{"id":193711,"date":"2019-01-28T19:22:40","date_gmt":"2019-01-28T19:22:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/"},"modified":"2019-01-28T19:22:40","modified_gmt":"2019-01-28T19:22:40","slug":"ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/","title":{"rendered":"Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/116751\/\" alt=\"\" class=\"wp-image-116751\"\/><figcaption><\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/116751\/\" alt=\"\" class=\"wp-image-116751\"\/><figcaption><\/figcaption><\/figure>\n<p>\n  Xalid\u0259 Edib v\u0259 Mustafa Kamal aras\u0131nda \u0259slind\u0259 sevgi m\u00fcnasib\u0259ti oldu\u011fu o zamanlar b\u0259lli \u00e7evr\u0259l\u0259rd\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6hb\u0259tdi\n<\/p>\n<p>\n  Xalid\u0259 Edib Ad\u0131var \u2013 T\u00fcrkiy\u0259nin ilk feminist qad\u0131nlar\u0131ndan biri, Qurtulu\u015f Sava\u015f\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131, maarif\u00e7i, m\u00fc\u0259llim, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i, yaz\u0131\u00e7\u0131, professor, mill\u0259t v\u0259kili.\n<\/p>\n<p>\n  \u018fvv\u0259lc\u0259 \u00e7ox sevdiyi adam \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z kimliyind\u0259n vaz ke\u00e7\u0259n, sonra \u00f6vladlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fayan, daha sonra onlar\u0131 qoyub c\u0259bh\u0259y\u0259 yollanan, qad\u0131nlara se\u00e7m\u0259 v\u0259 se\u00e7ilm\u0259 haqq\u0131 ist\u0259yib h\u0259tta Mustafa Kamala qar\u015f\u0131 da \u00e7\u0131xmaqdan \u00e7\u0259kinm\u0259y\u0259n, erm\u0259ni k\u00f6\u00e7\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 onlardan \u00fczr ist\u0259y\u0259n, lin\u00e7 edil\u0259n, s\u00fcrg\u00fcn h\u0259yat\u0131 ya\u015fayan ziddiyy\u0259tli \u015f\u0259xsiyy\u0259t.\n<\/p>\n<p>\n  R\u0259smi bioqrafiyas\u0131 real ya\u015fant\u0131lar\u0131ndan f\u0259rqli olan, \u00f6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259ki f\u0259aliyy\u0259til\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 yer etmi\u015f bu qad\u0131n haqq\u0131nda \u00e7ox az dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r, h\u0259tta he\u00e7 dan\u0131\u015f\u0131lm\u0131r da dem\u0259k olar. Halbuki o ill\u0259rd\u0259 Xalid\u0259 Edib \u00e7ox m\u0259\u015fhur biri olub, cinsi b\u0259rab\u0259rlik, sosial \u0259dal\u0259t, milli azadl\u0131q v\u0259 m\u00fcst\u0259qillik ideyalar\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f edib. \u0130lk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259ri v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259riyl\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 yeni fikirl\u0259r t\u0259lqin etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b, sonralar publik f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ke\u00e7ib, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259\u015fkilatlar\u0131n \u00f6n\u0259mli \u00fczv\u00fcn\u0259, k\u00fctl\u0259vi aksiyalar\u0131n vazke\u00e7ilm\u0259z i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrilib. \u0130lk qad\u0131n t\u0259\u015fkilat\u0131 olan Teali-i Nisvan C\u0259miyy\u0259tinin (Qad\u0131nlar\u0131 Y\u00fcks\u0259ltm\u0259 D\u0259rn\u0259yi) qurulmas\u0131nda yax\u0131ndan i\u015ftirak edib. T\u0259qibl\u0259r\u0259 v\u0259 h\u0259bs t\u0259hl\u00fck\u0259sin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n m\u00fcbariz\u0259sini davam etdirib, zaman-zaman gizli \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259bh\u0259d\u0259n \u0130stanbula g\u0259lib \u0259sg\u0259rl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn geyim v\u0259 \u0259rzaq t\u0259dar\u00fck edib, d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 atalar\u0131n\u0131, \u0259rl\u0259rini v\u0259 ya o\u011fullar\u0131n\u0131 itirmi\u015f qad\u0131nlara d\u0259st\u0259k verib, c\u0259sar\u0259tiyl\u0259 t\u0259kc\u0259 qad\u0131nlara deyil, ki\u015fil\u0259r\u0259 d\u0259 n\u00fcmun\u0259 olub.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130yirmi bir roman\u0131, d\u00f6rd hekay\u0259 kitab\u0131, iki teatr \u0259s\u0259ri v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 olan Xalid\u0259 Edib \u00f6z zaman\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259nin xaricd\u0259 \u0259n \u00e7ox tan\u0131nan qad\u0131n yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 olub. \u018fs\u0259rl\u0259ri ingilis, frans\u0131z, alman, rus, macar, fin, ispan, urdu v\u0259 serb dill\u0259rin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilib.\n<\/p>\n<p>\n  ****<br \/>\n  <br \/>\n  \u018fvv\u0259lc\u0259 r\u0259smi t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131yla tan\u0131\u015f olaq.\n<\/p>\n<p>\n  Xalid\u0259 Edib Ad\u0131var 1882-ci ild\u0259 \u0130stanbulda, sultan II \u018fbd\u00fclh\u0259midin katibi M\u0259h\u0259mm\u0259d Edib b\u0259yin ail\u0259sind\u0259 do\u011fulub. Anas\u0131 g\u0259nc ya\u015flar\u0131nda v\u0259fat edib, atas\u0131n\u0131n ikinci d\u0259f\u0259 evl\u0259ndiyi g\u0259nc xan\u0131mla Xalid\u0259nin m\u00fcnasib\u0259ti yax\u015f\u0131 olub, az qala r\u0259fiq\u0259si kimi. