{"id":196883,"date":"2019-09-09T20:45:27","date_gmt":"2019-09-09T20:45:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/"},"modified":"2019-09-09T20:45:27","modified_gmt":"2019-09-09T20:45:27","slug":"qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/","title":{"rendered":"Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131"},"content":{"rendered":"<p>\n  <i><br \/>\n    Repressiyalar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r insan\u0131 \u0259hat\u0259 etdiyi bar\u0259d\u0259 d\u0259qiq r\u0259q\u0259ml\u0259r yoxdur<br \/>\n  <\/i>\n<\/p>\n<p>\n  21 noyabr 1935-ci il. Sovet h\u00f6kum\u0259tinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunun be\u015f s\u0259rk\u0259rd\u0259sin\u0259 &#8211; Kliment Voro\u015filova, Semyon Budyonn\u0131ya, Mixail Tuxa\u00e7evskiy\u0259, Aleksandr Eqorova v\u0259 Vasili Bl\u00fcxer\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259rbi r\u00fctb\u0259 &#8211; Sovet \u0130ttifaq\u0131 mar\u015fal\u0131 r\u00fctb\u0259si verilir. H\u0259min r\u00fctb\u0259 c\u0259mi iki ay \u00f6nc\u0259 t\u0259sis olunmu\u015fdu v\u0259 sadalanan \u015f\u0259xsl\u0259r ona layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n ilk \u015f\u0259xsl\u0259r idil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  T\u0259xmin\u0259n 3 il sonra bu \u015f\u0259xsl\u0259rin \u00fc\u00e7\u00fc art\u0131q h\u0259yatda yox idil\u0259r. Tuxa\u00e7evski v\u0259 Eqorov &quot;v\u0259t\u0259n xaini&quot; dam\u011fas\u0131 il\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259ndil\u0259r, Bl\u00fcxer is\u0259 istintaq zaman\u0131 m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 d\u0259h\u015f\u0259tli i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 d\u00f6zm\u0259y\u0259r\u0259k v\u0259fat etdi. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn dey\u0259k ki, \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 SSR\u0130 c\u0259mi bir mar\u015fal\u0131n\u0131 itirdi: mar\u015fal Boris \u015eapo\u015fnikov x\u0259st\u0259likd\u0259n \u00f6ld\u00fc.\n<\/p>\n<p>\n  Yanvar, 1941-ci il. Nasist Almaniyas\u0131n\u0131n lideri Adolf Hitler \u00f6z generallar\u0131 il\u0259 &quot;Barbarossa&quot; plan\u0131n\u0131 &#8211; SSR\u0130-y\u0259 h\u00fccum \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131 m\u00fczakir\u0259 edir. B\u0259zi generallar B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131 t\u0259slim etm\u0259d\u0259n SSR\u0130-y\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flama\u011f\u0131n \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirl\u0259r, iki c\u0259bh\u0259d\u0259 sava\u015fma\u011f\u0131n Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 oldu\u011fu kimi f\u0259lak\u0259tli n\u0259tic\u0259l\u0259r do\u011fura bil\u0259c\u0259yini s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Hitler is\u0259 Stalinin g\u00f6st\u0259ri\u015fil\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduya qar\u015f\u0131 1937-ci ild\u0259 ba\u015flayan repressiyalar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutaraq onlara bel\u0259 cavab verir: &quot;SSR\u0130-d\u0259 komandir kadrlar\u0131n\u0131n 80%-i m\u0259hv edilib. Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordu ba\u015fs\u0131z qal\u0131b v\u0259 he\u00e7 zaman olmad\u0131\u011f\u0131 q\u0259d\u0259r z\u0259ifl\u0259yib. Bu, m\u0259nim q\u0259rar\u0131m\u0131n \u0259sas amilidir. N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, yeni kadrlar yeti\u015fm\u0259yib, sava\u015fmaq laz\u0131md\u0131r&quot;.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  \u0130zahat: 1940-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r SSR\u0130-d\u0259 general r\u00fctb\u0259l\u0259ri m\u00f6vcud deyildi. Onlar\u0131n \u0259v\u0259zin\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 r\u00fctb\u0259l\u0259r vard\u0131:\n<\/p>\n<p>\n  1-ci d\u0259r\u0259c\u0259li komandarm &#8211; Sovet \u0130ttifaq\u0131 mar\u015fal\u0131ndan sonra \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259rbi r\u00fctb\u0259, ordu general\u0131n\u0131n analoqu;donanmada b\u0259rab\u0259ri: 1-ci d\u0259r\u0259c\u0259li donanma flaqman\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  2-ci d\u0259r\u0259c\u0259li komandarm &#8211; general-polkovnikin analoqu; donanmada b\u0259rab\u0259ri: 2-ci d\u0259r\u0259c\u0259li donanma flaqman\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  komkor &#8211; general-leytenant r\u00fctb\u0259sinin analoqu; donanmada b\u0259rab\u0259ri: 1-ci d\u0259r\u0259c\u0259li flaqman.\n<\/p>\n<p>\n  komdiv &#8211; general-mayor r\u00fctb\u0259sinin analoqu; donanmada b\u0259rab\u0259ri: 2-ci d\u0259r\u0259c\u0259li flaqman.