{"id":196888,"date":"2019-09-09T22:35:34","date_gmt":"2019-09-09T22:35:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/"},"modified":"2019-09-09T22:35:34","modified_gmt":"2019-09-09T22:35:34","slug":"turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259"},"content":{"rendered":"<p>\n  (ikinci hiss\u0259)\n<\/p>\n<p>\n  1942-ci ilin pay\u0131z\u0131nda almanlar bir s\u0131ra a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r\u0259 u\u011frad\u0131lar. Stalinqrad \u0259traf\u0131nda h\u00fccuma ke\u00e7\u0259n sovet qo\u015funlar\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nin 330 minlik q\u00fcvv\u0259sini m\u00fchasir\u0259y\u0259 ald\u0131lar. Nasist r\u0259hb\u0259rliyinin m\u00fchasir\u0259ni yarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6nd\u0259rdiyi q\u00fcvv\u0259l\u0259r u\u011fur qazana bilm\u0259dil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  \u015eimali Afrikada is\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniya q\u00fcvv\u0259l\u0259ri feldmar\u015fal Rommelin komandanl\u0131q etdiyi, alman v\u0259 italyanlardan ibar\u0259t Afrika korpusunu \u0130kinci \u0259l-\u018flameyn d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011fratd\u0131lar, iki h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 850 km ir\u0259lil\u0259dil\u0259r. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r zaman\u0131 ingilisl\u0259r amerikal\u0131larla birlikd\u0259 h\u0259m d\u0259 &quot;Torch&quot; (M\u0259\u015f\u0259l) \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259r\u0259k M\u0259rake\u015f v\u0259 \u018flc\u0259zair sahill\u0259rin\u0259 100 mind\u0259n art\u0131q canl\u0131 q\u00fcvv\u0259 v\u0259 xeyli texnika \u00e7\u0131xard\u0131. Bu iki hadis\u0259d\u0259n sonra \u015eimali Afrikadak\u0131 \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin xeyrin\u0259 bit\u0259c\u0259yin\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 yeri qalmad\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  14-24 yanvar 1943-c\u00fc il tarixind\u0259 M\u0259rake\u015fin (o vaxt Fransa imperiyas\u0131n\u0131n) Kasablanka \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Ruzvelt v\u0259 \u00c7\u00f6r\u00e7illin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc oldu. Stalin d\u0259 d\u0259v\u0259tli idi, lakin Stalinqrad u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin bitm\u0259diyini \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k i\u015ftirak etm\u0259di. &quot;D\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n Fransa&quot;n\u0131n r\u0259hb\u0259ri \u015earl de Qoll da ikinci d\u0259r\u0259c\u0259li rolda konfransda i\u015ftirak edirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259nin m\u00fczakir\u0259 olundu\u011fu, Almaniya, \u0130taliya v\u0259 Yaponiya il\u0259 bar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 inkar ed\u0259n &quot;qeyd-\u015f\u0259rtsiz t\u0259slim&quot; fikrinin ilk d\u0259f\u0259 s\u0259sl\u0259ndirildiyi Kasablankada T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 yer ald\u0131. X\u00fcsus\u0259n \u00c7\u00f6r\u00e7ill \u00fcmid edirdi ki, antihitler koalisiyas\u0131n\u0131n u\u011furlar\u0131 t\u00fcrk h\u00f6kum\u0259tini m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fulma\u011fa h\u0259v\u0259sl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Sonralar \u00f6z memuarlar\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: &quot;T\u00fcrkiy\u0259ni qazanmaqla biz h\u0259lledici d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 bir n\u0259f\u0259ri, bir g\u0259mini, bir t\u0259yyar\u0259ni itirm\u0259d\u0259n sualt\u0131 qay\u0131qlar v\u0259 eskadra g\u0259mil\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 Qara d\u0259nizd\u0259 h\u00f6kmran olard\u0131q. El\u0259c\u0259 d\u0259 sa\u011f \u0259limizi Rusiyaya uzadaraq Arktikada v\u0259 ya Fars k\u00f6rf\u0259zind\u0259 oldu\u011fundan daha az b\u0259d\u0259l \u00f6d\u0259m\u0259kl\u0259 onun ordular\u0131na yard\u0131m ed\u0259rdik&quot;.\n<\/p>\n<p>\n  Dig\u0259r m\u00fch\u00fcm qazanc is\u0259 Almaniyan\u0131n \u0259sas neft m\u0259nb\u0259yi olan Rum\u0131niya m\u0259d\u0259nl\u0259rini T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n qalxan t\u0259yyar\u0259l\u0259rl\u0259 bombalamaq imkan\u0131 olacaqd\u0131. N\u0259hay\u0259t, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 buradan ke\u00e7\u0259r\u0259k Balkanlarda yeni bir c\u0259bh\u0259 a\u00e7maq olard\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00c7\u00f6r\u00e7ill Ruzveltin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 prezidenti \u0130sm\u0259t \u0130n\u00f6n\u00fc il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi.\n<\/p>\n<p>\n  G\u00f6r\u00fc\u015f yeri olaraq ingilisl\u0259r o zaman Britaniya imperiyas\u0131na daxil olan Kipri, t\u00fcrkl\u0259r is\u0259 Ankaran\u0131 t\u0259klif etdil\u0259r. N\u0259hay\u0259t, Mersin vilay\u0259tinin Tarsus il\u00e7esind\u0259ki Yenice adl\u0131 qatar stansiyas\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k q\u0259rara al\u0131nd\u0131. Amma \u00c7\u00f6r\u00e7ill t\u0259yyar\u0259 il\u0259 Adanaya u\u00e7ub oradan Yenic\u0259y\u0259 g\u0259ldiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, ingilisl\u0259r g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Adana konfrans\u0131 ad\u0131 il\u0259 t\u0259qdim etdil\u0259r v\u0259 tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa da bel\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc.\n<\/p>\n<p>\n  Yanvar\u0131n 30-31-d\u0259 ba\u015f tutan dan\u0131\u015f\u0131qlarda \u00c7\u00f6r\u00e7illi xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini Aleksandr Kadoqandan savay\u0131 \u0259sas\u0259n y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li h\u0259rb\u00e7il\u0259r m\u00fc\u015fayi\u0259t edirdil\u0259r. T\u00fcrk n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tin\u0259 is\u0259 \u0130n\u00f6n\u00fcd\u0259n \u0259lav\u0259 Ba\u015f nazir \u015e\u00fckr\u00fc Saraco\u011flu, xarici i\u015fl\u0259r naziri Numan Menemencio\u011flu, Ba\u015f q\u0259rargah r\u0259isi Fevzi \u00c7akmak daxil idil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  \u00c7\u00f6r\u00e7ill T\u00fcrkiy\u0259nin 1943-c\u00fc ilin sonlar\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fulmas\u0131n\u0131 ist\u0259di. T\u00fcrkl\u0259r is\u0259 h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin z\u0259if olmas\u0131n\u0131, x\u00fcsus\u0259n \u0130stanbulun hava m\u00fcdafi\u0259sini t\u0259min ed\u0259 bilm\u0259m\u0259l\u0259rini s\u00f6yl\u0259yirdil\u0259r. \u0130ngilisl\u0259r m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fulacaqlar\u0131 t\u0259qdird\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 silah v\u0259 sursatla k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259kl\u0259rini, \u00f6lk\u0259nin m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn buraya qo\u015fun \u00e7\u0131xaracaqlar\u0131n\u0131 v\u0259d etdil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  \u00c7\u00f6r\u00e7illin \u00f6z memurlar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, T\u00fcrkiy\u0259nin xarici i\u015fl\u0259r naziri \u015e\u00fckr\u00fc Saraco\u011flunun sovet t\u0259hdidind\u0259n \u00e7\u0259kindiyini, m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra bir \u00e7ox Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rinin bol\u015fevikl\u0259\u015f\u0259c\u0259yini qeyd edir. Aralar\u0131nda ba\u015f ver\u0259n dialoqun t\u0259svirini \u0259sas g\u00f6t\u00fcrs\u0259k, Saraco\u011flunun \u00c7\u00f6r\u00e7illd\u0259n daha uzaqg\u00f6r\u0259n oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131x\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  Adana g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 bir g\u00fcn m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fulaca\u011f\u0131n\u0131 istisna etmirdi. Lakin bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259lc\u0259 ehtiyac\u0131 olan q\u0259d\u0259r silahlanmal\u0131 idi. \u0130ngilisl\u0259r d\u0259 onlar\u0131 silahland\u0131rma\u011fa s\u00f6z verdil\u0259r. Bel\u0259c\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 konkret \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcrm\u0259d\u0259n ingilisl\u0259rd\u0259n h\u0259rbi v\u0259 maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131 t\u0259minat\u0131 ald\u0131. Amma \u00f6nc\u0259d\u0259n dey\u0259k ki, ingilisl\u0259r d\u0259 v\u0259dl\u0259rin\u0259 tam \u0259m\u0259l etm\u0259dil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  1943-c\u00fc il \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin gedi\u015find\u0259 \u0259sasl\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f ili oldu. \u018fvv\u0259lc\u0259 Stalinqrad m\u00fchasir\u0259sind\u0259 sa\u011f qalan 92 minlik alman q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259slim oldu. Almanlar\u0131n Qafqaz\u0131 ke\u00e7ib Bak\u0131 neft m\u0259d\u0259nl\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k c\u0259hdi u\u011fursuz oldu. Yaydak\u0131 Kursk d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 yen\u0259 sovetl\u0259r q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7ald\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Stalinqraddan bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra Sakit Okean teatr\u0131nda 6 ay davam ed\u0259n Quadalkanal d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc amerikal\u0131lar\u0131n yaponlar \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259sil\u0259 yekunla\u015fd\u0131. \u015eimali Afrikadak\u0131 alman-italyan q\u00fcvv\u0259l\u0259ri may\u0131n ortalar\u0131nda t\u0259slim oldular, m\u00fctt\u0259fiql\u0259r 250 min \u0259sir ald\u0131lar.