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra M\u0259h\u0259mm\u0259d Edib b\u0259y yenid\u0259n evl\u0259nib, bu h\u0259r\u0259k\u0259tin birinci anal\u0131\u011f\u0131na nec\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259zablar ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259si Xalid\u0259nin \u00e7oxarvadl\u0131l\u0131\u011fa nifr\u0259t etm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Vaxt g\u0259l\u0259c\u0259k, \u00f6z\u00fc d\u0259 bel\u0259 bir \u201cs\u00fcrprizl\u0259\u201d qar\u015f\u0131la\u015facaqd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Xalid\u0259 ilk t\u0259hsilini evd\u0259 al\u0131b, o c\u00fcml\u0259d\u0259n piano d\u0259rsl\u0259rini d\u0259. Sonra atas\u0131 ya\u015f\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fcd\u0259r\u0259k onu Amerika Q\u0131z Kollecin\u0259 qoyub. Bir il sonra m\u0259s\u0259l\u0259nin \u00fcst\u00fc a\u00e7\u0131l\u0131b v\u0259 Xalid\u0259 kollecd\u0259ki t\u0259hsilin\u0259 ara verm\u0259li olub. Ona evd\u0259 d\u0259rs dey\u0259n ingilis m\u00fc\u0259llimin m\u0259sl\u0259h\u0259til\u0259 Con Ebbotun \u201cAna\u201d \u0259s\u0259rini t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib. 1897-ci ild\u0259 \u201cMader\u201d ad\u0131yla d\u0259rc edil\u0259n bu kitaba g\u00f6r\u0259 II \u018fbd\u00fclh\u0259mid onu \u201c\u015e\u0259fq\u0259t\u201d ni\u015fan\u0131yla m\u00fckafatland\u0131r\u0131b.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130ki il sonra yenid\u0259n kollecd\u0259 t\u0259hsilini davam etdir\u0259n Xalid\u0259 1901-ci ild\u0259 oran\u0131 bitirib (o kollecd\u0259n m\u0259zun olan ilk t\u00fcrk q\u0131z\u0131 olaraq) v\u0259 evd\u0259 ona d\u0259rs demi\u015f tan\u0131nm\u0131\u015f riyaziyyat\u00e7\u0131 Saleh Z\u0259kiy\u0259 \u0259r\u0259 gedir. Evlilikl\u0259rinin ilk ill\u0259rind\u0259 Xalid\u0259 \u201cKamus-u Riyaziyyat\u201d kitab\u0131n\u0131 yazmaqda \u0259rin\u0259 yard\u0131m edir, m\u0259\u015fhur ingilis riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n bioqrafiyalar\u0131n\u0131, Artur Konan Doylun \u015eerlok Holms haqq\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 hekay\u0259sini, Uilyam \u015eekspirin \u201cHamlet\u201d \u0259s\u0259rini t\u0259rc\u00fcm\u0259 edir, Fransa \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nir, daha \u00e7ox Zolyadan t\u0259sirl\u0259nir. Ard-arda iki o\u011flu olur \u2013 Ay\u0259tullah v\u0259 H\u0259s\u0259n Hikm\u0259tullah Toqo (1905-ci ild\u0259 Yaponiyan\u0131n Rusiyaya qalib g\u0259lm\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015f H\u0259rbi D\u0259niz Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin r\u0259hb\u0259ri admiral Toqo Heyhatironun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259).\n<\/p>\n<p>\n  ****<br \/>\n  <br \/>\n  1908-ci ild\u0259 \u0130kinci M\u0259\u015frutiyy\u0259tin (konstitusiyal\u0131 monarxiya) elan edilm\u0259si Xalid\u0259 Edibin d\u0259 h\u0259yat\u0131nda ciddi d\u0259yi\u015fikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. H\u0259min ild\u0259n etibar\u0259n o, ictimai f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u201cTahnin\u201d q\u0259zetind\u0259 Xalid\u0259 Saleh imzas\u0131yla qad\u0131n haqlar\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259r yaz\u0131r. Yeni rejimin bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 yenilik\u00e7i m\u00f6vqeyi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Xalid\u0259 xan\u0131m\u0131n yaz\u0131lar\u0131 da b\u0259zi k\u0259siml\u0259rd\u0259 ciddi naraz\u0131l\u0131q do\u011furur, 1909-cu il mart\u0131n 31-d\u0259 bu naraz\u0131l\u0131q silahl\u0131 qar\u015f\u0131durmaya \u00e7evrilir. Ad\u0131n\u0131n \u201cqara siyah\u0131\u201dda oldu\u011funu \u00f6yr\u0259n\u0259n Xalid\u0259 Edib bir g\u00fcn atas\u0131n\u0131n evind\u0259, d\u00f6rd g\u00fcn d\u0259 kollecin binas\u0131nda gizl\u0259n\u0259nd\u0259n sonra \u00f6vladlar\u0131y\u0131a birlikd\u0259 Misir\u0259 gedir. Tezlikl\u0259 ingilis dostu \u0130sabel Fraydan \u0130ngilt\u0259r\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t m\u0259ktubu al\u0131b ora yollan\u0131r. Onun evind\u0259 qald\u0131\u011f\u0131 bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259rzind\u0259 Bertrand Rassellin d\u0259 (riyaziyyat\u00e7\u0131, filosof, \u0259d\u0259biyyat \u00fczr\u0259 Nobel m\u00fckafat\u00e7\u0131s\u0131) daxil oldu\u011fu intellektuallar \u00e7evr\u0259yl\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131r, Britaniya parlamentind\u0259 olur. Oktyabr ay\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qay\u0131d\u0131r, n\u00f6vb\u0259ti il yaz\u0131\u00e7\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 bir il sonra (1910) ona ilk \u015f\u00f6hr\u0259tini qazand\u0131ran \u201cS\u0259viyy\u0259 Talib\u201d roman\u0131n\u0131 d\u0259rc etdirir. \u018frini at\u0131b sevgilisiyl\u0259 ya\u015fama\u011fa ba\u015flayan qad\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n bu \u0259s\u0259r ciddi t\u0259nqid\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  Xalid\u0259 Edib o d\u00f6n\u0259md\u0259 h\u0259m d\u0259 pedoqoji m\u00f6vzularda m\u0259qal\u0259l\u0259r yaz\u0131r v\u0259 \u201cDar\u00fclmuallimat\u201d\u0131n (ilk v\u0259 orta t\u0259hsil q\u0131z m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259llim\u0259 haz\u0131rlayan t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259si) t\u0259klifini q\u0259bul ed\u0259r\u0259k h\u0259yat\u0131nda b\u00f6y\u00fck yer tutacaq m\u00fc\u0259llimlik f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flay\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  H\u0259min il \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131nda xo\u015fag\u0259lm\u0259z hadis\u0259 ba\u015f