{"id":193046,"date":"2018-12-16T17:57:54","date_gmt":"2018-12-16T17:57:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/"},"modified":"2018-12-16T17:57:54","modified_gmt":"2018-12-16T17:57:54","slug":"boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/","title":{"rendered":"B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 &#8221;\u018fjdaha&#8221; Ts\u0131 Si"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/45499-2\/\" alt=\"45499\" class=\"wp-image-114210\"\/><figcaption>\n    Cixi<br \/>\n  <\/figcaption><\/figure>\n<p>\n  \u201cBu q\u0259d\u0259r zaman h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcm, amma xalq\u0131ma he\u00e7 bir faydam toxunmad\u0131\u201d. &#8211;\u00a0\u201cDul imperatri\u00e7a\u201d Ts\u0131 Si<\/p>\n<p>  \u201cDul imperatri\u00e7a\u201d Ts\u0131 Si (Cixi) mancurlar\u0131n B\u00f6y\u00fck Tzin imperiyas\u0131n\u0131n (1644-1912) ilk v\u0259 t\u0259k qad\u0131n lideridir.<br \/>\n  <br \/>\n  Onun siyasi olimpd\u0259 de-fakto birinci \u015f\u0259xs oldu\u011fu 1861-1908-ci ill\u0259r bar\u0259d\u0259 t\u0259zadl\u0131 r\u0259yl\u0259r var. Hakimiyy\u0259t u\u011frunda fasil\u0259siz qanl\u0131 \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r, bir ne\u00e7\u0259 yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00fcsyan, m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015f bir ne\u00e7\u0259 m\u00fcharib\u0259, hakim z\u00fcmr\u0259nin z\u0259ifl\u0259m\u0259si, \u00f6lk\u0259nin texniki v\u0259 iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n geri qalmas\u0131 \u2013 Ts\u0131 Sinin siyasi r\u0259qibl\u0259ri v\u0259 xarici d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri say\u0259sind\u0259 onun hakimiyy\u0259t d\u00f6n\u0259mi \u0259sas\u0259n bel\u0259 xarakteriz\u0259 edilir. Az qala yar\u0131m \u0259sr b\u00f6y\u00fck bir imperiyan\u0131 \u201cd\u0259mir \u0259ll\u0259\u201d idar\u0259 etmi\u015f \u201cdul imperatri\u00e7a\u201d (1835-1908) r\u0259qibl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla da m\u0259\u015fhurdur. B\u0259zi tarix\u00e7il\u0259r onu Avropa tarixinin m\u0259\u015fhur intriqa\u00e7\u0131 qad\u0131nlar\u0131na &#8211; Messalina, Fulviya, Yuliya Aqrippina v\u0259 Yekaterina Medi\u00e7iy\u0259 b\u0259nz\u0259dirl\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Amma onun hakimiyy\u0259ti d\u00f6n\u0259mind\u0259 m\u00fcsb\u0259t i\u015far\u0259li hadis\u0259l\u0259r d\u0259 az olmay\u0131b -\u00f6lk\u0259nin orta \u0259srl\u0259rd\u0259n m\u00fcasir d\u00f6vr\u0259 adlamas\u0131; elektrikl\u0259\u015fm\u0259, d\u0259mir yolu, teleqraf, telefon, Avropa s\u0259hiyy\u0259si, m\u00fcasir ordu v\u0259 donanma, t\u0259hsil islahatlar\u0131, Avropa tipli orta v\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131, xarici ekspertl\u0259rin i\u015ftirak\u0131yla konstitusiya m\u0259tninin haz\u0131rlanmas\u0131 c\u0259hdi, maliyy\u0259 islahatlar\u0131, institusional islahatlar vasit\u0259sil\u0259 konstitusiyal\u0131 monarxiyan\u0131n qurulmas\u0131 prosesinin ba\u015flanmas\u0131, i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rin qada\u011fan edilm\u0259si, qad\u0131nlar\u0131n ayaq p\u0259nc\u0259l\u0259rini t\u0259nzifl\u0259 ba\u011flamaq \u0259n\u0259n\u0259sinin qada\u011fan edilm\u0259si, qad\u0131nlara t\u0259hsil almaq v\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k h\u00fcququnun verilm\u0259si v\u0259 h\u0259tta &#8211; b\u0259zi ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, &#8211; \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n az \u0259vv\u0259l \u00fcmumi se\u00e7ki h\u00fcququ t\u0259tbiq etm\u0259k fikrin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si.