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130yulun 9-da amerikan-ingilis q\u00fcvv\u0259l\u0259ri \u015eimali Afrikadan h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k \u0130taliyan\u0131n Siciliya adas\u0131na qo\u015fun \u00e7\u0131xard\u0131lar. Bu hadis\u0259 \u00f6lk\u0259nin 21 illik diktatoru Mussolinin hakimiyy\u0259tini sars\u0131td\u0131. Ay\u0131n sonunda du\u00e7e devrildi. Sentyabr\u0131n 3-d\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259r \u0130taliyan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 qo\u015fun \u00e7\u0131xarma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Ay\u0131n 8-d\u0259 is\u0259 yeni h\u00f6kum\u0259tin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 mar\u015fal Badalyo \u0130taliyan\u0131n m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 elan etdi. Buna cavab olaraq, almanlar Roma da daxil olmaqla \u00f6lk\u0259nin m\u0259rk\u0259zini v\u0259 \u015fimal\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etdil\u0259r. C\u0259nub is\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin \u0259lind\u0259 qald\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Bel\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r fonunda (do\u011frudur, arada Rodos \u0259m\u0259liyyat\u0131 kimi u\u011fursuzluqlar da vard\u0131) oktyabr\u0131n 19-30-da Moskvada AB\u015e, B\u00f6y\u00fck Britaniya v\u0259 SSR\u0130-nin xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 konfrans ke\u00e7irildi. Burada da m\u00fczakir\u0259 olunan \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fulmas\u0131 idi. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 sovet t\u0259r\u0259fi x\u00fcsusil\u0259 israr edirdi. Molotov t\u00fcrkl\u0259ri t\u0259lqin deyil, m\u0259cbur etm\u0259yi t\u0259klif edir, onlar\u0131n sava\u015fa qo\u015fulaca\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 almanlar\u0131n sovet c\u0259bh\u0259sind\u0259n 15 diviziya \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 vadar olacaqlar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Britaniyan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri Entoni \u0130den Moskvadan Qahir\u0259y\u0259 u\u00e7araq noyabr\u0131n 5-6-da t\u00fcrk h\u0259mkar\u0131 Numan Menemencio\u011flu il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc. O, T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fcharib\u0259y\u0259 qo\u015fulaca\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 qazanacaqlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 xeyli v\u0259dl\u0259r verdi, \u0259ks halda Britaniyan\u0131n h\u0259rbi yard\u0131m\u0131 dayand\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Menemencio\u011flu is\u0259 &quot;T\u0259klifiniz T\u00fcrkiy\u0259ni x\u0259rcl\u0259m\u0259kdir. H\u0259m d\u0259 s\u0131rf ruslar\u0131 m\u0259mnun etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259rcl\u0259m\u0259kdir. Ordumuzun h\u00fccum qabiliyy\u0259ti olmad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 bunun s\u0259b\u0259binin d\u0259 Adana v\u0259dl\u0259rininin yerin\u0259 yetirilm\u0259m\u0259si oldu\u011fu ortadayk\u0259n, \u00fcst\u00fcm\u00fcz\u0259 alman q\u00fcvv\u0259l\u0259rini c\u0259lb etm\u0259k m\u00fcdafi\u0259 m\u0259qs\u0259dli ola bilm\u0259z, ancaq biz\u0259 faktiki h\u00fccum ola bil\u0259r. \u00c7atalca x\u0259ttimiz dayanmasa, almanlar \u0130stanbulu, bo\u011fazlar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irs\u0259l\u0259r, bunun siz\u0259 n\u0259 faydas\u0131 ola bil\u0259r? Son q\u0259l\u0259b\u0259nimi g\u00f6zl\u0259y\u0259c\u0259yik? &quot;Ruslar almanlar\u0131 m\u0259\u011flub etsinl\u0259r v\u0259 g\u0259lib \u0130stanbulu qurtars\u0131nlar&quot; \u00fcmidin\u0259mi d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yik? O zaman ruslar \u0130stanbulu m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcnm\u00fc qurtar\u0131rlar?&quot;, &#8211; dey\u0259r\u0259k q\u0259ti sur\u0259td\u0259 imtina etdi.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  T\u00fcrkiy\u0259 qanunlar\u0131na g\u00f6r\u0259, xaricd\u0259 ya\u015fayan v\u0259t\u0259nda\u015flar h\u0259r be\u015f ild\u0259n bir T\u00fcrkiy\u0259nin diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyind\u0259 qeydiyyatdan ke\u00e7m\u0259li idil\u0259r, \u0259ks halda v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131qlar\u0131 l\u0259\u011fv olunmu\u015f say\u0131lacaqd\u0131. Avropada ya\u015fayan T\u00fcrkiy\u0259 k\u00f6k\u0259nli y\u0259hudil\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti bu t\u0259l\u0259b\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259mi\u015fdil\u0259r v\u0259 indi v\u0259t\u0259nda\u015f say\u0131lm\u0131rd\u0131lar. Buna baxmayaraq, t\u00fcrk diplomatlar bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 onlar\u0131 soyq\u0131r\u0131mdan xilas etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar.\n<\/p>\n<p>\n  Behi\u00e7 Erkin \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Paris\u0259 s\u0259fir t\u0259yin edildi. Fransan\u0131n almanlar t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra buradak\u0131 y\u0259hudil\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 k\u00f6k\u0259nli y\u0259hudil\u0259r h\u00fcquqsuz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. &quot;Y\u0259hudi m\u0259s\u0259l\u0259sinin q\u0259ti h\u0259lli&quot;, y\u0259ni soyq\u0131r\u0131m ba\u015flad\u0131qda is\u0259 onlar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6l\u00fcm t\u0259hl\u00fck\u0259si ald\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Bu zaman Behi\u00e7 Erkin almanlarla \u0259laq\u0259 yaradaraq T\u00fcrkiy\u0259 qanunlar\u0131na g\u00f6r\u0259, dinind\u0259n v\u0259 irqind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n b\u0259rab\u0259r oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yir. S\u0259fir bildirir ki, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 olan (\u0259slind\u0259 bu v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00e7oxlar\u0131 itirmi\u015fdi) y\u0259hudil\u0259rin \u00f6l\u00fcm d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sini \u00f6z \u00f6lk\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik kimi qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259c\u0259k.\n<\/p>\n<p>\n  Bel\u0259 olduqda, almanlar h\u0259min y\u0259hudil\u0259ri \u00f6z \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 repatriasiya etm\u0259yi t\u0259l\u0259b edirl\u0259r. Bu xeyli \u00e7\u0259tin m\u0259s\u0259l\u0259 idi, \u00e7\u00fcnki Fransa il\u0259 d\u0259niz yolu t\u0259hl\u00fck\u0259li idi, d\u0259miryolu is\u0259 bir ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259nin \u0259razisind\u0259n ke\u00e7irdi v\u0259 onlar\u0131n da b\u0259zil\u0259rinin &#8211; m\u0259s\u0259l\u0259n, Xorvatiyan\u0131n &#8211; y\u0259hudil\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti almanlar\u0131nk\u0131ndan el\u0259 d\u0259 f\u0259rql\u0259nmirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Bununla bel\u0259, 1943-1944-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 bir ne\u00e7\u0259 e\u015falon t\u0259\u015fkil etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn oldu ki, n\u0259tic\u0259d\u0259 2 min y\u0259hudinin xilas edildiyi t\u0259xmin olunur. Dig\u0259r y\u0259hudil\u0259r Fransan\u0131n \u0130taliya i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131ndak\u0131 \u0259razil\u0259rin\u0259 yerl\u0259\u015fdirildil\u0259r. Burada onlara m\u00fcnasib\u0259t daha yum\u015faq idi. \u0130taiya m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131qda v\u0259 h\u0259min \u0259razil\u0259ri almanlar tutduqda is\u0259 buradak\u0131 y\u0259hudil\u0259r \u0130spaniyaya v\u0259 ya \u015eimali Afrikaya k\u00f6\u00e7d\u00fcl\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Necdet Kent T\u00fcrkiy\u0259nin Marseld\u0259ki Ba\u015f konsullu\u011funda vitse-konsul v\u0259zif\u0259sini tuturdu. 1943-c\u00fc ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 k\u00f6k\u0259nli 80 y\u0259hudinin \u00f6l\u00fcm d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn vaqonlara dolduruldu\u011funu e\u015fid\u0259nd\u0259 stansiyaya yollan\u0131r. Buradak\u0131 zabitd\u0259n \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 azad etm\u0259k ist\u0259yi n\u0259tic\u0259siz qald\u0131qda, Kent \u00f6z\u00fc d\u0259 bir \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 vaqona minir v\u0259 qatar h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r. N\u00f6vb\u0259ti stansiyada almanlar Necdet Kentd\u0259n vaqonu t\u0259rk etm\u0259sini xahi\u015f edirl\u0259r v\u0259 onu Marsel\u0259 qaytarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ma\u015f\u0131n g\u00f6zl\u0259diyini bildirirl\u0259r. Amma diplomat \u00f6z v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 olmadan qatardan d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259c\u0259yini s\u00f6yl\u0259yir. \u00c7ar\u0259siz qalan almanlar 80 n\u0259f\u0259ri azad edirl\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Sonralar Kent xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &quot;Qurtard\u0131\u011f\u0131m\u0131z insanlar\u0131n boyunlar\u0131m\u0131za v\u0259 qollar\u0131m\u0131za sar\u0131lmalar\u0131n\u0131, g\u00f6zl\u0259rind\u0259ki minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131, s\u0259h\u0259r\u0259 yax\u0131n yata\u011f\u0131ma uzanark\u0259n hiss etdiyi daxili rahatl\u0131\u011f\u0131 unutmaram&quot;. O, bundan sonra da Marseld\u0259 y\u0259hudil\u0259r\u0259, h\u0259tta T\u00fcrkiy\u0259 k\u00f6k\u0259nli olmayanlara bel\u0259, m\u00fcvafiq s\u0259n\u0259dl\u0259r ver\u0259r\u0259k xilas olmalar\u0131na k\u00f6m\u0259k edib.\n<\/p>\n<p>\n  1911-ci ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n Osmanl\u0131-\u0130taliya m\u00fcharib\u0259sinin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Rodos adas\u0131 \u0130taliyan\u0131n n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7di. \u0130talyanlar 1943-c\u00fc ild\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 elan etdikd\u0259, ada almanlar t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olundu. 