verir \u2013 evlilikl\u0259rinin doqquzuncu ilind\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Saleh Z\u0259ki ikinci arvad almaq fikrin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, Xalid\u0259 xan\u0131m u\u015faqlar\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u00fcb atas\u0131 evin\u0259 qay\u0131d\u0131r. Q\u0259rar\u0131 d\u0259rhal vers\u0259 d\u0259, ald\u0131\u011f\u0131 z\u0259rb\u0259nin ac\u0131s\u0131 tezlikl\u0259 ke\u00e7mir, bir m\u00fcdd\u0259t i\u015find\u0259n v\u0259 yaz\u0131lar\u0131ndan uzaqla\u015f\u0131r. Az-\u00e7ox \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259lib yenid\u0259n f\u0259aliyy\u0259tini b\u0259rpa ed\u0259nd\u0259 art\u0131q imza olaraq atas\u0131n\u0131n ad\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 (1910-12) \u201cT\u00fcrk Oca\u011f\u0131\u201dn\u0131n intellektual t\u00fcrk\u00e7\u00fc \u00e7evr\u0259siyl\u0259 yax\u0131nla\u015fan; Ziya G\u00f6yalp, Yusif Ak\u00e7ura, \u018fhm\u0259d A\u011fao\u011flu v\u0259 H\u0259mdullah S\u00fcbhi kimi fikir adamlar\u0131yla tan\u0131\u015f olan Xalid\u0259 turan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259yir, bu ideyan\u0131n t\u0259siriyl\u0259 \u201cYeni Turan\u201d \u0259s\u0259rini yaz\u0131r, \u201cT\u00fcrk yurdu\u201d m\u0259cmu\u0259sind\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259rc etdirir. H\u0259min d\u00f6n\u0259md\u0259 \u201cXarab m\u0259b\u0259dl\u0259r\u201d v\u0259 \u201cX\u0259ndan\u201d romanlar\u0131n\u0131 yaz\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  Osmanl\u0131n\u0131n 1912-ci ild\u0259 Yunan\u0131stan, Bolqar\u0131stan, Serbiya v\u0259 Qarada\u011f krall\u0131qlar\u0131na qar\u015f\u0131 ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 Balkan m\u00fcharib\u0259si t\u00fcrk qad\u0131nlar\u0131n\u0131n f\u0259alla\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Xalid\u0259 Edib Teail-i Nisvan C\u0259miyy\u0259tind\u0259 yard\u0131m v\u0259 x\u0259st\u0259 bax\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u015fini t\u0259\u015fkil edir. Eyni zamanda yaz\u0131\u00e7\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259tini d\u0259 davam etdirir &#8211; \u201cSon \u0259s\u0259ri\u201d adl\u0131 e\u015fq roman\u0131n\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r, amerikal\u0131 maarif\u00e7i Herman Harrell Hornenin \u201cT\u0259hsilin psixoloji \u0259saslar\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n yararlanaraq \u201cT\u0259lim v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u201d kitab\u0131n\u0131 yaz\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  Bir m\u00fcdd\u0259t sonra ona q\u0131z m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fczr\u0259 \u00fcmumi m\u00fcf\u0259tti\u015flik v\u0259zif\u0259si t\u0259klif olunur, bu i\u015f ona \u0130stanbulun arxa m\u0259h\u0259ll\u0259rind\u0259 ya\u015fayan kas\u0131b insanlarla tan\u0131\u015f olmaq imkan\u0131 qazand\u0131r\u0131r, \u201cMil\u00e7\u0259kli d\u00fckan\u201d (\u201cSinekli bakkal\u201d) \u0259s\u0259rini Xalid\u0259 Edib o m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259rind\u0259n ilhamlanaraq yaz\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayandan (1914) iki il sonra \u201cBirlik v\u0259 t\u0259r\u0259qqi\u201d c\u0259miyy\u0259tinin liderl\u0259rind\u0259n biri, h\u0259rbi donanma naziri \u018fhm\u0259d Camal Pa\u015fan\u0131n d\u0259v\u0259til\u0259 Xalid\u0259 Edib qad\u0131n haqlar\u0131 m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi, maarif\u00e7i Nakiy\u0259 Elg\u00fcn v\u0259 m\u00fc\u0259llim, yaz\u0131\u00e7\u0131, Qurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131, \u0130stiqlal mar\u015f\u0131n\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisind\u0259 (TBMM) oxuyan ilk mill\u0259t v\u0259kili H\u0259mdullah S\u00fcbhiyl\u0259 birlikd\u0259 Suriya v\u0259 Livana gedir. \u018fr\u0259b \u0259yal\u0259tl\u0259rind\u0259 iki q\u0131z m\u0259kt\u0259bi v\u0259 bir u\u015faq evi a\u00e7\u0131r. Orda oldu\u011fu m\u00fcdd\u0259td\u0259 atas\u0131na verdiyi v\u0259kal\u0259tnam\u0259yl\u0259 ail\u0259 h\u0259kiml\u0259ri Adnan Ad\u0131varla nikah k\u0259sdirir. Livanda oldu\u011fu m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u201cK\u0259nan \u00e7obanlar\u0131\u201d adl\u0131 operan\u0131n librettosunu yaz\u0131r (b\u0259st\u0259kar Vedi S\u0259bra), u\u015faq evind\u0259ki \u015fagirdl\u0259rin s\u0259hn\u0259l\u0259\u015fdirdiyi bu t\u00fcrkc\u0259 ilk opera b\u00f6y\u00fck r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131r v\u0259 ard-arda 13 d\u0259f\u0259 oynan\u0131r. 1918-ci ilin mart ay\u0131nda t\u00fcrk ordusu Suriya v\u0259 Livan\u0131 t\u0259rk etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn Xalid\u0259 \u0130stanbula qay\u0131d\u0131r, \u0130stanbul Universitetind\u0259 Q\u0259rb \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan d\u0259rs dem\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u00c7evr\u0259sind\u0259ki b\u00fct\u00fcn ziyal\u0131lar kimi, o da \u00f6lk\u0259nin xilas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yollar axtarmaqda davam edir, Rusiyadak\u0131 xalq\u00e7\u0131lar h\u0259r\u0259kat\u0131ndan t\u0259sirl\u0259nib \u201cAnadoluya sivilizasiya aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn\u201d \u201cT\u00fcrk ocaqlar\u0131\u201dndan olan ki\u00e7ik bir qrupla birlikd\u0259 \u201cK\u0259ndlil\u0259r