\n<\/p>\n<p>\n  ****\n<\/p>\n<p>\n  \u0130mperiyan\u0131 qad\u0131nlar\u0131n idar\u0259 etm\u0259sini qada\u011fan ed\u0259n qanunu mancurlar 17-ci \u0259srd\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdil\u0259r. \u0130ki \u0259sr sonra Ts\u0131 Si bu qanunu pozmu\u015f, \u00e7inlill\u0259rin \u201cp\u0259rd\u0259 arxas\u0131ndan idar\u0259 etm\u0259k\u201d adland\u0131rd\u0131qlar \u00fcsul-idar\u0259ni t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259, \u00f6z o\u011flu da daxil, b\u00fct\u00fcn r\u0259qibl\u0259rini s\u0131radan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. Hakimiyy\u0259td\u0259 sad\u0259c\u0259 naib (regent) kimi t\u0259msil olunan v\u0259 ax\u0131ra q\u0259d\u0259r q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n bu qad\u0131n\u0131n son ill\u0259rd\u0259ki r\u0259smi titullar\u0131 bel\u0259ydi: M\u0259rh\u0259m\u0259tli, Xo\u015fb\u0259xt, Nicatverici, L\u00fctfkar, \u018fn birinci, Qorunan, Sa\u011flam, D\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li, Ayd\u0131n, Sakit, M\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m, Sadiq, Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc, Say\u0131lan, Ali, M\u00fcdrik, Uca, Nur sa\u00e7an.\n<\/p>\n<p>\n  Ts\u0131 Sinin bir d\u0259 bir l\u0259q\u0259bi vard\u0131 \u2013 \u201c\u018fjdaha\u201d.<\/p>\n<p>  Tan\u0131nm\u0131\u015f zad\u0259gan n\u0259slin\u0259 m\u0259xsus ail\u0259si ona Lan Ke (Ya\u015f\u0131l S\u0259hl\u0259b \u00c7i\u00e7\u0259yi) ad\u0131n\u0131 vermi\u015fdi. O, dig\u0259r mancur q\u0131zlardan daha savadl\u0131yd\u0131, Be\u015fkitab\u00e7\u0131 konfutsi\u00e7ilik qanunlar\u0131n\u0131, q\u0259dim \u00c7inin yeddi h\u0259rbi kanonu olan \u201cU-Tzin\u201di v\u0259 \u00c7ini idar\u0259 etmi\u015f 24 hakim s\u00fclal\u0259nin tarixini \u00f6yr\u0259nmi\u015fdi.\n<\/p>\n<p>\n  Lan Kenin atas\u0131 m\u0259muruydu, r\u00fc\u015fv\u0259t alma\u011f\u0131 xo\u015flay\u0131rd\u0131, eni\u015fli-\u00e7\u0131x\u0131\u015fl\u0131 karyeras\u0131 vard\u0131, b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00f6vl\u0259t v\u0259saitl\u0259rd\u0259n qeyri-effektiv istifad\u0259 ittiham\u0131yla h\u0259bs d\u0259 olunmu\u015fdu. \u018fvv\u0259ll\u0259r varl\u0131 olan ail\u0259 onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra maddi s\u0131x\u0131nt\u0131lar \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, q\u0131zc\u0131\u011faz be\u00e7 u\u015faqla qalm\u0131\u015f anas\u0131n\u0131n xahi\u015fin\u0259 g\u00f6r\u0259 imperator saray\u0131na cariy\u0259 getm\u0259li olmu\u015fdu.