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  1936-c\u0131 ild\u0259 Moskvada Zinovyev, Kamenev, Smirnov v\u0259 daha s\u0259kkiz k\u00f6hn\u0259 bol\u015fevikl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 &quot;Antisovet trotskist-zinovyev\u00e7i birl\u0259\u015fmi\u015f m\u0259rk\u0259zin prosesi&quot; adlanan (bir \u00e7ox halda sad\u0259c\u0259 &quot;Birinci Moskva prosesi&quot; d\u0259 deyilir) m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesi ke\u00e7irilir. \u0130stintaq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 a\u011f\u0131r i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalan m\u00fctt\u0259himl\u0259r h\u0259m \u00f6zl\u0259rinin, h\u0259m d\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin \u0259leyhin\u0259 ifad\u0259l\u0259r veribl\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130ndi a\u00e7\u0131q m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesind\u0259 ifad\u0259l\u0259rind\u0259n imtina etm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259ri t\u0259qdird\u0259 h\u0259yatlar\u0131n\u0131n qorunacaqlar\u0131 v\u0259d edilib (Zinovyev v\u0259 Kamenev\u0259 bu v\u0259d h\u0259bsxanadan birba\u015fa apar\u0131ld\u0131qlar\u0131 Kremld\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n Stalin t\u0259r\u0259find\u0259n verilib). Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Smirnov v\u0259 Qoltsman istisna olmaqla dig\u0259rl\u0259ri h\u0259v\u0259sl\u0259 ifad\u0259l\u0259rini t\u0259sdiq edirl\u0259r, xeyli insanlar\u0131 \u015f\u0259rl\u0259yirl\u0259r. Amma bel\u0259 l\u0259yaq\u0259tsiz davran\u0131\u015f onlara k\u00f6m\u0259k etmir, veril\u0259n v\u0259din \u0259ksin\u0259 ham\u0131s\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259hkum olunurlar.\n<\/p>\n<p>\n  Veril\u0259n ifad\u0259l\u0259rd\u0259 b\u0259zi h\u0259rb\u00e7il\u0259rin d\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kilirdi v\u0259 onlar\u0131n \u0259sas\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r h\u0259bs olundu. Tutulanlar aras\u0131nda Leninqrad h\u0259rbi dair\u0259sinin komandan m\u00fcavini, komkor Primakov v\u0259 SSR\u0130-nin B\u00f6y\u00fck Britaniyadak\u0131 h\u0259rbi atta\u015fesi komkor Putna daha tan\u0131nanlar idil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin h\u0259rb\u00e7il\u0259r aras\u0131nda repressiya ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n i\u015f\u0259 sal\u0131nmas\u0131 d\u0259rhal ba\u015f verm\u0259di. NKVD-nin \u00f6z\u00fcnd\u0259 kadr d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri gedirdi, xalq daxili i\u015fl\u0259r komissar\u0131 (1946-c\u0131 il\u0259 kimi SSR\u0130-d\u0259 nazirl\u0259r &quot;xalq komissar\u0131&quot; adlan\u0131rd\u0131lar) Yaqoda i\u015fd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131, yerin\u0259 Yejov t\u0259yin olundu. Yaln\u0131z 1937-ci ilin aprelind\u0259n h\u0259bsd\u0259ki h\u0259rb\u00e7il\u0259rl\u0259 ciddi sur\u0259td\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olma\u011fa ba\u015flad\u0131lar, i\u015fg\u0259nc\u0259 m\u00fcxanizmi i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc.\n<\/p>\n<p>\n  Primakovun i\u015fini aparmaq \u00f6z q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 tan\u0131nan Aleksandr Avseeyevi\u00e7 adl\u0131 m\u00fcst\u0259ntiq\u0259 h\u0259val\u0259 edildi. May\u0131n 8-d\u0259 Primakov &quot;s\u0131nd\u0131&quot; v\u0259 h\u0259rb\u00e7il\u0259r aras\u0131nda &quot;h\u0259rbi-fa\u015fist q\u0259sdi&quot;n m\u00f6vcudlu\u011funu etiraf etdi. Onun ifad\u0259l\u0259ri aras\u0131nda may\u0131n 12-d\u0259 Frunze ad\u0131na h\u0259rbi akademiyan\u0131n r\u0259isi, 2-ci d\u0259r\u0259c\u0259li komandarm Avqust Kork, may\u0131n 15-d\u0259 is\u0259 Moskva h\u0259rbi dair\u0259sinin komandan m\u00fcavini, komkor Boris Feldman h\u0259bs olundular.\n<\/p>\n<p>\n  SSR\u0130-nin b\u00fct\u00fcn tarixi \u0259rzind\u0259 \u0259n g\u0259nc ya\u015fda (42) mar\u015fal r\u00fctb\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n Mixail Tuxa\u00e7evski may\u0131n 10-da xalq m\u00fcdafi\u0259 komissar\u0131 birinci m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad edildi v\u0259 Volqaboyu h\u0259rbi dair\u0259sinin komandan\u0131 t\u0259yin olundu. Bu t\u0259yinat a\u00e7\u0131q-a\u015fkar eni\u015f idi.\n<\/p>\n<p>\n  B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, Tuxa\u00e7evski t\u0259yinat\u0131n s\u0259b\u0259bini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn may\u0131n 13-d\u0259 Stalinin q\u0259bulunda olur. Stalin mar\u015fala t\u0259mkinli davranma\u011f\u0131 v\u0259 \u00e7ox tezlikl\u0259 onun Moskvaya qaytar\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259d edir. Sovet r\u0259hb\u0259ri \u00f6z v\u0259din\u0259 \u0259m\u0259l edir. May\u0131n 22-d\u0259 Kuyb\u0131\u015fev \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 h\u0259bs olunan Tuxa\u00e7evski iki g\u00fcn sonra Moskvaya g\u0259tirildi. Onunla eyni g\u00fcnd\u0259 komkor Robert Eydeman da h\u0259bs edildi.