1944-c\u00fc il iyulun 19-da adadak\u0131 b\u00fct\u00fcn y\u0259hudil\u0259r\u0259 toplanmalar\u0131 \u0259mr edildi. Onlar Au\u015fvits \u00f6l\u00fcm d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259c\u0259kdil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  T\u00fcrkiy\u0259nin Rodosdak\u0131 Ba\u015f konsulu Selahettin \u00dclk\u00fcmen adadak\u0131 alman q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin komandan\u0131Ulrix Klemanla \u00fcnsiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k T\u00fcrkiy\u0259 k\u00f6k\u0259nli 42 y\u0259hudinin azad olunmas\u0131n\u0131 ist\u0259di. Kleman bununla d\u0259rhal raz\u0131la\u015fmad\u0131. Yaln\u0131z konsulun d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 skandalla h\u0259d\u0259l\u0259m\u0259sind\u0259n sonra g\u00f6st\u0259ril\u0259n y\u0259hudil\u0259r azad olundular. Rodosdak\u0131 dig\u0259r 1700 y\u0259hudi is\u0259 Au\u015fvits\u0259 g\u00f6nd\u0259rildil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Almanlar bel\u0259 prinsipial m\u00f6vqeyi \u00dclk\u00fcmen\u0259 ba\u011f\u0131\u015flamad\u0131lar. M\u00fcharib\u0259nin son aylar\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 Almaniyaya sava\u015f elan ed\u0259n kimi Rodosdak\u0131 konsulluq bombardmana m\u0259ruz qald\u0131, iki \u0259m\u0259kda\u015f h\u0259lak oldu. \u00dclk\u00fcmenin hamil\u0259 arvad\u0131 Mihrinnisa xan\u0131m a\u011f\u0131r yaraland\u0131, bir o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131 do\u011fandan sonra v\u0259fat etdi. Selahettin b\u0259yin \u00f6z\u00fcn\u00fc is\u0259 almanlar m\u00fcharib\u0259nin sonuna q\u0259d\u0259r Yunan\u0131stan\u0131n Pirey \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda saxlad\u0131lar.\n<\/p>\n<p>\n  1989-cu ild\u0259 \u0130srailin f\u0259lak\u0259t v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q institutu t\u0259r\u0259find\u0259n Selahettin \u00dclk\u00fcmene D\u00fcnya \u0259dal\u0259tlisi (bu titulun Az\u0259rbaycan dilind\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbahis\u0259lidir: t\u00fcrkl\u0259r &quot;d\u00fcr\u00fcst&quot;, ingilisl\u0259r &quot;righteous&quot; ruslar &quot;\u043f\u0440\u0430\u0432\u0435\u0434\u043d\u0438\u043a&quot; deyirl\u0259r) ad\u0131 verdil\u0259r. T\u00fcrk diplomat bu ada layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n ilk m\u00fcs\u0259lman oldu. Bundan \u0259lav\u0259, h\u0259m Selahettin \u00dclk\u00fcmen, h\u0259m d\u0259 Necdet Kent T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n &quot;\u00dcst\u00fcn hizmet madalyas\u0131&quot;na layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fcl\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Tarix\u00e7i professor Stenford C. \u015eounun iddias\u0131na g\u00f6r\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 t\u00fcrk diplomatlar Fransada 15 min y\u0259hudinin h\u0259yatda qalmas\u0131na yard\u0131m edibl\u0259r. Bundan \u0259lav\u0259, almanlar\u0131n i\u015f\u011fal etdiyi qon\u015fu Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n 100 min\u0259 q\u0259d\u0259r y\u0259hudi T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapd\u0131. Bu insanlar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u0130stanbulda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Y\u0259hudi agentliyi vasit\u0259sil\u0259 F\u0259l\u0259stin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  B\u00f6y\u00fck \u00fc\u00e7l\u00fcy\u00fcn (\u00c7\u00f6r\u00e7ill, Ruzvelt v\u0259 Stalin) Tehranda ke\u00e7iril\u0259n (28 noyabr &#8211; 1 dekabr) konfrans\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si bir daha m\u00fczakir\u0259 olundu. Maraql\u0131d\u0131r ki, bu d\u0259f\u0259 \u00c7\u00f6r\u00e7ill daha \u00e7ox canf\u0259\u015fanl\u0131q edirdi. M\u0259qs\u0259d is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 vasit\u0259sil\u0259 Balkanlara sovetl\u0259rd\u0259n daha tez m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259k idi.\n<\/p>\n<p>\n  Bir ay \u00f6nc\u0259ki Moskva konfrans\u0131nda Molotovun m\u00f6vqeyind\u0259n f\u0259rqli olaraq, Stalin bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 israrla yana\u015fmad\u0131. Sovet lideri \u00f6z m\u00fctt\u0259fiql\u0259rinin Fransada ikinci c\u0259bh\u0259 a\u00e7malar\u0131nda (&quot;Overlord&quot; \u0259m\u0259liyyat\u0131&quot;) daha maraql\u0131 idi. O, hesab edirdi ki, T\u00fcrkiy\u0259 sava\u015fa qo\u015fularsa, ingilisl\u0259r onun m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qo\u015fun ay\u0131rmal\u0131 olacaqlar. Bu qo\u015funlar\u0131 is\u0259 &quot;Overlord&quot;da istifad\u0259 etm\u0259k daha s\u0259m\u0259r\u0259li olard\u0131. Ruzvelt d\u0259 Stalinin bu fikrini b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.\n<\/p>\n<p>\n  Bununla bel\u0259, Ruzvelt v\u0259 \u00c7\u00f6r\u00e7ill dekabr\u0131n 4-6-da Qahir\u0259d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 prezidenti \u0130sm\u0259t \u0130n\u00f6n\u00fc il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. \u0130n\u00f6n\u00fc yen\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259sinin sava\u015fa haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n birinin d\u0259 \u00c7\u00f6r\u00e7illin Adanada verdiyi v\u0259dl\u0259rin tam yerin\u0259 yetirilm\u0259m\u0259si oldu\u011funu bildirdi.