\u0259rinin n\u0259zar\u0259tind\u0259n azad olunub. May ay\u0131nda Zaqafqaziya Seymi burax\u0131landan sonra g\u00fcrc\u00fcl\u0259r, erm\u0259nil\u0259r v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar m\u00fcst\u0259qillikl\u0259rini elan etdil\u0259r. Bir h\u0259ft\u0259 sonra, iyunun 4-d\u0259 ADR Osmanl\u0131 D\u00f6vl\u0259ti il\u0259 \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 dostluq m\u00fcqav\u0259l\u0131si imzalad\u0131. S\u0259n\u0259din d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u0259ndi Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tind\u0259n h\u0259rbi yard\u0131m\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Meydan TV-nin t\u0259\u015fkil etdiyi debatda i\u015ftirak ed\u0259n M\u00fcsavat Partiyas\u0131n\u0131n Divan \u00fczv\u00fc, tarix\u00e7i Yadigar Sad\u0131ql\u0131 15 iyunu Bak\u0131n\u0131n qurtulu\u015fu say\u0131rsa, S\u0259lcuq Universitetinin magistr\u0131, tarix\u00e7i To\u011frul H\u0259min \u0259ksini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; \u0130lk sual\u0131m\u0131z \u0259n\u0259n\u0259vidir, 15 sentyabr Bak\u0131n\u0131n azad edildiyi g\u00fcnd\u00fcr, yoxsa i\u015f\u011fal?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Yadigar Sad\u0131ql\u0131:\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; M\u0259n 1918-ci ilin yay\u0131nda hans\u0131 hadis\u0259l\u0259rin ba\u015f verm\u0259sin\u0259 diqq\u0259t y\u00f6n\u0259ltm\u0259k ist\u0259rdim. M\u00fcst\u0259qillik elan olunandan sonra Az\u0259rbaycan\u0131n bir hiss\u0259si, X\u0259z\u0259rin sahili boyunca olan \u0259razil\u0259r h\u00f6kum\u0259tin n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda deyildi. 100 minl\u0259rl\u0259 insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu \u0259razil\u0259r iqtisadi c\u0259h\u0259tc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli regionu idi. \u00dcst\u0259lik \u0259raziy\u0259 n\u0259zar\u0259t ed\u0259n Bak\u0131 Soveti iyunun 16-da h\u0259rbi komissar Korqanovun \u0259mri il\u0259 h\u00f6kum\u0259tin n\u0259zar\u0259tind\u0259 olan G\u0259nc\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccum etdi. \u00c7\u00fcnki Tiflisd\u0259 olan h\u00f6kum\u0259tin G\u0259nc\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259c\u0259yi g\u00f6zl\u0259nilirdi. H\u0259min vaxt Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259si yox idi. Ona g\u00f6r\u0259 ki, \u00c7ar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yaln\u0131z xristian xalqlar\u0131 orduya c\u0259lb olunurdular, m\u00fcs\u0259lman xalqlar is\u0259 ist\u0259dikl\u0259ri halda orduya ged\u0259 bil\u0259rdil\u0259r. Bel\u0259 olduqda az\u0259rbaycanl\u0131lar da \u00e7ar ordusunda h\u0259rbi xidm\u0259t ke\u00e7m\u0259kd\u0259n \u00f6tr\u00fc can atm\u0131rd\u0131lar. Bu bax\u0131mdan Az\u0259rbaycan\u0131n bir ne\u00e7\u0259 zabitind\u0259n savay\u0131 he\u00e7 bir h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259si, \u0259sg\u0259ri, ki\u00e7ik zabit hey\u0259ti, silah-sursat yox idi. Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259 Batumda Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 h\u00f6kum\u0259tin imzalad\u0131\u011f\u0131 sazi\u015f h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Sazi\u015fin say\u0259sind\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131na m\u00fcraci\u0259t etdik, imperiya Nuru pa\u015fan\u0131n, M\u00fcrs\u0259l pa\u015fan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda qo\u015funlar Az\u0259rbaycana g\u0259ldil\u0259r v\u0259 1894-1899-cu ill\u0259rd\u0259 do\u011fulanlar h\u0259rbi s\u0259f\u0259rb\u0259rliy\u0259 al\u0131nd\u0131lar. N\u0259tic\u0259d\u0259 birlikd\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusu yaratd\u0131lar. Y\u0259ni Osmanl\u0131 ordusu t\u0259kc\u0259 g\u0259lib Az\u0259rbaycan\u0131 azad etm\u0259di, Qafqaz \u0130slam Ordusu osmanl\u0131larla az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00e7iyin-\u00e7iyin\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc ordu G\u00f6y\u00e7ayda Bak\u0131 Soveti ordusunun G\u0259nc\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccumunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131 v\u0259 \u0259ks istiqam\u0259td\u0259 ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k, sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131n\u0131 azad edib \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcyu\u00fcm\u00fcz\u00fc b\u0259rpa etdi. Bununla da paytaxt Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. H\u0259min d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7ox g\u00fcman ki, Bak\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259dir. H\u0259tta 1920-ci ild\u0259 Bak\u0131 i\u015f\u011fal olunada da RSFSR-in t\u0259rkibin\u0259 qat\u0131lmad\u0131, Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 olaraq qald\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Dem\u0259li, bol\u015fevikl\u0259rin Bak\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycandan ay\u0131rmaq plan\u0131 olub?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Yadigar Sad\u0131ql\u0131:\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; M\u00fcmk\u00fcn idi. \u018fg\u0259r 15 sentyabr q\u0259l\u0259b\u0259si olmasayd\u0131, niyy\u0259tl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bil\u0259rdil\u0259r ki, Bak\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmay\u0131b.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Tural b\u0259y, Bak\u0131 i\u015f\u011faldan azad edilib, yoxsa \u0259ksin\u0259, i\u015f\u011fal olunub?