\n<\/p>\n<p>\n  Moskvada mar\u015fal\u0131n ba\u015f\u0131na n\u0259 oyun g\u0259tirdil\u0259rs\u0259, g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 etiraf etm\u0259si \u00e7ox \u00e7\u0259km\u0259di. May\u0131n 26-da Primakov, Putna v\u0259 Feldman il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdirildikd\u0259n sonra xalq daxili i\u015fl\u0259r komissar\u0131 Yejova \u00fcnvanlanan etiraf m\u0259ktubu yazd\u0131. Sonralar ekspertiza bu m\u0259ktubdak\u0131 qonur l\u0259k\u0259l\u0259rin qan izl\u0259ri oldu\u011funu t\u0259sbit ed\u0259c\u0259k.\n<\/p>\n<p>\n  Bundan sonra h\u0259bsl\u0259r davam etdi. May\u0131n 28-d\u0259 Leninqrad h\u0259rbi dair\u0259sinin komandan\u0131, 1-ci d\u0259r\u0259c\u0259li komandarm \u0130ona Yakir, ert\u0259si g\u00fcn Belarusiya h\u0259rbi dair\u0259sinin komandan\u0131, 1-ci d\u0259r\u0259c\u0259li komandarm \u0130eronim Uborevi\u00e7 h\u0259bs edildil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunun Ba\u015f siyasi idar\u0259sinin r\u0259isi, 1-ci d\u0259r\u0259c\u0259li ordu komissar\u0131 (h\u0259rbi-siyasi hey\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259) Yan Qamarnik v\u0259zif\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 partiyan\u0131n Siyasi B\u00fcrosunun iclas\u0131nda ittihamlara m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 e\u015fid\u0259nd\u0259 h\u0259bsinin uzaqda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131. \u0130\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131n\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131 \u015f\u0259rl\u0259m\u0259sini ist\u0259m\u0259y\u0259n Qamarnik \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00fcll\u0259l\u0259y\u0259r\u0259k intihar etdi.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130yunun 11-d\u0259 Tuxa\u00e7evski, Yakir, Uborevi\u00e7, Primakov, Putna, Kork, Eydeman v\u0259 Feldman \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 oldu. Onlar\u0131 SSR\u0130 Ali m\u0259hk\u0259m\u0259sinin X\u00fcsusi m\u0259hk\u0259m\u0259 hey\u0259ti m\u00fchakim\u0259 edirdi. Bu hey\u0259t\u0259 mar\u015fallar Budyonn\u0131 v\u0259 Bl\u00fcxer, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li h\u0259rb\u00e7il\u0259r Alksnis, Belov, \u015eapo\u015fnikov, D\u0131benko, Ka\u015firin v\u0259 Qorya\u00e7ov daxil idil\u0259r. S\u0259dr rolunda is\u0259 m\u0259\u015fum \u015f\u00f6hr\u0259tli Vasili Ulrix idi.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130ttiham akt\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u00fctt\u0259himl\u0259r antisovet trotskist h\u0259rbi t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri idil\u0259r. Guya Almaniya Ba\u015f q\u0259rargah\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259si olan bu t\u0259\u015fkilat SSR\u0130-nin Almaniyadan v\u0259 Pol\u015fadan h\u0259rbi m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259ri \u0259sas\u0131nda hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259yi qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoymu\u015fdu.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130ttihama g\u00f6r\u0259, t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczvl\u0259ri alman h\u0259rb\u00e7il\u0259rin\u0259 m\u0259xfi h\u0259rbi m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6t\u00fcr\u00fcbl\u0259r; m\u00fcharib\u0259 ba\u015flanaca\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n \u0259sas istiqam\u0259tind\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunun m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011framas\u0131 planlar\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131blar; Siyasi b\u00fcro v\u0259 sovet h\u00f6kum\u0259ti \u00fczvl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 terror akti planlay\u0131blar; Kremlin silahl\u0131 yolla \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sini, partiya v\u0259 h\u00f6kum\u0259t r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin h\u0259bsini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutublar.\n<\/p>\n<p>\n  M\u0259hk\u0259m\u0259 qapal\u0131 \u015f\u0259raitd\u0259 ke\u00e7irilirdi. Buna baxmayaraq, m\u00fcst\u0259ntiql\u0259r m\u00fctt\u0259himl\u0259rl\u0259 &quot;t\u0259rbiy\u0259vi&quot; i\u015f apararaq istintaqa verdikl\u0259ri ifad\u0259ni t\u0259sdiql\u0259m\u0259l\u0259rini t\u00f6vsiy\u0259 edirdil\u0259r. Onlar\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, talel\u0259ri davran\u0131\u015flar\u0131ndan as\u0131l\u0131 idi. Yuxar\u0131da ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyim m\u00fcst\u0259ntiq Avseyevi\u00e7 1950-ci ill\u0259rd\u0259 istintaqa verdiyi ifad\u0259sind\u0259 bu y\u00f6nd\u0259 Primakovla, ba\u015fqa m\u0259hbuslarla is\u0259 dig\u0259r \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir.\n<\/p>\n<p>\n  1934-c\u00fc il dekabr\u0131n 1-d\u0259, Sergey Kirovun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra q\u0259bul edil\u0259n q\u0259rara g\u00f6r\u0259, terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 prosesi t\u0259r\u0259fl\u0259rin (ittiham v\u0259 m\u00fcdafi\u0259) i\u015ftirak\u0131 olmadan ke\u00e7irilm\u0259li idi. Y\u0259ni m\u00fctt\u0259himl\u0259rin m\u00fcdafi\u0259 h\u00fcququ yox idi. Yen\u0259 h\u0259min qanun h\u00f6kmd\u0259n kassasiya \u015fikay\u0259ti v\u0259 \u0259fv v\u0259sat\u0259ti verm\u0259yi qada\u011fan edirdi.\n<\/p>\n<p>\n  M\u0259hk\u0259m\u0259 prosesi c\u0259mi bir g\u00fcn davam etdi. M\u00fctt\u0259himl\u0259r b\u0259zi hallarda ifad\u0259l\u0259rini yum\u015faltma\u011fa c\u0259hd g\u00f6st\u0259rs\u0259l\u0259r d\u0259, \u00f6zl\u0259rini \u0259sas\u0259n m\u00fcq\u0259ssir sayd\u0131qlar\u0131n\u0131 bildirdil\u0259r. Lakin bununla xilas olmaq \u00fcmidl\u0259ri \u0259b\u0259s idi. Saat 23.35-d\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259hkum etdi. \u00d6nc\u0259ki abzasda xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m qanun is\u0259 bel\u0259 h\u00f6kml\u0259rin d\u0259rhal yerin\u0259 yetirilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130yunun 12-d\u0259 sovet q\u0259zetl\u0259ri d\u00fcn\u0259n\u0259 kimi V\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sinin \u0259fsan\u0259vi q\u0259hr\u0259manlar\u0131, Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunun s\u00fctunlar\u0131 kimi tan\u0131nan s\u0259kkiz s\u0259rk\u0259rd\u0259nin \u0259slind\u0259 casus v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n olduqlar\u0131n\u0131, m\u0259hk\u0259m\u0259 h\u00f6km\u00fcl\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259ndikl\u0259rini x\u0259b\u0259r verdi: &quot;\u00d6z h\u00f6kum\u0259tini, xalq\u0131n\u0131, ordusunu bel\u0259 al\u00e7aqca aldadan iyr\u0259nc xainl\u0259r m\u0259hv edilibl\u0259r&quot;.\n<\/p>\n<p>\n  Tuxa\u00e7evski v\u0259 dig\u0259r 7 s\u0259rk\u0259rd\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 il\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduya tutulacaq divan\u0131n \u0259sas\u0131 qoyuldu. Tezlikl\u0259 minl\u0259rl\u0259 h\u0259rb\u00e7i, o c\u00fcml\u0259d\u0259n &quot;Tuxa\u00e7evski i\u015fi&quot;nd\u0259 X\u00fcsusi m\u0259hk\u0259m\u0259 hey\u0259tind\u0259 t\u0259msil olunan doqquz n\u0259f\u0259rd\u0259n be\u015fi &#8211; Bl\u00fcxer, D\u0131benko, Belov, Alksnis v\u0259 Ka\u015firin repressiya qurban\u0131 oldular, Qorya\u00e7ov is\u0259 h\u0259bs qorxusundan intihar etdi.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  Mar\u015fal Vasili Bl\u00fcxer 1938-ci il fevral\u0131n 22-d\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 Lenin ordeni il\u0259 t\u0259ltif olundu. Oktyabrda is\u0259 xalq m\u00fcdafi\u0259 komissar\u0131 Voro\u015filov onu birlikd\u0259 istirah\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Adlerd\u0259ki ba\u011f\u0131na d\u0259v\u0259t etdi. H\u0259r \u015fey sanki ideal idi. Lakin oktyabr\u0131n 22-d\u0259 Bl\u00fcxer el\u0259 Voro\u015filovun ba\u011f\u0131nda h\u0259bs edildi v\u0259 qatarla Moskvaya apar\u0131ld\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  NKVD-nin qapal\u0131 h\u0259bsxanas\u0131na sal\u0131nan Bl\u00fcxer d\u0259h\u015f\u0259tli i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qald\u0131. Rezin d\u0259y\u0259n\u0259yin z\u0259rb\u0259sind\u0259n h\u0259tta g\u00f6z\u00fcn\u00fcn biri t\u00f6k\u00fcld\u00fc. Onunla eyni g\u00fcnd\u0259 h\u0259bs edil\u0259n ke\u00e7mi\u015f arvad\u0131n\u0131n mar\u015falla \u00fczl\u0259\u015fm\u0259d\u0259n sonra \u00f6z kamera yolda\u015flar\u0131na &quot;o, sanki tank\u0131n alt\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b&quot; dediyi bar\u0259d\u0259 iddialar var. \u0130\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 d\u00f6zm\u0259y\u0259n Bl\u00fcxer noyabr\u0131n 6-dan ba\u015flayaraq antisovet t\u0259\u015fkilatda \u00fczv olmas\u0131 v\u0259 h\u0259rbi sui-q\u0259sdd\u0259 i\u015ftirak\u0131 bar\u0259d\u0259 ifad\u0259l\u0259r verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Noyabr\u0131n 9-da is\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 x\u0259sar\u0259tl\u0259rd\u0259n \u00f6ld\u00fc.