c\u0259miyy\u0259ti\u201d yarad\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  1919-cu ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin xilas\u0131n\u0131 AB\u015e-la i\u015f birliyind\u0259 g\u00f6r\u0259n ziyal\u0131larla (R\u0259fik Xalid, \u018fhm\u0259d Emin, Yunus Nadi, \u018fli Kamal v\u0259 C\u0259lal Nuriyl\u0259) birlikd\u0259 Vilson Prinsipl\u0259ri C\u0259miyy\u0259tini qurur. C\u0259miyy\u0259t iki ay sonra f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rsa da, Xalid\u0259 Edib avqustun 10-da Atat\u00fcrk\u0259 m\u0259ktub yazaraq T\u00fcrkiy\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn Amerika mandas\u0131 (yar\u0131mm\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259) ideyas\u0131n\u0131 t\u0259klif edir (AB\u015e prezidenti Tomas Vilsonun bir il \u0259vv\u0259lki a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda 14 madd\u0259d\u0259n ibar\u0259t yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259ninin 12-ci madd\u0259si t\u00fcrkl\u0259rin \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etdiyi Osmanl\u0131 \u0259razil\u0259rin\u0259 m\u00fcst\u0259qillik verilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu). 4-11 sentyabr aral\u0131\u011f\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n Sivas milli konqresind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 geni\u015f m\u00fczakir\u0259 olunur v\u0259 r\u0259dd edilir. \u0130ll\u0259r sonra yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cNitq\u201d (\u201cNutuk\u201d) \u0259s\u0259rind\u0259 Atat\u00fcrk Xalid\u0259 Edibin d\u0259 m\u0259ktubuna yer ver\u0259c\u0259k, mandat idar\u0259\u00e7iliyini t\u0259nqid ed\u0259c\u0259kdi.\n<\/p>\n<p>\n  ****<br \/>\n  <br \/>\n  15 may 1919-cu ild\u0259 \u0130zmirin yunanlar t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131na etiraz olaraq ke\u00e7iril\u0259n ilk aksiyada &#8211; \u018fsri Qad\u0131nlar Birliyinin t\u0259\u015fkil etdiyi Fatih mitinqind\u0259 (19 may) k\u00fcrs\u00fcy\u0259 ilk \u00e7\u0131xan \u015f\u0259xs Xalid\u0259 Edib olur. O, \u00dcsk\u00fcdar (20 may), Kad\u0131k\u00f6y (22 may) v\u0259 Sultan\u0259hm\u0259d (23 may) mitinql\u0259rin\u0259 d\u0259 qat\u0131l\u0131r, sonuncusu onu art\u0131q \u00f6lk\u0259 miqyas\u0131nda m\u0259h\u015furla\u015fd\u0131r\u0131r, h\u0259min mitinqd\u0259 dediyi \u201cMill\u0259tl\u0259r dostumuz, h\u00f6kum\u0259tl\u0259r d\u00fc\u015fm\u0259nimizdir\u201d s\u00f6z\u00fc dill\u0259r \u0259zb\u0259ri olur. O aksiyada Xalid\u0259 xan\u0131m mitinq i\u015ftitrak\u00e7\u0131lar\u0131na m\u00fcraci\u0259t edib onlar\u0131 iki m\u0259s\u0259l\u0259yl\u0259 ba\u011fl\u0131 and i\u00e7m\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259yir:\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    1.<br \/>\n  <\/b><br \/>\n  <i><br \/>\n    \u0130nsanl\u0131k v\u0259 \u0259dal\u0259t \u0259saslar\u0131na sadiq qalmaq;<br \/>\n  <\/i>\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    2<br \/>\n  <\/b><br \/>\n  .<br \/>\n  <i><br \/>\n    H\u0259r hans\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda olursa-olsun, he\u00e7 bir q\u00fcvv\u0259y\u0259 boyun \u0259ym\u0259m\u0259k.<br \/>\n  <\/i>\n<\/p>\n<p>\n  \u0130ki y\u00fcz mind\u0259n \u00e7ox insan onun m\u00fcraci\u0259tin\u0259 cavab olaraq xorla \u201cAnd i\u00e7irik!\u201d deyir. \u201cT\u00fcrk\u00fcn at\u0259\u015fl\u0259 imtahan\u0131\u201d kitab\u0131nda (1922) Xalid\u0259 xan\u0131m h\u0259min \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131ndan \u0259vv\u0259lki duy\u011fular\u0131n\u0131 bel\u0259 t\u0259svir edir: \u201cK\u00fcrs\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcn\u0259 g\u0259ldiyim zaman h\u0259yat\u0131m\u0131n \u0259n \u00f6n\u0259mli d\u0259qiq\u0259l\u0259rind\u0259n birini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131 hiss etdim. V\u00fccudumun h\u0259r z\u0259rr\u0259si elektrikl\u0259nmi\u015f kimiydi. Bu hal h\u0259r hans\u0131 ba\u015fqa zamanda m\u0259ni \u00f6ld\u00fcr\u0259 bil\u0259c\u0259k g\u00fccd\u0259ydi. F\u0259q\u0259t o an m\u0259nim\u00e7\u00fcn unudulmaz bir t\u0259cr\u00fcb\u0259dir. \u00c7\u00fcnki he\u00e7 s\u0259si \u00e7\u0131xmayan o iki y\u00fcz min insan\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 m\u0259n\u0259 a\u015f\u0131lam\u0131\u015fd\u0131. Og\u00fcnk\u00fc Xalid\u0259nin q\u0259lbi b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk q\u0259lbl\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n duy\u011fuyla at\u0131r v\u0259 ona g\u0259l\u0259c\u0259k ill\u0259rin faci\u0259sini hiss etdirirdi. Xalid\u0259 \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u0259 bunlar\u0131 deyirdi: T\u00fcrkiy\u0259 d\u0259, m\u0259nim z\u00fclm\u0259 u\u011fram\u0131\u015f mill\u0259tim d\u0259 \u0259b\u0259didir. Dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rd\u0259ki q\u00fcsur v\u0259 f\u0259zil\u0259tl\u0259r\u0259 sahib olmaqla yana\u015f\u0131, m\u0259nim mill\u0259tim he\u00e7 bir maddi g\u00fcc\u00fcn m\u0259hv ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi m\u0259n\u0259vi g\u00fcc\u0259 sahibdir. M\u0259n bu g\u00fcn bu g\u00fcc\u00fcn zirv\u0259sini anlatmal\u0131, insanl\u0131qdak\u0131 qarda\u015fl\u0131q ruhunu hiss etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131yam\u201d.