\n<\/p>\n<p>\n  AB\u015e prezidenti t\u00fcrkl\u0259rin m\u00fcharib\u0259y\u0259 girm\u0259sil\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259r\u0259dd\u00fcd ke\u00e7irirdi. O, z\u0259if T\u00fcrkiy\u0259nin k\u00f6m\u0259kd\u0259n \u00e7ox y\u00fck ola bil\u0259c\u0259yind\u0259n ehtiyat edirdi. \u00c7\u00f6r\u00e7ill is\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 yen\u0259 d\u0259 xeyli nikbin idi. Amma \u0130n\u00f6n\u00fc \u00f6lk\u0259sinin 1911-1922-ci ill\u0259rd\u0259 fasil\u0259siz olaraq 11 il apard\u0131\u011f\u0131 sava\u015flardan (\u0130taliya il\u0259 m\u00fcharib\u0259, iki Balkan m\u00fcharib\u0259si, Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si v\u0259 Qurtulu\u015f sava\u015f\u0131) h\u0259l\u0259 dir\u00e7\u0259lm\u0259diyini s\u00f6yl\u0259di. Sonda \u00c7\u00f6r\u00e7ill d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin bit\u0259r\u0259fliyi il\u0259 bar\u0131\u015fmal\u0131 oldu.\n<\/p>\n<p>\n  T\u00fcrkl\u0259rin sava\u015fa qo\u015fulmayaca\u011f\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdikd\u0259 ingilisl\u0259r v\u0259 amerikal\u0131lar 1944-c\u00fc ilin aprelind\u0259 onlara h\u0259rbi yard\u0131m\u0131 dayand\u0131rd\u0131lar. El\u0259 h\u0259min ayda m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin q\u0259ti t\u0259l\u0259bi \u0259sas\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 Almaniyaya xrom sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 dayand\u0131rd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130yunun 6-da Fransan\u0131n Normandiya \u0259yal\u0259tin\u0259 ingilis-amerikan q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 il\u0259 ikinci c\u0259bh\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131. \u0130yulun sonlar\u0131nda m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin &quot;Kobra&quot; \u0259m\u0259liyyat\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 alman c\u0259bh\u0259si yar\u0131ld\u0131, \u015fimal-q\u0259rbi Fransada xeyli \u0259razil\u0259r azad olundu. Almanlar \u015f\u0259rq c\u0259bh\u0259sind\u0259 d\u0259 sovet qo\u015funlar\u0131nn &quot;Baqration&quot; \u0259m\u0259liyyat\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r\u0259 u\u011frad\u0131lar. Bu hadis\u0259l\u0259r Ankaran\u0131n m\u00f6vqeyin\u0259 t\u0259sir etdi. Avqustun 2-d\u0259 Almaniya il\u0259 diplomatik v\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r k\u0259sildi.\n<\/p>\n<p>\n  B\u00f6y\u00fck \u00fc\u00e7l\u00fcy\u00fcn Yalta konfrans\u0131nda (4-11 fevral 1945-ci il) bel\u0259 bir q\u0259rar verildi ki, yaln\u0131z mart\u0131n 1-\u0259 kimi Almaniyaya m\u00fcharib\u0259 elan ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r sava\u015fdan sonra yarad\u0131lacaq Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc ola bil\u0259c\u0259kl\u0259r. Bu haqda x\u0259b\u0259rdar edil\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti fevral\u0131n 23-d\u0259 Almaniyaya m\u00fcharib\u0259 elan etdi, amma he\u00e7 bir h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyata qo\u015fulmad\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  M\u00fcharib\u0259 bitdikd\u0259n sonra SSR\u0130 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 b\u0259zi iddialar ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc. Bunlardan biri Qars v\u0259 \u018frd\u0259han\u0131n &quot;qaytar\u0131lmas\u0131&quot;, dig\u0259ri is\u0259 Qara d\u0259niz bo\u011fazlar\u0131na birg\u0259 n\u0259zar\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn burada sovet h\u0259rbi bazas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 idi. Bu iddialar\u0131 \u0259sasland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn sovet r\u0259smil\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n ard\u0131nca tarix\u00e7il\u0259r T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc siyas\u0259ti t\u0259fti\u015f etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.\n<\/p>\n<p>\n  Stalinin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra bu iddialardan vaz ke\u00e7ils\u0259 d\u0259, tarix\u015f\u00fcnasl\u0131qdak\u0131 m\u00fcnasib\u0259t d\u0259yi\u015fm\u0259di. Bel\u0259 yana\u015fma n\u0259inki SSR\u0130 da\u011f\u0131lana q\u0259d\u0259r davam etdi, h\u0259tta indinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 bel\u0259 m\u00f6vcuddur. Sovet iddialar\u0131 bar\u0259d\u0259 yazma\u011f\u0131 n\u00f6vb\u0259ti m\u0259qal\u0259y\u0259 saxlayaraq, T\u00fcrkiy\u0259nin y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc siyas\u0259t\u0259 \u00fcnvanlanan ittihamlar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259sasl\u0131 oldu\u011funu n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7ir\u0259k.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130ttihamlardan biri ondan ibar\u0259tdir ki, 1940-c\u0131 ild\u0259 \u0130taliya Fransaya qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flayanda, T\u00fcrkiy\u0259 1939-cu ilin oktyabr\u0131nda imzalanan ingilis-frans\u0131z-t\u00fcrk m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n yaranan \u00f6hd\u0259liyi yerin\u0259 yetirm\u0259di v\u0259 \u0130taliyaya m\u00fcharib\u0259 elan etm\u0259di. Halbuki h\u0259min vaxt n\u0259inki ingilisl\u0259r Fransan\u0131n m\u00fcdafi\u0259sind\u0259n vaz kemi\u015fdil\u0259r, h\u0259tta frans\u0131zlar \u00f6zl\u0259ri d\u0259 m\u00fcdafi\u0259 olunmurdular.