\n<\/p>\n<p>\n  Mar\u015fal Aleksandr Yeqorov is\u0259 Bl\u00fcxerd\u0259n d\u0259 \u0259vv\u0259l, 1938-ci il mart\u0131n 27-d\u0259 h\u0259bs olunmu\u015fdu. Onun h\u0259bsd\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259nl\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumat azd\u0131r. Lakin m\u0259lumdur ki, h\u0259min il iyulun 26-da xalq daxili i\u015fl\u0259r komissar\u0131 Nikolay Yejov g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259sini t\u0259klif etdiyi 139 h\u0259rb\u00e7inin siyah\u0131s\u0131n\u0131 Stalin\u0259 t\u0259qdim edir. H\u0259min siyah\u0131da casusluqda v\u0259 sui-q\u0259sdd\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131lan Yeqorovun da ad\u0131 vard\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Nifr\u0259t etdiyi Tuxa\u00e7evskid\u0259n f\u0259rqli olaraq Stalinin Yeqorova m\u00fcnasib\u0259ti birm\u0259nal\u0131 deyildi. V\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 o, Yeqorov v\u0259 Voro\u015filovla uzun m\u00fcdd\u0259t bir yerd\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Buna g\u00f6r\u0259mi, yoxsa n\u0259d\u0259ns\u0259, Stalin mar\u015fal\u0131n ad\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n x\u0259tt \u00e7\u0259kdi v\u0259 s\u0259n\u0259din \u00fcz\u0259rin\u0259 &quot;138 n\u0259f\u0259rin g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259sinin t\u0259r\u0259fdar\u0131yam&quot; d\u0259rk\u0259nar\u0131n\u0131 yazd\u0131. Lakin bu, Yeqorovu xilas etm\u0259di. Yeddi ay sonra, 1939-cu il fevral\u0131n 23-d\u0259, sovet h\u0259rb\u00e7il\u0259rinin pe\u015f\u0259 bayram\u0131 g\u00fcn\u00fcnd\u0259 Yeqorov g\u00fcll\u0259l\u0259ndi.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  Sovet ordusunda general r\u00fctb\u0259l\u0259ri t\u0259tbiq edil\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r c\u0259mi 9 n\u0259f\u0259r\u0259 ikinci ali h\u0259rbi r\u00fctb\u0259 olan 1-ci d\u0259r\u0259c\u0259li komandarm r\u00fctb\u0259si verilmi\u015fdi. Onlardan biri (Sergey Kamenev) h\u0259l\u0259 1936-c\u0131 ild\u0259 v\u0259fat etdi. Be\u015f n\u0259f\u0259r is\u0259 (art\u0131q xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Yakir, Uborevi\u00e7l\u0259 yana\u015f\u0131 \u0130van Belov, \u0130van Fedko v\u0259 Mixail Frinovski) repressiya qurban\u0131 oldular. Daha biri, Qriqori Kulik mar\u015fal r\u00fctb\u0259si ald\u0131, lakin 1950-ci ild\u0259 o da g\u00fcll\u0259l\u0259ndi.\n<\/p>\n<p>\n  2-ci d\u0259r\u0259c\u0259li komandarm r\u00fctb\u0259si 1935-ci ild\u0259 t\u0259sis edil\u0259rk\u0259n 10 n\u0259f\u0259r\u0259 verilmi\u015fdi. Onlar\u0131n istisnas\u0131z olaraq ham\u0131s\u0131 1937-1938-ci ill\u0259rd\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259ndil\u0259r. Onlardan biri, \u00f6nc\u0259ki abzasda xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m \u0130van Fedko \u00f6nc\u0259 1-ci d\u0259r\u0259c\u0259li komandarm r\u00fctb\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259ldi, sonra g\u00fcll\u0259l\u0259ndi. Bu onlu\u011fa XI ordunun ba\u015f\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131 i\u015f\u011fal ed\u0259n Mixail Levandovski d\u0259 daxil idi.\n<\/p>\n<p>\n  \u00dcmum\u0259n 1937-1941-ci ill\u0259rd\u0259 20 n\u0259f\u0259r 1-ci v\u0259 2-ci d\u0259r\u0259c\u0259li komandarmlar h\u0259bs olundular. Onlardan 19-u g\u00fcll\u0259l\u0259ndi, yaln\u0131z bir n\u0259f\u0259r (sonralara mar\u015fal olacaq Meretskov) \u00f6l\u00fcmd\u0259n qurtula bildi.\n<\/p>\n<p>\n  1937-1941-ci ill\u0259rd\u0259 komkor r\u00fctb\u0259si da\u015f\u0131yan 69 n\u0259f\u0259r h\u0259bs edildi. Onlardan 58-i g\u00fcll\u0259l\u0259ndi, d\u00f6rd\u00fc h\u0259bs \u015f\u0259raitind\u0259 \u00f6ld\u00fc, ikisi is\u0259 intihar etdi. C\u0259mi 5 n\u0259f\u0259r Stalin d\u0259yirman\u0131ndan sa\u011f \u00e7\u0131xd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  H\u0259min ill\u0259rd\u0259 153 n\u0259f\u0259r komdiv r\u00fctb\u0259li h\u0259rb\u00e7i h\u0259bs edilidi. Onlardan 122 n\u0259f\u0259r g\u00fcll\u0259l\u0259ndi, 9 n\u0259f\u0259r h\u0259bs \u015f\u0259raitind\u0259 \u00f6ld\u00fc. 22 n\u0259f\u0259r is\u0259 sa\u011f qurtula bildi. Sonuncular\u0131n s\u0131ras\u0131nda \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 SSR\u0130-nin \u0259n u\u011furlu s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rind\u0259n say\u0131lacaq Konstantin Rokossovski d\u0259 vard\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Repressiyalar donanmadan da yan ke\u00e7m\u0259di. 1935-ci ild\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259rbi donanma r\u00fctb\u0259si olan 1-ci d\u0259r\u0259c\u0259li donanma flaqman\u0131 r\u00fctb\u0259sin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n h\u0259r iki n\u0259f\u0259r &#8211; Mixail Viktorov v\u0259 Vladimir Orlov 1938-ci ild\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259ndil\u0259r. Daha \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259r 2-ci d\u0259r\u0259c\u0259li donanma flaqman\u0131 da repressiya qurban\u0131 oldular.