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Tural H\u0259mid:\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Qafqaz \u0130slam Ordusunun yaranmas\u0131na ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn siyasi m\u0259nz\u0259r\u0259sin\u0259 baxmaq laz\u0131md\u0131r. 1918-ci ilin 3 mart\u0131nda Bol\u015fevik Rusiyas\u0131 Osmanl\u0131 il\u0259 Brest-Litovski m\u00fcqavil\u0259si imzalam\u0131\u015fd\u0131. S\u0259n\u0259d\u0259 g\u00f6r\u0259 Osmanl\u0131 h\u0259m Rusiya \u0259razisind\u0259n &#8211; Artvin, Qars, Batum v\u0259 \u018frdahan\u0131 almal\u0131 idi. Bununla da \u015e\u0259rq\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259 bilm\u0259zdi. Zaqafqaziya Seymi bol\u015fevikl\u0259rin hakimiyy\u0259tini tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131na v\u0259 \u00f6zl\u0259rini M\u00fcv\u0259qq\u0259ti H\u00f6kum\u0259tin varisl\u0259ri sayd\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u00fcqavil\u0259ni tan\u0131mad\u0131lar. Onda Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti Zaqafqaziya Komissarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fcqavil\u0259 imzalama\u011f\u0131 t\u0259klif etdi, bu, Trabzonda ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdi. V\u0259 1917-ci ilin dekabr\u0131nda imzalanan \u018frzincan m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar dayand\u0131r\u0131lmal\u0131 idi. Ancaq Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti \u015e\u0259rq\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 siyasi b\u00f6hran yarand\u0131, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259r \u0259laq\u0259 yarad\u0131b Trabzonda m\u00fcqavil\u0259 imzalad\u0131lar. Bu m\u00fcqavil\u0259d\u0259 Artvin, \u018frdahan, Qars vilay\u0259tl\u0259rinin yenid\u0259n Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 raz\u0131la\u015fsa da, Batum m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda nifaq yarand\u0131. Onda men\u015fevikl\u0259rl\u0259 da\u015fnaklar Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 m\u00fcharib\u0259 elan etm\u0259k t\u0259klifini ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc. Amma m\u00fcsavat\u00e7\u0131lar raz\u0131la\u015fmad\u0131qlar\u0131ndan komissarl\u0131q ayr\u0131ld\u0131. 26 mayda g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin Zaqafqaziya Respublikas\u0131ndan ayr\u0131l\u0131b m\u00fcst\u0259qillikl\u0259rini elan etm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi m\u00fcsavat\u00e7\u0131lar\u0131n da\u015fnaklar v\u0259 men\u015fevikl\u0259rl\u0259 ortaq m\u0259xr\u0259c\u0259 g\u0259lm\u0259m\u0259sind\u0259ydi. N\u0259tic\u0259d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Almaniyay\u00f6n\u00fcml\u00fc siyas\u0259ti il\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131, Az\u0259rbaycan is\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 m\u00fcqavil\u0259 imzalay\u0131b \u00f6z \u0259razil\u0259rini yenid\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Amma Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin Qafqaz \u0259razisin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259si Brest-Litovski m\u00fcqavil\u0259sinin b\u0259ndl\u0259rinin kobud pozulmas\u0131 idi. Sad\u0259c\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u00fcquqi \u00e7\u0259t\u00e7iv\u0259y\u0259 salmaqdan \u00f6tr\u00fc Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistanla Batumda m\u00fcqavil\u0259 imzalad\u0131. \u018fslind\u0259, Batum m\u00fcqavil\u0259si \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli dostluq m\u00fcqavil\u0259sidir, ancaq s\u0259n\u0259din b\u0259ndl\u0259rin\u0259 baxd\u0131qda g\u00f6r\u0259rik ki, yaln\u0131z Osmanl\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda dostluqdan s\u00f6hb\u0259t ged\u0259 bil\u0259r. Erm\u0259nistan \u0259razisi 16 min kvadrat kilometr\u0259 q\u0259d\u0259r azald\u0131ld\u0131, G\u00fcrc\u00fcstandan da Batum vilay\u0259ti art\u0131q al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Bu bax\u0131mdan m\u00fcqavil\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ri daha \u00e7ox t\u0259kt\u0259r\u0259fli s\u0259n\u0259d kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 il\u0259 Osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda. M\u00fcqavil\u0259nin imzalanmas\u0131ndan sonra \u018fnv\u0259r Pa\u015fa Nuru Pa\u015fan\u0131 Qafqaza t\u0259yin etdi, o zaman Osmanl\u0131 qo\u015funlar\u0131 art\u0131q T\u0259brizi \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn V Qafqaz ordusundan v\u0259 XV \u00c7anaqqala diviziyas\u0131ndan istifad\u0259 olundu. Onlar T\u0259brizd\u0259n Uluxanl\u0131-Qazax istiqam\u0259tin\u0259 g\u0259ldil\u0259r, ordan da Yevlaxa v\u0259 G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259ldil\u0259r. G\u0259nc\u0259d\u0259 d\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusu quruldu. D\u00fczd\u00fcr, Yadigar m\u00fc\u0259llimin bildirdiyi kimi orduya daxil olan \u0259sg\u0259rl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti az\u0259rbaycanl\u0131lar idi. 1917-cild\u0259 art\u0131q bol\u015fevik inqilab\u0131 olandan sonra Tiflisd\u0259 general qubernator yeni siyas\u0259t g\u00fcdm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. \u018frzincan m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra geri \u00e7\u0259kil\u0259n Rusiya qo\u015funlar\u0131nda milli korpus yaratma\u011fa icaz\u0259 verildi. 