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130zmirin i\u015f\u011fal\u0131 Xalid\u0259 Edibi d\u0259rind\u0259n yaralay\u0131r, m\u0259qal\u0259l\u0259rinin birind\u0259 \u201cArt\u0131q m\u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m milli \u00e7\u0131l\u011f\u0131nl\u0131\u011f\u0131n bir par\u00e7as\u0131yam v\u0259 h\u0259yatda m\u0259nim\u00e7\u00fcn ba\u015fqa he\u00e7 bir \u015feyin \u00f6n\u0259mi qalmay\u0131b\u201d dey\u0259 yaz\u0131r, \u201cPolis \u015f\u00f6b\u0259si\u201d adl\u0131 gizli t\u0259\u015fkilata \u00fczv olub Anadoluya silah qa\u00e7\u0131rma \u0259m\u0259liyyatlar\u0131nda i\u015ftirak edir. H\u0259min \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 o, art\u0131q \u201cVaxt\u201d q\u0259zetinin daimi, \u201cB\u00f6y\u00fck m\u0259cmu\u0259\u201dnin ba\u015f yazar\u0131 olaraq \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.\n<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/116754\/\" alt=\"\" class=\"wp-image-116754\"\/><figcaption><\/figcaption><\/figure>\n<p>\n  16 mart 1920-ci ild\u0259 ingilisl\u0259r \u0130stanbulu i\u015f\u011fal edirl\u0259r, haqq\u0131nda edam q\u0259rar\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131lan \u015f\u0259xsl\u0259r aras\u0131nda (bu q\u0259rar\u0131 sultan VI Mehmed d\u0259 t\u0259sdiql\u0259mi\u015fdi) Musrafa Kamal Pa\u015fa, Qara Vasif, \u018fli Fuad Pa\u015fa, \u018fhm\u0259d R\u00fcst\u0259m, Adnan Ad\u0131varla birlikd\u0259 Xalid\u0259 Edibin d\u0259 oldu\u011fu x\u0259b\u0259ri yay\u0131l\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  ****\n<\/p>\n<p>\n  \u0130\u015f\u011faldan 3 g\u00fcn sonra Xalid\u0259 xan\u0131m o\u011flanlar\u0131n\u0131 internat m\u0259kt\u0259bin\u0259 qoyub \u0259riyl\u0259 birlikd\u0259 \u0130stanbuldan \u00e7\u0131xmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131r. Ankaraya g\u0259l\u0259r-g\u0259lm\u0259z Yunus Nadi B\u0259yl\u0259 birlikd\u0259 Anadolu Agentliyi yaratma\u011f\u0131 q\u0259rarla\u015fd\u0131r\u0131r, Mustafa Kamal Pa\u015fayla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb onun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 alan kimi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r \u2013 agentliyin m\u00fcxbiri d\u0259, k\u00f6\u015f\u0259 yazar\u0131 da, m\u00fcdiri d\u0259 v\u0259 h\u0259tta kuryeri d\u0259 \u00f6z\u00fc olur. X\u0259b\u0259rl\u0259ri se\u00e7m\u0259k, milli m\u00fccadil\u0259y\u0259 aid m\u0259lumatlar\u0131 teleqraf vasit\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259k, teleqraf\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 yerl\u0259rd\u0259 onlar\u0131 m\u0259scidl\u0259rin h\u0259y\u0259tin\u0259 afi\u015fa \u015f\u0259klind\u0259 yap\u0131\u015fd\u0131rtmaq, Avropa m\u0259tbuat\u0131n\u0131 t\u0259qib edib Q\u0259rb jurnalistl\u0259riyl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r qurmaq, Mustafa Kamal\u0131n onlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc t\u0259\u00e7kil etm\u0259k, h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7ilik etm\u0259k, onun dig\u0259r yaz\u0131 i\u015fl\u0259rini idar\u0259 etm\u0259k, Yunus Nadi B\u0259yin \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 \u201cHakimiyy\u0259t-i Milliy\u0259\u201d q\u0259zetin\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u2013 b\u00fct\u00fcn bu i\u015fl\u0259ri Xalid\u0259 Edib t\u0259kba\u015f\u0131na idar\u0259 edir; eyni zamanda vaxt tap\u0131b at s\u00fcrm\u0259yi v\u0259 g\u00fcll\u0259 atma\u011f\u0131 da \u00f6yr\u0259nir.\n<\/p>\n<p>\n  1921-ci ild\u0259 Xalid\u0259 xan\u0131m Q\u0131z\u0131lay Ankara \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri olur. H\u0259min ilin iyun ay\u0131nda \u018fski\u015f\u0259h\u0259r \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 x\u0259st\u0259 bax\u0131c\u0131s\u0131 olaraq \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Avqust ay\u0131nda Mustafa Kamala teleqram vurub orduda xidm\u0259t etm\u0259k ist\u0259diyini bildirir v\u0259 c\u0259bh\u0259 q\u0259rargah\u0131na t\u0259yin edilir. Sakarya sava\u015f\u0131 d\u00f6n\u0259mind\u0259 ona onba\u015f\u0131 r\u00fctb\u0259si verilir. Sonra yunanlar\u0131n \u0259haliy\u0259 vurdu\u011fu ziyan\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lm\u0131\u015f \u0130\u015fk\u0259nc\u0259l\u0259rin T\u0259dqiqi Komissiyas\u0131nda (Tetkik-i Mezalim Komissiyas\u0131) \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Onlar\u0131n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259rin izl\u0259rini g\u00f6rd\u00fckc\u0259 \u201cinsanl\u0131qdan iyr\u0259nir, h\u0259tta \u00f6lm\u0259k ist\u0259yir\u201d, qad\u0131nlar\u0131n ona anlatd\u0131qlar\u0131n\u0131 bel\u0259 ifad\u0259 edir: \u201cHe\u00e7 bir katolik ke\u015fi\u015f insan\u0131n i\u00e7ind\u0259ki \u0259b\u0259di v\u0259 v\u0259h\u015fi heyvan haqq\u0131nda bu q\u0259d\u0259r s\u0259mimi etiraflar dinl\u0259m\u0259yib\u201d. \u0130zmir\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f zaman\u0131 Xalid\u0259 xan\u0131ma \u00e7avu\u015f r\u00fctb\u0259si verilir, d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 yaralanmas\u0131 is\u0259 ona \u201c\u0130stiqlal\u201d medal\u0131 qazand\u0131r\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  Qurtulu\u015f Sava\u015f\u0131nda i\u015ftirak\u0131 Xalid\u0259 Edibin \u0259d\u0259bi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da b\u00f6y\u00fck iz burax\u0131r &#8211; \u201cT\u00fcrk\u00fcn at\u0259\u015fl\u0259 imtahan\u0131\u201d xatir\u0259 kitab\u0131 (1922), \u201cAt\u0259\u015fd\u0259n k\u00f6yn\u0259k\u201d (1922), \u201cVurun kahpeye\u201d (1923), \u201cQ\u0259lb a\u011fr\u0131s\u0131\u201d (1924) v\u0259 \u201cZeynonun o\u011flu\u201d (1928) \u0259s\u0259rl\u0259ri h\u0259min ill\u0259rin hadis\u0259l\u0259\u0131rind\u0259n b\u0259hs edir.