\n<\/p>\n<p>\n  H\u0259rbi komissarlar da q\u0259tliama m\u0259ruz qald\u0131lar. Yan Qamarnikd\u0259n sonra 1-ci d\u0259r\u0259c\u0259li ordu komissar\u0131 r\u00fctb\u0259sini alan Pyotr Smirnov 1939-cu ild\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259ndi. 1935-ci ild\u0259 15 n\u0259f\u0259r\u0259 2-ci d\u0259r\u0259c\u0259li ordu komissar\u0131 r\u00fctb\u0259si verilmi\u015fdi. Onlardan biri h\u0259bs qorxusundan intihar etdi, qalan 14 n\u0259f\u0259r is\u0259 istisnas\u0131z olaraq g\u00fcll\u0259l\u0259ndil\u0259r. H\u0259min r\u00fctb\u0259y\u0259 1937-ci ild\u0259 layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n Yan Berzin d\u0259 bir il sonra g\u00fcll\u0259l\u0259ndi.\n<\/p>\n<p>\n  Almaniya il\u0259 1941-ci il iyunun 22-d\u0259 m\u00fcharib\u0259 SSRi \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259lak\u0259tli ba\u015flad\u0131. N\u0259h\u0259ng \u0259razil\u0259r almanlar\u0131n n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7di, y\u00fczminl\u0259rl\u0259 h\u0259rb\u00e7i \u0259sir d\u00fc\u015fd\u00fc. Sovet ordusunda t\u0259cr\u00fcb\u0259li s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rin \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 a\u015fkar oldu. Buna baxmayaraq, repressiyalar dayanmad\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  1941-ci ilin oktyabr\u0131n 28-d\u0259 xalq daxili i\u015fl\u0259r komissar\u0131 Lavrenti Beriyan\u0131n g\u00f6st\u0259ri\u015fin\u0259 \u0259sas\u0259n istintaq alt\u0131nda olan 20 n\u0259f\u0259r h\u0259rb\u00e7i m\u0259hk\u0259m\u0259siz v\u0259 h\u00f6kms\u00fcz g\u00fcll\u0259l\u0259ndi. Onlar\u0131n aras\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r vard\u0131:\n<\/p>\n<p>\n  Qriqori \u015etern &#8211; general-polkovnik, Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131;\n<\/p>\n<p>\n  Aleksandr Loktionov &#8211; general-polkovnik;\n<\/p>\n<p>\n  Yakov Smu\u015fkevi\u00e7 &#8211; aviasiya general-leytenant\u0131, iki d\u0259f\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131;\n<\/p>\n<p>\n  Pavel R\u0131\u00e7aqov &#8211; aviasiya general-leytenant\u0131, Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 (arvad\u0131, mayor Mariya Nesterenko il\u0259 birlikd\u0259);\n<\/p>\n<p>\n  \u0130van Proskurov &#8211; aviasiya general-leytenant\u0131, Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131;\n<\/p>\n<p>\n  Fyodr Arjenuxin &#8211; aviasiya general-leytenant\u0131;\n<\/p>\n<p>\n  Georgi Sav\u00e7enko &#8211; artilleriya general-mayoru;\n<\/p>\n<p>\n  Pavel Volodin &#8211; aviasiya general-mayoru v\u0259 ba\u015fqalar\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Almaniya il\u0259 m\u00fcharib\u0259nin u\u011fursuz ba\u015flanmas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00fcnah\u0131 is\u0259 Q\u0259rb c\u0259bh\u0259sinin komandan\u0131, ordu general\u0131 v\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 Dmitri Pavlovun v\u0259 tabe\u00e7iliyind\u0259kil\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 qoyuldu. 1941-ci ilin yay\u0131nda Pavlov v\u0259 alt\u0131 general &quot;qorxaql\u0131\u011fa v\u0259 yol verdikl\u0259ri n\u00f6qsanlara g\u00f6r\u0259&quot; g\u00fcll\u0259l\u0259ndil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda repressiyalar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r insan\u0131 \u0259hat\u0259 etdiyi bar\u0259d\u0259 d\u0259qiq r\u0259q\u0259ml\u0259r yoxdur. H\u0259rbi tarix\u00e7i, akademik Oleq Suvenirovun hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, onlar\u0131n say\u0131 11 mind\u0259n art\u0131qd\u0131r, \u00f6z\u00fc d\u0259 bu zaman ordudan t\u0259rxis olunandan sonra h\u0259bs edil\u0259nl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131rlar. Bu \u015f\u0259xsl\u0259rin ki\u00e7ik qisminin, do\u011frudan da, hans\u0131sa cinay\u0259tl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259bs edildikl\u0259ri ehtimal\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq bel\u0259, qurbanlar\u0131n say\u0131 xeyli b\u00f6y\u00fckd\u00fcr.\n<\/p>\n<p>\n  Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, repressiyalar t\u0259kc\u0259 h\u0259rb\u00e7il\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131rd\u0131, ail\u0259 \u00fczvl\u0259rin\u0259 d\u0259 \u015famil edilirdi. Kommunist Partiyas\u0131 Siyasi B\u00fcrosunun 5 iyul 1937-ci il tarixli q\u0259rar\u0131na \u0259sas\u0259n, &quot;sa\u011f-trotski\u00e7i casus-diversiya t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n m\u0259hkum olunmu\u015f b\u00fct\u00fcn \u00fczvl\u0259rinin arvadlar\u0131n\u0131 5-8 ild\u0259n az olmayaraq&quot; h\u0259bs d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259k laz\u0131m idi. 15 ya\u015fdan ki\u00e7ik u\u015faqlar x\u00fcsusi u\u015faq evl\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259li, 15 ya\u015fdan b\u00f6y\u00fck u\u015faqlar\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259si is\u0259 f\u0259rdi qaydada h\u0259ll olunmal\u0131 idi.