1917-ci ilin dekabr\u0131n 13-d\u0259 Az\u0259rbaycan korpusunun yarad\u0131lmas\u0131 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycan korpusu da G\u0259nc\u0259d\u0259 olan 219-cu korpusun \u0259sas\u0131nda yarand\u0131. Korpus komandiri \u018flia\u011fa \u015e\u0131xlinski idi, h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r onu Az\u0259rbaycan korpusu adland\u0131rsaq da, zabitl\u0259rin 65 faizi ruslar idi, h\u0259tta Ba\u015f Q\u0259rargah r\u0259isi Yevgeni Menjikov olub. \u018flia\u011fa \u015e\u0131xlinski kadr probleml\u0259rind\u0259n \u015fikay\u0259tl\u0259nirdi. H\u0259min korpusun V Qafqaz, XV \u00c7anaqqala Diviziyas\u0131n\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusu yarand\u0131. Bel\u0259c\u0259, onlar Bak\u0131ya do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Do\u011frudur, Bak\u0131 Soveti Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tini G\u0259nc\u0259d\u0259 bo\u011fmaq ist\u0259yirdi, amma G\u00f6y\u00e7ay v\u0259 Qaram\u0259ry\u0259m d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n sonra geri \u00e7\u0259kildil\u0259r. 31 iyuldan sonra m\u00fcharib\u0259 Bak\u0131 Soveti il\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusu aras\u0131ndan yox, Sentrakaspi Diktaturas\u0131 aras\u0131nda gedirdi. \u018fslind\u0259, Bak\u0131 Sovetind\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin hakimiyy\u0259ti s\u0131rf eser, men\u015fevik, da\u015fnaklar\u0131n loyall\u0131\u011f\u0131 hesab\u0131na formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131. \u00c7oxluq \u0259slind\u0259 eser, men\u015fevik v\u0259 da\u015fnaklar idi, sad\u0259c\u0259, onlar bol\u015fevikl\u0259r\u0259 hakimiyy\u0259ti qurma\u011fa icaz\u0259 vermi\u015fdil\u0259r. 31 iyuldan etibar\u0259n bu imkan verilm\u0259di v\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusu 15 sentyabrda Bak\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Y\u0259ni siz Qafqaz \u0130slam Ordusunun Bak\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259sini i\u015f\u011fal say\u0131rs\u0131n\u0131z?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  To\u011frul H\u0259mid:\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Tarixi aspektd\u0259n baxd\u0131qda, buna i\u015f\u011fal, yaxud qurtulu\u015f deyil\u0259 bil\u0259r. Qurtulu\u015f deyilm\u0259sind\u0259 s\u0131rf siyasi s\u0259b\u0259bl\u0259ri g\u00f6r\u00fcr\u0259m, \u00e7\u00fcnki Az\u0259rbaycanla T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r \u00e7ox yax\u015f\u0131d\u0131r v\u0259 tarixi bir dostluq oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu ideal bir n\u00fcmun\u0259dir. Amma Qafqaz \u0130slam Ordusunun Bak\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259si b\u00fct\u00fcn Q\u0259rb tarix\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olunur, h\u0259tta Tadeu\u015f Svyatovskinin \u201c1905-1920-ci il Rusiya-Az\u0259rbaycan\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 d\u0259 bu var. \u00c7\u00fcnki Osmanl\u0131 \u0259raziy\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ADR adl\u0131 d\u00f6vl\u0259td\u0259n istifad\u0259 etm\u0259liydi.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Amma bu d\u00f6vl\u0259ti Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131 d\u0259&#8230;<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  To\u011frul H\u0259mid:\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; T\u0259bii. Amma bu ayr\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259dir. \u018fnv\u0259r Pa\u015fan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn teleqram\u0131 var, a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, onlar Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tini tan\u0131m\u0131rlar. \u018fsg\u0259rl\u0259r\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131 ki, Turan \u0130mperatorlu\u011funun bir par\u00e7as\u0131 olan Bak\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Yadigar b\u0259y, qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin fikirl\u0259rind\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259diyiniz m\u0259qamlar n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Yadigar Sad\u0131ql\u0131:\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; H\u0259r ikimiz eyni hadis\u0259l\u0259ri sadalad\u0131q, sad\u0259c\u0259, yekunda i\u015f\u011fal ifad\u0259sini i\u015fl\u0259tdi. Yaxud \u018fnv\u0259r Pa\u015fan\u0131n teleqarm\u0131ndan sitat g\u0259tirdi. Turan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259k \u201cOsmanl\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131\u201d v\u0259 \u201ci\u015f\u011fal edirik\u201d anlam\u0131 da\u015f\u0131m\u0131r. Bu, bir q\u0259d\u0259r \u00e7ox s\u0259rb\u0259st yozumdur. \u018fnv\u0259r Pa\u015fa Az\u0259rbaycan\u0131, T\u00fcrkiy\u0259ni, Qazax\u0131stan\u0131 Turan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 kimi g\u00f6r\u0259 bil\u0259r, indi d\u0259 bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259r var. Amma bu, o dem\u0259k deyil ki, Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131m\u0131rlar, iyunun 4-d\u0259 m\u00fcqavil\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131n bir \u00f6lk\u0259nin m\u00fcst\u0259qilliyini nec\u0259 tan\u0131maya bil\u0259rs\u0259n?! Qalan hallarda fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 sezm\u0259dim. Bol\u015fevikl\u0259rin niy\u0259 hakimiyy\u0259td\u0259 oldu\u011funa g\u0259linc\u0259, birinci, \u015eaumyan birl\u0259\u015fdirici fiqur idi, erm\u0259ni oldu\u011fundan da\u015fnaklar onu q\u0259bul edirdil\u0259r, bol\u015fevikl\u0259r d\u0259 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259bul edirdil\u0259r. Eser v\u0259 men\u015fevikl\u0259rin q\u0259bul etm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi ondan ibar\u0259tdir ki, Bak\u0131 Sovetinin yegan\u0259 h\u0259yat m\u0259nb\u0259yi Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi idi. Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi olmad\u0131\u011f\u0131 halda n\u0259 eserl\u0259r, n\u0259 men\u015fevikl\u0259r Bak\u0131da hakimiyy\u0259ti saxlaya bilm\u0259zdil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; H\u0259tta Ukraynadan Petrov silahl\u0131larla yard\u0131ma g\u0259ldi&#8230;<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Yadigar Sad\u0131ql\u0131:\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Maxa\u00e7kaladan g\u0259lmi\u015fdi. Petrov iyulda g\u0259ldi. Avqustda Bak\u0131 Soveti devrildi, ingilis Denstverilin qo\u015funlar\u0131 g\u0259ldi, eser v\u0259 men\u015fevikl\u0259r hakimiyy\u0259ti g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. B\u0259s n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 devrildi, 1918-ci ild\u0259 Rusiyada v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si h\u0259ddind\u0259n art\u0131q a\u011f\u0131r gedirdi, Moskvan\u0131n ba\u015f\u0131 \u00f6z c\u0259bh\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131, h\u0259tta bel\u0259 ehtimallar var ki, Bak\u0131ya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n qo\u015fun v\u0259 silah\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 Stalin k\u0259sib, \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc \u00c7arist\u0131na (Stalinqrad-Volqoqrad) g\u00f6nd\u0259rib. N\u0259tic\u0259d\u0259 Bak\u0131ya he\u00e7 bir yard\u0131m g\u0259lib \u00e7atm\u0131r. Bel\u0259 olan halda eser v\u0259 men\u015fevikl\u0259r, da\u015fnaklar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcbl\u0259r ki, \u0259g\u0259r Rusiyadan he\u00e7 bir k\u00f6m\u0259k g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259ks\u0259, bol\u015fevikl\u0259rin hakimiyy\u0259tin\u0259 niy\u0259 d\u00f6zm\u0259lidirl\u0259r, onsuz da onlara qar\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri he\u00e7 d\u0259 isti deyildi. V\u0259 \u018fnz\u0259lid\u0259 m\u0259skunla\u015fan ingilisl\u0259rd\u0259n yard\u0131m ist\u0259yirl\u0259r, onlar da k\u00f6m\u0259k etdil\u0259r. \u018fn \u0259sas\u0131 1918-ci ilin mart\u0131nda Az\u0259rbaycanda d\u0259h\u015f\u0259tli q\u0259tliamlar ba\u015f verir, \u00e7ox d\u0259h\u015f\u0259tli hadis\u0259l\u0259r olub, \u015eamax\u0131da, Hac\u0131qabulda, Salyanda, L\u0259nk\u0259randa, Qubada&#8230; H\u0259tta avqustun ordalar\u0131nda Denstrevilin g\u0259lm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, onun xatir\u0259l\u0259rind\u0259 bel\u0259 erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 bir q\u0259d\u0259r d\u0259 ruslar\u0131n m\u00fcs\u0259lman \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 z\u00fclml\u0259ri bar\u0259d\u0259 qeydl\u0259r \u0259ks olunub. Mart-aprel aylar\u0131nda is\u0259 qan su yerin\u0259 ax\u0131rd\u0131, Qubada k\u00fctl\u0259vi m\u0259zarl\u0131q da tap\u0131ld\u0131, L\u0259nk\u0259randa&#8230;\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; N\u0259riman N\u0259rimanovun sonradan Stalin\u0259 m\u0259ktublar\u0131nda da bu bar\u0259d\u0259 qeydl\u0259r var idi&#8230;<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Yadigar Sad\u0131ql\u0131:\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; N\u0259rimanovun \u00f6z\u00fcn\u00fcn etiraz\u0131 vard\u0131 mart hadis\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131. Bel\u0259 olan t\u0259qdird\u0259 Tural b\u0259yin dediyi i\u015f\u011fald\u0131rsa, m\u0259nim dediyim qurtulu\u015f n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir: G\u0259lib yaln\u0131z Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rini deyil, tatlar\u0131, tal\u0131\u015flar\u0131, y\u0259hudil\u0259ri m\u0259hv ed\u0259n h\u00f6kum\u0259td\u0259n azad etdil\u0259r. Bu q\u0259tliam yaln\u0131z X\u0259z\u0259rsahili boyunca getmirdi, Qaraba\u011fda Andronikin d\u0259st\u0259l\u0259rl\u0259rinin \u015eu\u015faya, Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 h\u00fccumu olurdu. Qafqaz \u0130slam Ordusu Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 bu q\u0259tliamdan xilas etdi. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, onlar burdan getm\u0259li oldular v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Qaraba\u011fda, ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 ox\u015far hadis\u0259l\u0259r t\u0259krarland\u0131. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, i\u015f\u011fal deyil\u0259nd\u0259 m\u00fctl\u0259q qurban t\u0259r\u0259f olmal\u0131d\u0131r, filan d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisini i\u015f\u011fal etdil\u0259r, \u0259g\u0259r 15 sentyabr i\u015f\u011fald\u0131rsa, hans\u0131 d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisini i\u015f\u011fal edibl\u0259r? \u018fg\u0259r qurban Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131d\u0131rsa, c\u00fcmhuriyy\u0259timiz \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc b\u0259rpa etm\u0259kl\u0259 qazancla \u00e7\u0131xd\u0131. Yaxud Bak\u0131 Sovetinin, \u201cSentrakaspi Diktaturas\u0131\u201dn\u0131n \u0259razisini i\u015f\u011fal edibl\u0259rs\u0259, onda bunu i\u015f\u011fal kimi q\u0259bul etm\u0259k olar. Amma biz Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tini, M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r M\u0259clisi \u0259sas\u0131nda formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yegan\u0259 qanuni hakimiyy\u0259t kimi q\u0259bul ediriks\u0259, b\u0259yan edil\u0259n m\u00fcst\u0259qilliyi q\u0259bul ediriks\u0259, m\u0259n \u015f\u0259xs\u0259n bel\u0259 hesab edir\u0259m, o zaman burda he\u00e7 bir i\u015f\u011faldan s\u00f6hb\u0259t ged\u0259 bilm\u0259z.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Tural b\u0259y, M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r M\u0259clisi \u0259sas\u0131nda formala\u015fan c\u00fcmhuriyy\u0259ti legitim hakimiyy\u0259t kimi q\u0259bul edirsinizmi?