\n<\/p>\n<p>\n  \u00c7in ad\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, Vacib \u0130\u015fl\u0259r Palatas\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7il\u0259ri zaman-zaman Pekin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259 imperator \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cq\u0131z ovu\u201dna \u00e7\u0131x\u0131r, ya\u015f\u0131 iyirmid\u0259n \u00e7ox olmayan g\u00f6z\u0259l q\u0131zlar\u0131 toplay\u0131b G\u00f6y O\u011fluna xidm\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn imperator saray\u0131na apar\u0131r v\u0259 qruplara ay\u0131r\u0131rd\u0131lar. \u201cTsin saray\u0131 haqq\u0131nda qeydl\u0259r\u201dd\u0259 (Yuy Juylin) yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, m\u00fcsabiq\u0259y\u0259 9 pill\u0259li r\u00fctb\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259sinin ancaq ilk 3-n\u0259 aid olan m\u0259murlar\u0131n q\u0131zlar\u0131 qat\u0131la bil\u0259rdil\u0259r. 1852-ci ilin yay\u0131nda imperator Syanfenin h\u0259r\u0259min\u0259 28 q\u0131z q\u0259bul edilmi\u015fdi, onlardan biri Lan Ke idi.\n<\/p>\n<p>\n  H\u0259r\u0259md\u0259ki b\u00f6lg\u00fc bu \u015f\u0259kild\u0259ydi:<br \/>\n  <br \/>\n  imperatorun qanuni arvad\u0131 \u2013 1 n\u0259f\u0259r;<br \/>\n  <br \/>\n  imperatorun qiym\u0259tli cariy\u0259si \u2013 1 n\u0259f\u0259r;<br \/>\n  <br \/>\n  qiym\u0259tli cariy\u0259l\u0259r &#8211; 2 n\u0259f\u0259r;<br \/>\n  <br \/>\n  \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li cariy\u0259l\u0259r &#8211; 4-72 n\u0259f\u0259r;<br \/>\n  <br \/>\n  d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li cariy\u0259l\u0259r &#8211; 84 n\u0259f\u0259r;<br \/>\n  <br \/>\n  5-ci d\u0259r\u0259c\u0259li cariy\u0259l\u0259r \u2013 120 n\u0259f\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Lan Keni 5-ci d\u0259r\u0259c\u0259li qrupa salm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu qrupun cariy\u0259l\u0259ri imperator ba\u011f\u0131n\u0131n \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259sind\u0259, ki\u00e7ik evcikl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Onlar daha \u015fansl\u0131 \u201c\u0259mt\u0259\u0259l\u0259r\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn paltar, ayaqqab\u0131, kosmetika haz\u0131rlay\u0131r, onlara dig\u0259rl\u0259rind\u0259n daha az qulluq\u00e7u xidm\u0259t edirdi. Bakir\u0259 olanlar\u0131n yuxar\u0131 d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 ke\u00e7m\u0259k \u015fans\u0131 daha y\u00fcks\u0259kdi \u2013 bel\u0259l\u0259rinin ad\u0131 jetonlara yaz\u0131l\u0131b imperatorun yataq ota\u011f\u0131ndak\u0131 qab\u0131n i\u00e7in\u0259 qoyulurdu. \u0130mperator ya \u00f6z\u00fc ordan jeton g\u00f6t\u00fcr\u00fcb x\u0259dim\u0259 verir, ya da bunu onun ixtiyar\u0131na burax\u0131rd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  \u018fn sonuncu qrupda olan Lan Kenin bu \u201cl\u00fctf\u0259\u201d nail ola bilm\u0259sini onun x\u0259diml\u0259r\u0259 r\u00fc\u015fv\u0259t verm\u0259sil\u0259 izah edirl\u0259r (X\u0131rda x\u0259rcl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn cariy\u0259l\u0259r\u0259 illik 150 lyan verilirdi). Amma imperatorla ilk g\u00f6r\u00fc\u015f u\u011fursuz al\u0131n\u0131r. G\u0259nc q\u0131z\u0131n \u201cm\u00fcq\u0259dd\u0259s\u201d ota\u011fa girm\u0259sil\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131 aras\u0131ndak\u0131 vaxt o q\u0259d\u0259r q\u0131sa olur ki, ham\u0131 onun bir d\u0259 ora apar\u0131lmayaca\u011f\u0131na inan\u0131r. Amma g\u0259nc q\u0131z ruhdan d\u00fc\u015fm\u00fcr, imperatorun maraq v\u0259 v\u0259rdi\u015fl\u0259rini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r, yen\u0259 x\u0259diml\u0259rin k\u00f6m\u0259yil\u0259 gec\u0259l\u0259r gizlic\u0259 ba\u011f\u0131 t\u0259rk edib