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin h\u0259bs d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rin\u0259 5-8 illiy\u0259 o qad\u0131nlar g\u00f6nd\u0259rilirdil\u0259r ki, onlara ayr\u0131ca ittiham ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fcrd\u00fc. H\u0259rb\u00e7il\u0259rin bir \u00e7oxunun arvad\u0131na qar\u015f\u0131 is\u0259 casus \u0259rin\u0259 yard\u0131m, \u0259n az\u0131 &quot;bilib x\u0259b\u0259r verm\u0259m\u0259k&quot; ittiham\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. M\u0259s\u0259l\u0259n, mar\u015fal Tuxa\u00e7evskinin arvad\u0131, iki qarda\u015f\u0131, iki bac\u0131s\u0131n\u0131n \u0259rl\u0259ri g\u00fcll\u0259l\u0259ndil\u0259r, anas\u0131 s\u00fcrg\u00fcnd\u0259 \u00f6ld\u00fc. Q\u0131z\u0131, d\u00f6rd bac\u0131s\u0131, g\u00fcll\u0259l\u0259n\u0259n qarda\u015flar\u0131n\u0131n arvadlar\u0131 h\u0259bs\u0259, s\u00fcrg\u00fcn\u0259 m\u0259ruz qald\u0131lar.\n<\/p>\n<p>\n  Vasili Bl\u00fcxer \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 evl\u0259nmi\u015fdi. \u0130lk iki arvad\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259ndi, sonuncusu 8 il h\u0259bs\u0259 m\u0259ruz qald\u0131. Mar\u015fal\u0131n h\u0259rbi t\u0259yyar\u0259\u00e7i olan qarda\u015f\u0131 da g\u00fcll\u0259l\u0259ndi. M\u00fcxt\u0259lif nikahlardan olan \u00f6vladlar\u0131 u\u015faq evl\u0259rin\u0259 verildi. H\u0259bsd\u0259n qay\u0131dan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc arvad\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn q\u0131z\u0131n\u0131 tapsa da, ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman s\u00fcd\u0259m\u0259r olan o\u011flunu tapmad\u0131. Bel\u0259 hallar\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259n\u0259n dig\u0259r h\u0259rb\u00e7il\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 da sadalamaq olar.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  Beyn\u0259lxalq v\u0259ziyy\u0259tin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r g\u0259rgin oldu\u011fu v\u0259 n\u00f6vb\u0259ti m\u00fcharib\u0259nin ayaq s\u0259sl\u0259ri e\u015fidildiyi bir zaman Stalinin orduya tutdu\u011fu divan\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri haqq\u0131nda m\u00fczakir\u0259l\u0259r bu g\u00fcn d\u0259 davam edir v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif versiyalar s\u0259sl\u0259ndirilir. \u018fslind\u0259 is\u0259 Stalin repressiyalar\u0131 Oktyabr \u00e7evrili\u015find\u0259n sonra h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n bol\u015fevik terrorunun davam\u0131 idi. Bol\u015fevik terroru bir partiyan\u0131n hakimiyy\u0259tinin b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015fdis\u0259, Stalin repressiyalar\u0131 bir n\u0259f\u0259rin hakimiyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn idi.\n<\/p>\n<p>\n  Leninin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n ke\u00e7\u0259n 10 il \u0259rzind\u0259 partiya v\u0259 h\u00f6kum\u0259t daxilind\u0259 b\u00fct\u00fcn r\u0259qibl\u0259rini z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdir\u0259n Stalin \u00f6z hakimiyy\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00f6vb\u0259ti t\u0259hl\u00fck\u0259ni orduda g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. 1918-1925-ci ill\u0259rd\u0259 h\u0259rbi v\u0259 d\u0259ni\u015f i\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 xalq komissar\u0131 olan Lev Trotskinin Q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunun yaranmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri vard\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Stalin ordudan ehtiyat edirdi.\n<\/p>\n<p>\n  H\u0259tta Trotskini \u0259v\u0259z ed\u0259n Mixail Frunzenin 1925-c\u0131 ild\u0259 m\u00fc\u0259mmal\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra h\u0259rbi nazirliy\u0259 \u00f6z \u0259lalt\u0131s\u0131 Kliment Voro\u015filovu t\u0259yin etm\u0259si d\u0259 Stalini arxay\u0131nla\u015fd\u0131rmad\u0131. Voro\u015filovun h\u0259rb\u00e7il\u0259r aras\u0131nda n\u00fcfuzu \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 idi. Tuxa\u00e7evski v\u0259 b\u0259zi h\u0259rb\u00e7il\u0259r onun nadanl\u0131\u011f\u0131n\u0131, m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab verm\u0259diyini \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sini ist\u0259yirdil\u0259r. Bu ist\u0259k is\u0259 Stalinin g\u00f6z\u00fcnd\u0259ki qorxunu daha da b\u00f6y\u00fctd\u00fc, Tuxa\u00e7evskinin bonapartizm\u0259 meylli oldu\u011fu q\u0259na\u0259tini g\u00fccl\u0259ndirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduya tutulan divan 1939-1940-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Finlandiyaya qar\u015f\u0131, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Almaniya il\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdi. M\u00fcharib\u0259nin ilk vaxtlar\u0131nda sovet ordusunda vermaxt generallar\u0131na b\u0259rab\u0259r olacaq s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r g\u00f6z\u0259 d\u0259ymirdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 SSR\u0130 \u00e7ox a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r\u0259 d\u00fc\u00e7ar oldu.