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Tural H\u0259mid:\n<\/p>\n<ul>\n<li>\n    \u018fslind\u0259, q\u0259bul olunmur, Q\u0259rb m\u0259nb\u0259l\u0259ri q\u0259bul etmir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Robert Servis, Tadeu\u015f Svyatovski, Az\u0259rbaycan \u0259silli \u0130ran tarix\u00e7isi Firuz Kaz\u0131mzad\u0259nin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259r\u0259m, onun \u201c1917-22-ci ill\u0259r, Transqafqaziya u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259\u201d kitab\u0131nda bu m\u0259s\u0259l\u0259r yax\u015f\u0131 izah olunub. ADR ona g\u00f6r\u0259 legitim q\u0259bul olunmur ki, h\u00fcquqi bir d\u00f6vl\u0259t olmay\u0131b. Ora Rusiya \u0259razisi hesab olunurdu, h\u0259tta Antantan\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259 vahid v\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259z Rusiya u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparan Denikin\u0259 yard\u0131m edirdil\u0259r. 1919-cu ild\u0259 Tomson g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra daha loyalist m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rdil\u0259r, \u0130ngilt\u0259r\u0259 himay\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 quruldu, ondan sonra m\u00fcnasib\u0259t m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fdi, art\u0131q Antanta h\u0259m Denikin\u0259, h\u0259m d\u0259 ADR-a bax\u0131rd\u0131. Amma ona q\u0259d\u0259r prosesl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan \u201cD\u00f6rdl\u0259r \u0130ttifaq\u0131\u201dn\u0131n \u00fczv\u00fc olan Osmanl\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 oldu\u011funa g\u00f6r\u0259&#8230; T\u0259rkibind\u0259 n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 deyir\u0259m, \u00e7\u00fcnki Nuru Pa\u015fa yaz\u0131lar\u0131nda Az\u0259rbaycan sanca\u011f\u0131 ifad\u0259sind\u0259n istifad\u0259 edib, bu, Osmanl\u0131 t\u0259rkibind\u0259 olan ifad\u0259 anlam\u0131na g\u0259lir. \u0130kinci, Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t kimi tan\u0131may\u0131blar, G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n g\u00fcn\u00fc Milli \u015euran\u0131 buraxd\u0131, \u00f6z bildiyi h\u00f6kum\u0259ti qurdu. Osmanl\u0131 ordular\u0131 Az\u0259rbaycanda oldu\u011fu zamanlarda s\u0259firi yox idi, eyni zamanda ADR-in d\u0259 orda s\u0259firi olmad\u0131. \u018fg\u0259r m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t kimi tan\u0131y\u0131rd\u0131sa, \u0259n az\u0131ndan diplomatik m\u00fcnasib\u0259t olmal\u0131yd\u0131, bu yox idi, diplomatik m\u00fcnasib\u0259t o zaman quruldu ki, art\u0131q Mudros m\u00fcqavil\u0259si imzaland\u0131, qo\u015funlar \u00f6lk\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131. Ondan sonra Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli \u0130stanbula s\u0259fir kimi g\u00f6nd\u0259rildi. Batumi m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, bu s\u0259n\u0259din he\u00e7 bir b\u0259ndind\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin tan\u0131nmas\u0131 ifad\u0259si yoxdur. Sad\u0259c\u0259, Osmanl\u0131ya ADR ad\u0131 \u0259raziy\u0259 girm\u0259k add\u0131m\u0131n\u0131 h\u00fcquqi olaraq \u0259sasland\u0131ra bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m idi, Antanda \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 \u201cD\u00f6rdl\u0259r \u0130ttifaq\u0131\u201dna qar\u015f\u0131.\n  <\/li>\n<\/ul>\n<p>\n  Yadigar Sad\u0131ql\u0131:\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Legitim deyildis\u0259, o zaman Rusiya imperiyas\u0131nda legitim hakimiyy\u0259t kim idi? \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, inqilabda legitimlik bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fmaq do\u011fru olmur, \u00e7ox vaxt inqilab n\u0259tic\u0259sind\u0259 qeyri-legitim hakimiyy\u0259tl\u0259r formala\u015f\u0131r. Rusiyada da bel\u0259 bir v\u0259ziyy\u0259t yarand\u0131. Fevral inqilab\u0131 o zaman ba\u015f verdi ki, IV Duman\u0131n s\u0259lahiyy\u0259t m\u00fcdd\u0259ti bitmi\u015fdi v\u0259 monarx da istefa verdi. S\u0259lahiyy\u0259t m\u00fcdd\u0259ti bit\u0259n IV Duma yeni h\u00f6kum\u0259t formala\u015fd\u0131rd\u0131, bunu da dart\u0131\u015fmaq olar, legitimdir, yoxsa legitim deyil. Sonra oktyabr \u00e7evrili\u015fi ba\u015f verir, bu, a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7evrili\u015f idi, he\u00e7 bir legitimliyi yox idi. \u00c7evrili\u015fi ed\u0259nl\u0259r d\u0259 legitim hakimiyy\u0259t yarada bil\u0259c\u0259k M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r M\u0259clisini qovur. C\u0259nubi Qafqazda M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r M\u0259clisin\u0259 se\u00e7kil\u0259rin \u0259sas\u0131nda v\u0259 xalqdan al\u0131nm\u0131\u015f s\u0259sin hesab\u0131na, \u00c7ar imperiyas\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259n daha demokratik se\u00e7kil\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u0259s alan qurumlar t\u0259msil\u00e7ilikl\u0259rini bir q\u0259d\u0259r geni\u015fl\u0259ndirirl\u0259r. M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r M\u0259clisin\u0259 14 az\u0259rbaycanl\u0131 se\u00e7ilmi\u015fdi, C\u0259nubi Qafqaz Seymind\u0259 is\u0259 h\u0259min s\u0259sverm\u0259nin n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u0259sas g\u00f6t\u00fcrm\u0259kl\u0259 bir q\u0259d\u0259r geni\u015fl\u0259ndirildi, oldu 44 n\u0259f\u0259r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131ndan s\u0259s alm\u0131\u015f bu insanlar sonradan c\u00fcmhuriyy\u0259ti, m\u00fcst\u0259qilliyi elan etdil\u0259r. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n v\u0259 M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r M\u0259clisin\u0259 se\u00e7kil\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n se\u00e7kil\u0259ri uduzmu\u015f bo\u015fevikl\u0259r var, ya onlar\u0131n hakimiyy\u0259tini q\u0259bul ed\u0259c\u0259ks\u0259n, ya da \u00f6z hakimiyy\u0259tini. M\u0259nc\u0259, ADR-in legitimliyi daha \u0259sasl\u0131yd\u0131, n\u0259inki bol\u015fevik hakimiyy\u0259tinin. S\u0259firliy\u0259 g\u0259linc\u0259, o zaman birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 Bak\u0131n\u0131n azad edilm\u0259si idi. \u018fslind\u0259, 1918-ci ilin yay\u0131nda n\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131, n\u0259 Az\u0259rbaycan normal v\u0259ziyy\u0259td\u0259 deyildi, biri \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131, o biri d\u0259 birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131nda m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r seriyas\u0131n\u0131 ya\u015fay\u0131rd\u0131. Bel\u0259 olan halda bizim m\u00fcst\u0259qillikl\u0259 Bak\u0131n\u0131n azad olunmas\u0131 aras\u0131nda 4 ay zaman var, buna g\u00f6r\u0259 niy\u0259 diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259r qurulmay\u0131b ittiham\u0131 \u0259sasl\u0131 deyil.