\n<\/p>\n<p>\n  ****\n<\/p>\n<p>\n  Milli m\u00fccadil\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 ordusunun z\u0259f\u0259riyl\u0259 bit\u0259nd\u0259n sonra Xalid\u0259 xan\u0131m Ankaraya qay\u0131d\u0131r. \u018fri Adnan b\u0259y Xarici \u0130\u00e7l\u0259r Nazirliyinin \u0130stanbul \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 t\u0259yin edildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn onunla birlikd\u0259 \u0130stanbula gedir. C\u00fcmhuriyy\u0259tin elan\u0131ndan sonra \u201cAx\u015fam\u201d v\u0259 \u201cVaxt\u201d q\u0259zetl\u0259rind\u0259 yazma\u011fa ba\u015flay\u0131r. O \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259t Xalq Firq\u0259si (indiki CHP) v\u0259 Atat\u00fcrkl\u0259 Xalid\u0259 Edib aras\u0131nda fikir ayr\u0131l\u0131qlar\u0131 yaran\u0131r. Adnan b\u0259y T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ilk m\u00fcxalif\u0259t partiyas\u0131 olan T\u0259r\u0259qqip\u0259rv\u0259r C\u00fcmhuriyy\u0259t Firq\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131nda (noyabr, 1924) i\u015ftirak edir v\u0259 bu, Ad\u0131varlar ail\u0259siyl\u0259 hakimimiyy\u0259t aras\u0131ndak\u0131 u\u00e7urumu d\u0259rinl\u0259\u015fdirir. Bir ne\u00e7\u0259 ay sonra (fevral, 1925) ba\u015f vermi\u015f \u015eeyx S\u0259id \u00fcsyan\u0131na o partiyadan da qat\u0131lanlar oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn iyun ay\u0131nda h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilat\u0131n qapad\u0131lmas\u0131 haqda q\u0259rar q\u0259bul edir. Xalid\u0259 v\u0259 \u0259ri T\u00fcrkiy\u0259ni t\u0259rk edib \u0130ngilt\u0259r\u0259y\u0259 gedirl\u0259r. Onlar v\u0259t\u0259n\u0259 bir d\u0259 1939-cu ild\u0259 &#8211; ilk d\u00f6rd ili \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259, sonrak\u0131 on ili Fransada ke\u00e7mi\u015f \u201cm\u00fchacir\u0259t\u201d h\u0259yat\u0131ndan sonra qay\u0131d\u0131rlar.\n<\/p>\n<p>\n  ****<br \/>\n  <br \/>\n  Xaricd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ill\u0259rd\u0259 Xalid\u0259 Edib b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259r yazma\u011fa davam edir. Bir \u00e7ox yerl\u0259rd\u0259 &#8211; Kembric v\u0259 Oksford (\u0130ngilt\u0259r\u0259), o c\u00fcml\u0259d\u0259n Sorbonna (Fransa) universitetl\u0259rind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar edir. \u0130ki d\u0259f\u0259 AB\u015e-a, bir d\u0259f\u0259 Hindistana d\u0259v\u0259t edilir. Amerikaya ilk gedi\u015find\u0259 (1928) Uilliamstoun Siyas\u0259t \u0130nstitutunda d\u0259yirmi masa t\u0259dbirin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik edir (bunu ed\u0259n ilk qad\u0131n olaraq). AB\u015e-da ya\u015fayan o\u011fullar\u0131yla da h\u0259min il g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr (9 illik ayr\u0131l\u0131qdan sonra). Kolumbiya Universitetinin Bernard kollecinin d\u0259v\u0259til\u0259 Amerikaya getdiyi ikinci s\u0259f\u0259rind\u0259 (1932) d\u0259 Xalid\u0259 xan\u0131m bir s\u0131ra g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irir \u2013 Yel, \u0130llions, Mi\u00e7iqan universitetl\u0259rind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar edir v\u0259 bu s\u0259f\u0259rl\u0259rin t\u0259siril\u0259 \u201cT\u00fcrkiy\u0259 Q\u0259rb\u0259 bax\u0131r\u201d \u0259s\u0259rini yaz\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  1935-ci ild\u0259 Camiy\u0259 Milliyy\u0259 \u0130slamiyy\u0259 Universitetinin qurulmas\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 Hindistana d\u0259v\u0259t edil\u0259n Xalid\u0259 Edip Dehli, K\u0259lk\u00fctt\u0259, Haydarabad, Benares, Aliqar, Lahor, Pe\u015faver unversitetl\u0259rind\u0259 d\u0259rsl\u0259r verir v\u0259 bu s\u0259f\u0259ri haqq\u0131nda da kitab yaz\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  1936-c\u0131 ild\u0259 o, \u0259n m\u0259h\u015fur \u0259s\u0259ri olan \u201cMil\u00e7\u0259kli d\u00fckan\u201d \u0259s\u0259rinin ingilisc\u0259 orijinal\u0131n\u0131 (&#8220;The Daughter of the Clown&#8221;) d\u0259rc etdirir. H\u0259min il \u201cX\u0259b\u0259r\u201d q\u0259zeti \u0259s\u0259rin t\u00fcrkc\u0259 variant\u0131n\u0131 hiss\u0259-hiss\u0259 yay\u0131mlay\u0131r. 1943-c\u00fc ild\u0259 \u0259s\u0259r CHP m\u00fckafat\u0131 al\u0131r v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck tirajla d\u0259rc eill\u0259n roman olur.\n<\/p>\n<p>\n  1939-cu ild\u0259 \u0130sm\u0259t \u0130n\u00f6n\u00fc \u0130stanbul Universitetind\u0259 ingilis filologiyas\u0131 fak\u00fclt\u0259sini qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Xalid\u0259 Edibi T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t edir. V\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131dandan sonrak\u0131 bir il \u0259rzind\u0259 Xalid\u0259 xan\u0131m bunu realla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 sonrak\u0131 10 ild\u0259 h\u0259min fak\u00fclt\u0259nin r\u0259hb\u0259ri olur (Onunla ba\u011fl\u0131 m\u0259lumat ancaq bu tarixd\u0259n sonra d\u0259rslikl\u0259r\u0259 sal\u0131n\u0131r).