\n<\/p>\n<p>\n  M\u0259qal\u0259nin birinci hiss\u0259sind\u0259 \u015e\u00fckr\u00fc Saraco\u011flunun 1939-cu ilin sentyabr\u0131nda Moskva s\u0259f\u0259rind\u0259n yaz\u0131l\u0131b. H\u0259min s\u0259f\u0259rd\u0259 Saraco\u011flu il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n Stalin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 ingilis v\u0259 frans\u0131zlarla m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flamama\u011f\u0131 israrla m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Sava\u015fdan sonra is\u0259 sovetl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259ni h\u0259min m\u00fcqavil\u0259d\u0259n do\u011fan \u00f6hd\u0259likl\u0259ri yerin\u0259 yetirm\u0259m\u0259kd\u0259 su\u00e7lay\u0131rd\u0131lar.\n<\/p>\n<p>\n  Bununla ba\u011fl\u0131 daha bir maraql\u0131 c\u0259h\u0259t is\u0259 odur ki, h\u0259min vaxt Almaniyan\u0131n Moskvadak\u0131 s\u0259firi olan fon \u015eulenburqun Berlin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259lumatda sovet xarici i\u015fl\u0259r naziri Molotovun Fransa \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 alman h\u00f6kum\u0259tini t\u0259brik etdiyini x\u0259b\u0259r verirdi. Be\u015f il sonra T\u00fcrkiy\u0259ni Fransaya k\u00f6m\u0259k etm\u0259m\u0259kd\u0259 q\u0131namaq \u00e7ox riyakar add\u0131m idi.\n<\/p>\n<p>\n  Ba\u015fqa bir ittiham T\u00fcrkiy\u0259nin 1941-ci ilin iyunun 18-d\u0259 Almaniya il\u0259 &quot;Dostluq v\u0259 h\u00fccum etm\u0259m\u0259k haqq\u0131nda&quot; m\u00fcqavil\u0259 imzalamas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. SSR\u0130-d\u0259 1948-ci ild\u0259 \u00e7ap olunan &quot;Diplomatik l\u00fc\u011f\u0259t&quot;d\u0259 yaz\u0131l\u0131rd\u0131: &quot;M\u00fcqavil\u0259 Almaniyan\u0131n SSR\u0130-y\u0259 h\u00fccumunu asanla\u015fd\u0131rd\u0131&quot;. Tarix\u00e7i A.Novi\u00e7ev 1965-ci il\u0259 \u00e7ap olunan &quot;T\u00fcrkiy\u0259 (q\u0131sa tarixi)&quot; adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 &quot;Bu m\u00fcqavil\u0259 Almaniyan\u0131n SSR\u0130-y\u0259 xainc\u0259sin\u0259 h\u00fccumuna &#8211; hans\u0131 ki, T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn sirr deyildi &#8211; d\u00f6rd g\u00fcn qalark\u0259n imzaland\u0131&quot;. Ba\u015fqa n\u00fcmun\u0259l\u0259r d\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar.\n<\/p>\n<p>\n  Maraql\u0131d\u0131r ki, T\u00fcrkiy\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n s\u0259n\u0259d\u0259 imza atark\u0259n, SSR\u0130-nin Almaniya il\u0259 analoji m\u00fcqavil\u0259si vard\u0131. Niy\u0259 SSR\u0130 nasistl\u0259rl\u0259 m\u00fcqavil\u0259 imzalaya bil\u0259r, T\u00fcrkiy\u0259 yox? \u00d6z\u00fc d\u0259 SSR\u0130-nin Almaniya il\u0259 m\u00fcqavil\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6vl\u0259tin &#8211; Pol\u015fan\u0131n \u0259leyhin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdis\u0259, T\u00fcrkiy\u0259ninki is\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259n bit\u0259r\u0259flik m\u00fcqavil\u0259si idi. H\u0259l\u0259 onu demir\u0259m ki, SSR\u0130 Almaniya il\u0259 Pol\u015fan\u0131n \u0259razisini b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u0259rk\u0259n, 1932-ci ild\u0259 imzalanan &quot;H\u00fccum etm\u0259m\u0259k haqq\u0131nda&quot; sovet-Pol\u015fa m\u00fcqavil\u0259si q\u00fcvv\u0259d\u0259 idi. Novi\u00e7evin iddias\u0131na g\u0259linc\u0259, Almaniyan\u0131n SSR\u0130-y\u0259 h\u00fccumu bel\u0259 a\u015fkar m\u0259s\u0259l\u0259 olsayd\u0131, sovet r\u0259hb\u0259rliyi d\u0259 x\u0259b\u0259r tutard\u0131 v\u0259 q\u0259fil yaxalanmazd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Almaniya il\u0259 &quot;D\u00f6stluq v\u0259 h\u00fccum etm\u0259m\u0259k haqq\u0131nda&quot; m\u00fcqavil\u0259 imzalanark\u0259n T\u00fcrkiy\u0259nin Avropada h\u0259ms\u0259rh\u0259d oldu\u011fu h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259td\u0259 &#8211; Yunan\u0131standa v\u0259 Bolqar\u0131standa vermaxt q\u00fcvv\u0259l\u0259ri var idi: Yunan\u0131stan i\u015f\u011fal olunmu\u015fdu, Bolqar\u0131stan is\u0259 \u00f6z\u00fc raz\u0131l\u0131q vermi\u015fdi. Almanlar\u0131n bir g\u00fcn T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisin\u0259 gir\u0259r\u0259k buradan Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki neft m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 S\u00fcvey\u015f kanal\u0131na do\u011fru ir\u0259lil\u0259y\u0259c\u0259yi ehtimal\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k idi. Bel\u0259 olan halda h\u0259min m\u00fcqavil\u0259nin imzalanmas\u0131 t\u00fcrkl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yegan\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu idi.