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin almanlardan yedikl\u0259ri z\u0259rb\u0259l\u0259rd\u0259n d\u0259rs alan Jukov, Rokossovski, Timo\u015fenko, Konev v\u0259 ba\u015fqa yeni s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r yeti\u015fdi. Bu amil v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 antihitler koalisiyas\u0131n\u0131n m\u00fcqayis\u0259olunmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck potensial\u0131 \u0130kinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin gedi\u015find\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f yaradaraq qalib g\u0259lm\u0259y\u0259 imkan verdi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Repressiyalar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r insan\u0131 \u0259hat\u0259 etdiyi bar\u0259d\u0259 d\u0259qiq r\u0259q\u0259ml\u0259r yoxdur<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":119327,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"class_list":["post-196883","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-menim-fikrimce","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131 - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131 - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Repressiyalar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r insan\u0131 \u0259hat\u0259 etdiyi bar\u0259d\u0259 d\u0259qiq r\u0259q\u0259ml\u0259r yoxdur\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-09-09T20:45:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1440\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131\",\"datePublished\":\"2019-09-09T20:45:27+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/\"},\"wordCount\":3866,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg\",\"articleSection\":[\"M\u0259nim Fikrimc\u0259\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/\",\"name\":\"Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131 - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg\",\"datePublished\":\"2019-09-09T20:45:27+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg\",\"width\":2560,\"height\":1203,\"caption\":\"Foto: Meydan Tv\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"M\u0259nim Fikrimc\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/menim-fikrimce\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131 - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131 - MEYDAN.TV","og_description":"Repressiyalar\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r insan\u0131 \u0259hat\u0259 etdiyi bar\u0259d\u0259 d\u0259qiq r\u0259q\u0259ml\u0259r yoxdur","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2019-09-09T20:45:27+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1440,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131","datePublished":"2019-09-09T20:45:27+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/"},"wordCount":3866,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg","articleSection":["M\u0259nim Fikrimc\u0259"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/","name":"Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131 - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg","datePublished":"2019-09-09T20:45:27+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/3cb67e7d-b10f-4c21-a950-7ff09b6b8f8f-scaled-e1684405162756.jpeg","width":2560,"height":1203,"caption":"Foto: Meydan Tv"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/qirmizi-orduda-stalin-repressiyalari\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"M\u0259nim Fikrimc\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/menim-fikrimce\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Q\u0131rm\u0131z\u0131 orduda Stalin repressiyalar\u0131"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/196883","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=196883"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/196883\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/119327"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=196883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=196883"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=196883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}