\n<\/p>\n<p>\n  1950-ci ild\u0259 o, Demokrat Partiyas\u0131n\u0131n siyah\u0131s\u0131nda TBMM-\u0259 se\u00e7ilir, 5 yanvar 1954-c\u00fc il tarixind\u0259 \u201cC\u00fcmhuriyy\u0259t\u201d q\u0259zetind\u0259 \u201cSiyasi vida\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259 d\u0259rc etdirib mill\u0259t v\u0259killiyind\u0259n istefa verdiyini bildirir v\u0259 yenid\u0259n universitet\u0259 qay\u0131d\u0131r. 1955-ci ild\u0259 \u0259ri Adnan b\u0259y v\u0259fat edir.\n<\/p>\n<p>\n  ****<br \/>\n  <br \/>\n  \u0130ndi d\u0259 r\u0259smi bioqrafiyada \u00fcst\u00fcnd\u0259n s\u00fckutla ke\u00e7il\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r haqq\u0131nda.\n<\/p>\n<p>\n  1913-c\u00fc ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cYeni Turan\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 Xalid\u0259 Edib hakimiyy\u0259td\u0259ki Birlik v\u0259 T\u0259r\u0259qqi Firq\u0259sini (\u0130ttihat ve Terakki F\u0131rkas\u0131) k\u0259skin t\u0259nqid ed\u0259r\u0259k onu demokratik azadl\u0131qlar\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaqda, t\u0259dric\u0259n t\u0259kpartiyal\u0131 sistem\u0259 ke\u00e7m\u0259kd\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131r, firq\u0259 \u00fczvl\u0259ri q\u0259z\u0259bl\u0259nib onu susdurmaq ist\u0259yirl\u0259r, T\u0259l\u0259t Pa\u015fa (Birlik v\u0259 T\u0259r\u0259qqi Partiyas\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 qurucusundan biri, Osmanl\u0131 s\u0259dr\u0259z\u0259mi) buna icaz\u0259 vermir, \u201cO s\u0259mimidir\u201d deyib Xalid\u0259 xan\u0131m\u0131n t\u0259nqidl\u0259rini anlay\u0131\u015fla qar\u015f\u0131lay\u0131r. Amma X.Edibin Adanadak\u0131 erm\u0259ni-t\u00fcrk qar\u015f\u0131durmas\u0131nda (1909) \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 erm\u0259ni xalq\u0131ndan \u00fczr ist\u0259m\u0259si onlar\u0131n m\u00fcnasib\u0259tini korlay\u0131r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 Xalid\u0259 xan\u0131m\u0131n daha bir ziddiyy\u0259tli t\u0259r\u0259fini \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r \u2013 t\u00fcrk mill\u0259tinin dominantl\u0131\u011f\u0131 ideyas\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f ed\u0259n \u201cYeni Turan\u201d roman\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi bu dominantl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul etm\u0259y\u0259n ba\u015fqa bir mill\u0259tin m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalx\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  1922-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox sevil\u0259n, b\u00fct\u00fcn qad\u0131nlardan, h\u0259tta b\u0259lk\u0259 b\u00fct\u00fcn ki\u015fil\u0259rd\u0259n d\u0259 \u00fcst\u00fcn tutulan, say\u011f\u0131 g\u00f6r\u0259n Xalid\u0259 Edip Qurtulu\u015f Sava\u015f\u0131ndan sonra \u0259vv\u0259lki m\u00f6vqeyini itirir. 1923-c\u00fc ild\u0259 Mustafa Kamal Pa\u015fa jurnalistl\u0259r\u0259 m\u00fcsahib\u0259 verdiyi s\u0131rada Xalid\u0259 xan\u0131m ondan \u201cPa\u015fam, qad\u0131nlar\u0131n se\u00e7m\u0259-se\u00e7ilm\u0259 haqq\u0131 nec\u0259 olacaq\u201d dey\u0259 soru\u015fur, pa\u015fa ona \u201cY\u0259qin ki, bir \u00fcsulu tap\u0131lacaq\u201d dey\u0259 cavab verir, amma m\u0259s\u0259l\u0259 h\u0259ll edilm\u0259mi\u015f qal\u0131r. Bu durum Xalid\u0259 xan\u0131m\u0131 siyasi s\u0259hn\u0259d\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rmaq imkan\u0131 yarad\u0131r, ona he\u00e7 bir v\u0259zif\u0259 verilmir.\n<\/p>\n<p>\n  Xalid\u0259 xan\u0131m\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rm\u0131\u015f \u0130p\u0259k \u00c7al\u0131\u015flara g\u00f6r\u0259, Mustafa Kamalla m\u00fcnasib\u0259tinin korlanmas\u0131 onun m\u00fcxalif ruhlu olmas\u0131ndan, c\u0259bh\u0259 q\u0259rargah\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u0259md\u0259 d\u0259 t\u0259nqidi fikril\u0259rini a\u00e7\u0131q s\u00f6yl\u0259m\u0259sind\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259 bil\u0259rdi. \u00c7al\u0131\u015flar yaz\u0131r ki, Xalid\u0259 Edibin bu x\u00fcsusiyy\u0259ti Qurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 liderinin xo\u015funa g\u0259lm\u0259yib, \u00f6z \u0259mrl\u0259rin\u0259 ondan ita\u0259t t\u0259l\u0259b edib:\n<\/p>\n<p>\n  \u201cXalid\u0259 \u00e7ox inciyir, q\u0259l\u0259m-ka\u011f\u0131z\u0131n\u0131 toplay\u0131b q\u0259rargahdan ayr\u0131l\u0131r, \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259bi\u0259t\u0259 verir. Anla\u015f\u0131lan, bu hadis\u0259 ona b\u00f6y\u00fck x\u0259yal q\u0131r\u0131ql\u0131\u011f\u0131 ya\u015fad\u0131r &#8211; u\u015faqlar\u0131n\u0131 qoyub c\u0259bh\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n, \u00f6l\u00fcm t\u0259hl\u00fck\u0259sini bel\u0259 g\u00f6z\u0259 alan qad\u0131n bel\u0259 yana\u015fman\u0131 q\u0259bul ed\u0259 bilmir\u201d.\n<\/p>\n<p>\n  Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Xalid\u0259 Edib v\u0259 Mustafa Kamal aras\u0131nda \u0259slind\u0259 sevgi m\u00fcnasib\u0259ti oldu\u011fu o zamanlar b\u0259lli \u00e7evr\u0259l\u0259rd\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6hb\u0259tdi. T\u0259kzib v\u0259 ya t\u0259sdiq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259qiq q\u0259na\u0259t olu\u015fduracaq h\u0259r hans\u0131 d\u0259lil\u0259 rast g\u0259lm\u0259y\u0259n \u0130p\u0259k \u00c7al\u0131\u015flara g\u00f6r\u0259, aralar\u0131nda c\u0259mi 2-3 illik ya\u015f f\u0259rqinin olmas\u0131 bu ehtimal\u0131n inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131q pay\u0131n\u0131 azald\u0131r.