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Tarixi faktlar g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yeni m\u0259qamlar\u0131 a\u00e7acaqm\u0131, yoxsa daim m\u00fcbahis\u0259li m\u00f6vzu olaraq davam ed\u0259c\u0259k?<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Tural H\u0259mid:\n<\/p>\n<ul>\n<li>\n    Yadigar m\u00fc\u0259llim legitim ifad\u0259sini s\u0259l\u0259ndirdi, m\u0259n legitim dey\u0259nd\u0259 Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n legitim oldu\u011funu iddia etmir\u0259m. H\u0259tta SSR\u0130 yaransa da, r\u0259smi olaraq tan\u0131m\u0131rd\u0131lar, Antantadan birinci d\u0259f\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259 tan\u0131d\u0131, t\u0259dric\u0259n Mill\u0259tl\u0259r C\u0259miyy\u0259tin\u0259 q\u0259bul olundu. ADR-i ona g\u00f6r\u0259 qeyri-legitim hesab edir\u0259m ki, \u0259razi Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n idi, bax\u0131\u015flar art\u0131q ideoloji n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n yox, s\u0131rf h\u00fcquqi formala\u015f\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, qad\u0131nlar\u0131n s\u0259sverm\u0259 h\u00fcququ, Rusiya M\u00fcv\u0259qq\u0259ti H\u00f6kum\u0259ti ilk d\u0259f\u0259 bu akt\u0131 q\u0259bul etmi\u015fdi, 1917-ci ild\u0259. Onsuz da bu, Az\u0259rbaycana aiddir. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini de-fakto Antanta n\u0259 vaxt q\u0259bul etdi, 1920-ci ilin yanvar\u0131nda. B\u0259s h\u0259min g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259yi g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r? Onlar Denikinin, yoxsa Kol\u00e7ak\u0131n qalib g\u0259l\u0259c\u0259yini g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r. G\u00f6r\u0259nd\u0259 ki, bu iki h\u0259rb\u00e7i m\u0259\u011flub olur v\u0259 bol\u015fevikl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131, Qafqaz\u0131 tutacaq, o zaman m\u00fcst\u0259qillik verm\u0259k haqda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcl\u0259r. Bu m\u0259ntiql\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n de-fakto m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131d\u0131lar. Ona q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycandak\u0131 prosesl\u0259r qeyri-legitim hesab olunur. \u00c7\u00fcnki \u0259razi Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n idi. Denikinin d\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 vahid v\u0259 B\u00f6l\u00fcnm\u0259z Rusiya olub, Antanta bu ideyan\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259yirdi. Qafqaz \u0130slam Ordusu bu \u0259razini az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n xeyrin\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k kimi bir fikir ortaya \u00e7\u0131xa bil\u0259r, amma bir m\u0259qam da var, Bak\u0131 azad edil\u0259nd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259rl\u0259rini Da\u011f\u0131stana g\u00f6nd\u0259rir. \u018fg\u0259r \u0259sg\u0259rl\u0259r Bak\u0131n\u0131 alacaqd\u0131sa, onlar\u0131n Da\u011f\u0131standa n\u0259 i\u015fi vard\u0131? Da\u011f\u0131stana getm\u0259y\u0259n \u0259sg\u0259rin c\u0259zas\u0131 \u00f6l\u00fcm idi, bununla ba\u011fl\u0131 Manaf S\u00fcleymanovun \u201cE\u015fitdikl\u0259rim, g\u00f6rd\u00fckl\u0259rim, oxuduqlar\u0131m\u201d kitab\u0131nda m\u0259lumat yer al\u0131b. Dig\u0259r fakt odur ki, ADR-in bayra\u011f\u0131 iyundan noyabra q\u0259d\u0259r Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin bayra\u011f\u0131 il\u0259 eyni idi. Noyabr\u0131n 9-da Osmanl\u0131 Bak\u0131n\u0131 t\u0259rk etdikd\u0259n sonra \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayraq q\u0259bul olundu. Tomson da Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tini ona g\u00f6r\u0259 tan\u0131m\u0131rd\u0131 ki, Az\u0259rbaycan Osmanl\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r v\u0259 bunu da bayraqla \u0259sasland\u0131r\u0131rd\u0131.\n  <\/li>\n<\/ul>\n<p>\n  Yadigar Sad\u0131ql\u0131:\n<\/p>\n<ul>\n<li>\n    Sual\u0131n\u0131za cavab olaraq, 1918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda n\u0259 ba\u015f verm\u0259si q\u0259na\u0259tl\u0259ri d\u0259yi\u015fm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Az\u0259rbaycan xalq\u0131, tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131 \u0259sas\u0259n 15 sentyabr\u0131 Bak\u0131n\u0131n qurtulu\u015fu, \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn b\u0259rpas\u0131 kimi q\u0259bul ed\u0259c\u0259k. B\u0259li, m\u00fc\u0259yy\u0259n xo\u015fag\u0259lm\u0259z hallar olub, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, tarixd\u0259 el\u0259 bir hadis\u0259 yoxdur ki, bel\u0259 hallar olmas\u0131n. \u018fn haql\u0131 m\u00fcharib\u0259 aparan bir \u00f6lk\u0259d\u0259 dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 cinay\u0259tl\u0259r d\u0259 olur. \u0130kinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 zaman\u0131 SSR\u0130, Amerika, \u0130ngilt\u0259r\u0259 Almaniyan\u0131 fa\u015fizmd\u0259n t\u0259mizl\u0259y\u0259nd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n cinay\u0259tl\u0259r\u0259 d\u0259 yol verdil\u0259r. Milli azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bir \u015feydir, orda da bir \u00e7ox n\u00f6qsan tapmaq