\n<\/p>\n<p>\n  Ba\u015fqa bir iddia almanlar\u0131n Stalinqrad d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 qalib g\u0259ldikl\u0259ri halda T\u00fcrkiy\u0259nin guya SSR\u0130 \u0259razisin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259y\u0259 ba\u015flayaca\u011f\u0131d\u0131r. He\u015f bir d\u0259lil\u0259, s\u00fcbuta \u0259saslanmayan bu ittiham\u0131 onillikl\u0259r boyu sovet v\u0259 rus tarix\u00e7il\u0259ri t\u0259krar-t\u0259krar s\u0259sl\u0259ndiribl\u0259r. Halbuki h\u0259rb s\u0259n\u0259ti il\u0259 s\u0259thi tan\u0131\u015f olan adamlar da bilirl\u0259r ki, sava\u015fa el\u0259-bel\u0259 ba\u015flam\u0131rlar, \u00f6nc\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n plan\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 Ba\u015f q\u0259rargah\u0131n\u0131n SSR\u0130-y\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flamaq plan\u0131 haz\u0131rlamas\u0131n\u0131n he\u00e7 bir s\u00fcbutu yoxdur.\n<\/p>\n<p>\n  N\u0259hay\u0259t, bir ittiham da almanlara sat\u0131lan v\u0259 h\u0259rbi texnika istehsal\u0131nda istifad\u0259 olunan xromla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Xarici ticar\u0259t bir \u00e7ox hallarda azad sur\u0259td\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmir, beyn\u0259lxalq amill\u0259r n\u0259z\u0259r al\u0131n\u0131r. \u0130stanbuldan 300 km-d\u0259n az m\u0259saf\u0259d\u0259 &#8211; Yunan\u0131standa v\u0259 Bolqar\u0131standa qo\u015fun hiss\u0259l\u0259ri saxlayan bir y\u0131rt\u0131c\u0131ya \u00fcr\u0259yin ist\u0259y\u0259nd\u0259 &quot;s\u0259n\u0259 xrom satm\u0131ram&quot; dem\u0259k \u00e7ox riskli olard\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Z\u0259nnimc\u0259, \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 T\u00fcrkiy\u0259nin sava\u015fa qo\u015fulmamas\u0131 yegan\u0259 d\u00fczg\u00fcn siyas\u0259t idi v\u0259 alternativi yox idi. \u00dcst\u0259lik, \u0130n\u00f6n\u00fc h\u00f6kum\u0259ti bunu \u00e7ox ustal\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7irdi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1942-ci ilin pay\u0131z\u0131nda almanlar bir s\u0131ra a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r\u0259 u\u011frad\u0131lar.<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":119327,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"class_list":["post-196888","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-menim-fikrimce","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"1942-ci ilin pay\u0131z\u0131nda almanlar bir s\u0131ra a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r\u0259 u\u011frad\u0131lar.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-09-09T22:35:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1440\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259\",\"datePublished\":\"2019-09-09T22:35:34+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/\"},\"wordCount\":4818,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg\",\"articleSection\":[\"M\u0259nim Fikrimc\u0259\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/\",\"name\":\"T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg\",\"datePublished\":\"2019-09-09T22:35:34+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg\",\"width\":2560,\"height\":1203,\"caption\":\"Foto: Meydan Tv\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"M\u0259nim Fikrimc\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/menim-fikrimce\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 - MEYDAN.TV","og_description":"1942-ci ilin pay\u0131z\u0131nda almanlar bir s\u0131ra a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r\u0259 u\u011frad\u0131lar.","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2019-09-09T22:35:34+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1440,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259","datePublished":"2019-09-09T22:35:34+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/"},"wordCount":4818,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg","articleSection":["M\u0259nim Fikrimc\u0259"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/","name":"T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg","datePublished":"2019-09-09T22:35:34+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg","width":2560,"height":1203,"caption":"Foto: Meydan Tv"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/turkiye-ikinci-dunya-muharibesi-illerinde-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"M\u0259nim Fikrimc\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/menim-fikrimce\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"T\u00fcrkiy\u0259 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/196888","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=196888"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/196888\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/119327"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=196888"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=196888"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=196888"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}