<br \/>\n  <br \/>\n  Xaric\u0259 ged\u0259nd\u0259n sonra Xalid\u0259 Edib ingilis dilind\u0259 \u201cT\u00fcrk\u00fcn at\u0259\u015fl\u0259 imtahan\u0131\u201d xatir\u0259l\u0259r kitab\u0131n\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r (Mustafa Kamalla ba\u011fl\u0131 s\u0259rt t\u0259nqid\u0259 g\u00f6r\u0259 bu kitab t\u00fcrk dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmir, \u0259s\u0259rin nisb\u0259t\u0259n f\u0259rqli variant\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259llif 1962-ci ild\u0259 t\u00fcrkc\u0259 yaz\u0131b). Hesab olunur ki, Xalid\u0259 xan\u0131m onu Atat\u00fcrk\u00fcn \u201cNitq\u201d \u0259s\u0259rin\u0259 cavab olaraq; sonrak\u0131 n\u0259sill\u0259r\u0259, o c\u00fcmld\u0259n \u00f6z \u00f6vladlar\u0131na o d\u00f6vr\u00fcn tarixin\u0259 alterntiv informasiya m\u0259nb\u0259yi t\u0259qdim etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 yaz\u0131b, tarixd\u0259 izinin qalmas\u0131n\u0131 ist\u0259yib.\n<\/p>\n<p>\n  Kitab\u0131n d\u0259rcind\u0259n az sonra m\u0259tbuatda d\u00fcn\u0259nin qurtulu\u015f sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131na qar\u015f\u0131 h\u00fccumlara strat verilir, b\u0259zi q\u0259zetl\u0259r Xalid\u0259 Edibin \u0259xlaqs\u0131z qad\u0131n profilini yaratma\u011fa ba\u015flay\u0131rlar. \u201cMilliyy\u0259t\u201d q\u0259zetinin yazar\u0131, Mustafa Kamal Pa\u015faya yax\u0131n oldu\u011fu bilin\u0259n Mahmud Soydan Xalid\u0259 xan\u0131mla ba\u011fl\u0131 onun \u201c\u0130t h\u00fcr\u0259r, karvan ke\u00e7\u0259r\u201d dediyini yaz\u0131r, bu x\u0259b\u0259r t\u0259kzib olunmur.\n<\/p>\n<p>\n  ****\n<\/p>\n<p>\n  Xalid\u0259 Edib 4 yanvar 1964-c\u00fc ild\u0259 \u0130stanbulda, 80 ya\u015f\u0131nda d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib, o vaxta q\u0259d\u0259r tan\u0131nm\u0131\u015f siyas\u0259t\u00e7il\u0259rd\u0259n yaln\u0131z Rza Nurun d\u0259fn edildiyi M\u0259rk\u0259z\u0259f\u0259ndi M\u0259zarl\u0131\u0131nda basd\u0131r\u0131l\u0131b.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    P.S.<br \/>\n  <\/b><br \/>\n  \u201cGec\u0259 \u0259n qaranl\u0131q v\u0259 \u0259b\u0259di g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc zaman g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131 \u0259n yax\u0131ndad\u0131r\u201d \u2013 Xalid\u0259 Edib Ad\u0131var.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xalid\u0259 Edib Ad\u0131var<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":116751,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"class_list":["post-193711","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-menim-fikrimce","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Xalid\u0259 Edib Ad\u0131var\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-01-28T19:22:40+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/46540.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"549\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib\",\"datePublished\":\"2019-01-28T19:22:40+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/\"},\"wordCount\":4359,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/46540.jpg\",\"articleSection\":[\"M\u0259nim Fikrimc\u0259\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/\",\"name\":\"Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/46540.jpg\",\"datePublished\":\"2019-01-28T19:22:40+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/46540.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/46540.jpg\",\"width\":549,\"height\":800,\"caption\":\"Source:\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"M\u0259nim Fikrimc\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/menim-fikrimce\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib - MEYDAN.TV","og_description":"Xalid\u0259 Edib Ad\u0131var","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2019-01-28T19:22:40+00:00","og_image":[{"width":549,"height":800,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/46540.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib","datePublished":"2019-01-28T19:22:40+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/"},"wordCount":4359,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/46540.jpg","articleSection":["M\u0259nim Fikrimc\u0259"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/","name":"Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/46540.jpg","datePublished":"2019-01-28T19:22:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/46540.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/46540.jpg","width":549,"height":800,"caption":"Source:"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/ataturke-qarsi-cixan-ilk-qadin-siyasetci-xalide-edib\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"M\u0259nim Fikrimc\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/menim-fikrimce\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Atat\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan ilk qad\u0131n siyas\u0259t\u00e7i \u2013 Xalid\u0259 Edib"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/193711","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=193711"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/193711\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/116751"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=193711"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=193711"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=193711"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}