olar. Bak\u0131n\u0131n qurtulu\u015funa g\u0259linc\u0259, t\u0259bii, n\u00f6qsanlar var idi. Nuru Pa\u015faya b\u00f6y\u00fck qarda\u015f \u0259das\u0131 yad deyildi, iyun b\u00f6hran\u0131 da onunla ba\u011fl\u0131yd\u0131, amma Tural b\u0259yl\u0259 raz\u0131 deyil\u0259m ki, o, ist\u0259diyi h\u00f6kum\u0259ti qurdu. \u018fslind\u0259, Nuru Pa\u015fa h\u00f6kum\u0259tin olmas\u0131n\u0131 ist\u0259mirdi, b\u00fct\u00fcn s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri \u00f6z\u00fc g\u00f6t\u00fcrm\u0259k niyy\u0259tind\u0259ydi. M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin d\u0259 etiraf\u0131 var ki, iyun hadis\u0259si, y\u0259ni ikinci h\u00f6kum\u0259tin qurulmas\u0131, Milli \u015euran\u0131n burax\u0131lmas\u0131 demokratiyan\u0131n geriy\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259si idi, amma bir konsensusa g\u0259lm\u0259k, Bak\u0131n\u0131n azad olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqa yol yox idi. Bayraqa g\u0259ldikd\u0259, Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n bayra\u011f\u0131 il\u0259 dem\u0259k olar ki, eyni idi, sad\u0259c\u0259, 8 g\u00fc\u015f\u0259li ulduz olub. Osmanl\u0131 ged\u0259nd\u0259n sonra bizimkil\u0259r \u018fnz\u0259lid\u0259 Tomsonla da g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, o, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tini q\u0259bul etm\u0259y\u0259nd\u0259, bayraqdan \u00e7ox iyun b\u00f6hran\u0131n\u0131 s\u0259b\u0259b g\u00f6st\u0259rirdi. Deyirdi ki, Az\u0259rbaycanda t\u00fcrk ordusunun intriqas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f h\u00f6kum\u0259t var, Az\u0259rbaycan xalq\u0131ndan s\u0259s alan yox. Bel\u0259 olan halda Osmanl\u0131 imperiyas\u0131na \u00f6z\u00fcn\u00fc yax\u0131n g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fc\u00e7r\u0259ngli bayraq, ard\u0131nca t\u0259cili sur\u0259td\u0259 parlamentin yarad\u0131lmas\u0131 haqda qanun q\u0259bul olundu. \u018fslind\u0259, M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r M\u0259clisinin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00f6zl\u0259nilirdi ki, o, \u00fcsul-idar\u0259ni t\u0259yin etsin. Amma parlament \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131, b\u00fct\u00fcn xalqlara, siyasi t\u0259\u015fkilatlara yer verildi v\u0259 bunun \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lan h\u00f6kum\u0259ti dekabr\u0131n 25-d\u0259 Tomson Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 yegan\u0259 legitim hakimiyy\u0259t kimi q\u0259bul etdi. Xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin tan\u0131mas\u0131na g\u0259l\u0259k. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r BMT deyildi, ona qalsa, B\u00f6y\u00fck Britaniya 1923-c\u00fc ild\u0259 Sovet Rusiyas\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131, AB\u015e is\u0259 1933-c\u00fc ild\u0259. Legitimlik dey\u0259nd\u0259 ingilisl\u0259rin bizim m\u00fcst\u0259qillimizi tan\u0131y\u0131b-tan\u0131mamas\u0131ndan \u00e7ox Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n s\u0259si \u0259sas\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015f bir h\u00f6kum\u0259ti diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 g\u0259tirir\u0259m. O zaman Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n istinad ed\u0259c\u0259yi legitim hakimiyy\u0259t yox idi.\n  <\/li>\n<\/ul>\n<p>\n  Tural H\u0259mid:\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; B\u0259li, Bak\u0131n\u0131n Qafqaz \u0130slam Ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259si onu Az\u0259rbaycan\u0131n paytaxt\u0131 elan etdi. Bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xmamal\u0131d\u0131r ki, Bak\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259lik Az\u0259rbaycanda qalacaqd\u0131. D\u00fczd\u00fcr, Bak\u0131 Soveti Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini ist\u0259mirdi, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 bol\u015fevikl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcq\u0259ddarat\u0131 haqq\u0131 olmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si yox idi. 1919-cu ild\u0259 ilk d\u0259f\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirildi, proses getdi, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Sovet Respublikas\u0131 yarad\u0131lmas\u0131 q\u0259bul olundu. Az\u0259rbaycanda sovet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonra Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n birinci katibi Kirov 1921-ci ild\u0259 iddia ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc ki, Bak\u0131 \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti xristian oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 referendum ke\u00e7irilsin v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r Sovet Rusiyas\u0131na birl\u0259\u015fdirilsin. M\u0259s\u0259l\u0259 referenduma \u00e7\u0131xar\u0131lsayd\u0131, n\u0259tic\u0259sini indi dey\u0259 bilm\u0259rik. Amma N\u0259rimanovun inad\u0131 v\u0259 Lenin\u0259 m\u0259ktubu say\u0259sind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 aradan qalxd\u0131. Y\u0259ni biz Nuru Pa\u015fan\u0131n Bak\u0131n\u0131 tutmas\u0131 v\u0259 daimi paytaxt etm\u0259si m\u0259ntiqi il\u0259 yana\u015fa bil\u0259rik, amma 1921-ci il hadis\u0259l\u0259ri olmasayd\u0131. H\u0259min hadis\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rdi ki, \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn qorunmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi yerli bol\u015fevikl\u0259rin x\u00fcsus\u0259n torpaq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 inadl\u0131 duru\u015fu oldu. Bu. Qaraba\u011fda, Zaqatalada v\u0259 h\u0259m d\u0259 Nax\u00e7\u0131van m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdi.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    &#8211; Sonra da h\u0259min bol\u015fevikl\u0259ri 1937-ci ild\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259dil\u0259r&#8230;<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Tural H\u0259mid:\n<\/p>\n<ul>\n<li>\n    \u00c7\u00fcnki onlardan sonra g\u0259l\u0259n hakimiyy\u0259t tamam ba\u015fqa hakimiyy\u0259t idi.\n  <\/li>\n<\/ul>\n<p>\n  Yadigar Sad\u0131ql\u0131:\n<\/p>\n<ul>\n<li>\n    Biz bol\u015fevik hakimiyy\u0259tind\u0259n xeyli torpaq itkisi il\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131q.\n  <\/li>\n<\/ul>\n<p>\n  Tural H\u0259mid:\n<\/p>\n<ul>\n<li>\n    Z\u0259ng\u0259zur m\u0259s\u0259l\u0259si dey\u0259nd\u0259 Erm\u0259nistanda qalan \u0259razini n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturuq, amma La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131, Z\u0259ngilan da Z\u0259ng\u0259zurdur, Az\u0259rbaycan \u0259razisidir. Erm\u0259nistanda qalan Z\u0259ng\u0259zurda Andronik o q\u0259d\u0259r etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 etmi\u015fdi ki, yerli az\u0259rbaycanl\u0131lar qalmam\u0131\u015fd\u0131. Bu bax\u0131mdan N\u0259rimanov ora iddia ed\u0259 bilm\u0259zdi. \u0130ddia etdiyi \u0259razil\u0259r La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131, Z\u0259ngilan oldu, onlar da Az\u0259rbaycanda qald\u0131.\n  <\/li>\n<\/ul>\n<p>\n  Yadigar Sad\u0131ql\u0131:\n<\/p>\n<ul>\n<li>\n    ADR-in \u0259razisi 114 min kvadrat kilometr idi, onun 97 min kvadrat kilometri g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 hiss\u0259ydi. 17 min kvadrat kilometri m\u00fcbahis\u0259li say\u0131l\u0131rd\u0131, bunu k\u0259nara qoysaq, 1991-ci ild\u0259 86,6 min kvadrat kilometrl\u0259 SSR\u0130-d\u0259n ayr\u0131ld\u0131q, y\u0259ni 10,4 min kvadrat kilometr itkiyl\u0259.\n  <\/li>\n<\/ul>\n<p>\n  Tural H\u0259mid:\n<\/p>\n<ul>\n<li>\n    Amma faktiki idar\u0259 olunan \u0259razi 60 min kvadrat kilometr idi.\n  <\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarix\u00e7il\u0259r bu g\u00fcnl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif fikird\u0259dirl\u0259r<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":129622,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-196980","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-video-2","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi? - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi? - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Tarix\u00e7il\u0259r bu g\u00fcnl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif fikird\u0259dirl\u0259r\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-09-15T16:52:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/bcd33b74-b340-4d62-8bb1-474c91a072f7.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1955\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1125\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi?\",\"datePublished\":\"2019-09-15T16:52:08+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/\"},\"wordCount\":4812,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/bcd33b74-b340-4d62-8bb1-474c91a072f7.jpeg\",\"articleSection\":[\"Video\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/\",\"name\":\"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi? - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/bcd33b74-b340-4d62-8bb1-474c91a072f7.jpeg\",\"datePublished\":\"2019-09-15T16:52:08+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/bcd33b74-b340-4d62-8bb1-474c91a072f7.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/bcd33b74-b340-4d62-8bb1-474c91a072f7.jpeg\",\"width\":1955,\"height\":1125,\"caption\":\"Source: Meydan.tv\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Video\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/video-2\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi? - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi? - MEYDAN.TV","og_description":"Tarix\u00e7il\u0259r bu g\u00fcnl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif fikird\u0259dirl\u0259r","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2019-09-15T16:52:08+00:00","og_image":[{"width":1955,"height":1125,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/bcd33b74-b340-4d62-8bb1-474c91a072f7.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi?","datePublished":"2019-09-15T16:52:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/"},"wordCount":4812,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/bcd33b74-b340-4d62-8bb1-474c91a072f7.jpeg","articleSection":["Video"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/","name":"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi? - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/bcd33b74-b340-4d62-8bb1-474c91a072f7.jpeg","datePublished":"2019-09-15T16:52:08+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/bcd33b74-b340-4d62-8bb1-474c91a072f7.jpeg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/bcd33b74-b340-4d62-8bb1-474c91a072f7.jpeg","width":1955,"height":1125,"caption":"Source: Meydan.tv"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/15-sentyabrda-baki-azad-olundu-yoxsa-isgal-edildi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Video","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/video-2\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"15 sentyabrda Bak\u0131 azad olundu, yoxsa i\u015f\u011fal edildi?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/196980","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=196980"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/196980\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/129622"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=196980"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=196980"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=196980"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}