m\u0259\u015fur kurtizan Sunun yan\u0131na gedir, ondan sevgi d\u0259rsl\u0259ri al\u0131r. G\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 ba\u015f x\u0259dim ba\u011fa g\u0259zm\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f imperatorun mar\u015frutunu Lan Kenin evciyin\u0259 sar\u0131 y\u00f6n\u0259ldir. H\u00f6kmdar h\u0259min an \u201ct\u0259sad\u00fcf\u0259n\u201d mahn\u0131 oxuma\u011fa ba\u015flayan q\u0131z\u0131n s\u0259sini e\u015fidib n\u00f6k\u0259rl\u0259r\u0259 dayanma\u011f\u0131 \u0259mr edir, taxt-r\u0259van\u0131ndan enib onun yan\u0131na gedir.\n<\/p>\n<p>\n  Bu g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259n sonra Lan Ke Syanfenin sevimli cariy\u0259sin\u0259 \u00e7evrilir, statusu s\u00fcr\u0259tl\u0259 y\u00fcks\u0259lir. Amma o arxay\u0131nla\u015fm\u0131r, bu hal\u0131n uzun s\u00fcrm\u0259y\u0259c\u0259yini t\u0259xmin ed\u0259r\u0259k imperatorun arvad\u0131 Tsian\u0131n h\u00f6rm\u0259tini qazan\u0131b onun d\u0259st\u0259yil\u0259 m\u00f6vqeyini m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lir. H\u0259min \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 Tsian \u201ct\u0259sad\u00fcf\u0259n\u201d \u00f6z\u00fcn\u00fc pis hiss edir, x\u0259dimin m\u0259sl\u0259h\u0259til\u0259 Lan Keni yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r v\u0259 o da g\u0259lib imperatri\u00e7an\u0131n yataq ota\u011f\u0131nda z\u0259h\u0259r tozu \u201ctap\u0131r\u201d. Bel\u0259likl\u0259, plan ba\u015f tutur, Lan Ke tezlikl\u0259 imperatorun qiym\u0259tli cariy\u0259si elan edilir.\n<\/p>\n<p>\n  ****\n<\/p>\n<p>\n  G\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan d\u00fcz\u0259nsiz e\u015fq h\u0259yat ya\u015fam\u0131\u015f imperator Syanfen bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 z\u00f6hr\u0259vi x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 yoluxmu\u015fdu, amma bir \u00e7ox ki\u015fi kimi, o da \u00f6vlad\u0131n\u0131n olmamas\u0131n\u0131 arvad\u0131ndan g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Halbuki \u0259laq\u0259d\u0259 oldu\u011fu qad\u0131nlar\u0131n he\u00e7 biri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, Lan Ke d\u0259 ondan hamil\u0259 qalm\u0131rd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Syanfen e\u015fid\u0259nd\u0259 ki, S\u0259hl\u0259b \u00e7i\u00e7\u0259yi h\u0259r\u0259m\u0259 g\u0259tiril\u0259n g\u0259nc q\u0131zlar\u0131 z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlara a\u011f\u0131r i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r verib \u00f6ld\u00fcrtd\u00fcr\u00fcr, art\u0131q bezmi\u015f oldu\u011fu \u201cqiym\u0259tli cariy\u0259sin\u0259\u201d \u00f6l\u00fcm h\u00f6km\u00fc k\u0259sir. Bunu e\u015fid\u0259n Lan Ke \u201cva-bank\u201d oynay\u0131b ikicanl\u0131 oldu\u011funu b\u0259yan edir, sevincd\u0259n m\u0259st olan imperator ona qiym\u0259tli h\u0259diyy\u0259l\u0259r ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r v\u0259 1856-c\u0131 ilin yay\u0131nda do\u011fulan o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 \u2013 \u015fahzad\u0259 Tonqcini \u00f6z v\u0259li\u0259hdi elan edir (Bir \u00e7ox m\u0259nb\u0259d\u0259 qeyd edilir ki, \u0259slind\u0259 h\u0259min u\u015fa\u011f\u0131 bir ne\u00e7\u0259 ay ba\u011fl\u0131 qap\u0131 arxas\u0131nda saxlanan \u00e7in \u0259silli qulluq\u00e7u q\u0131z d\u00fcnyaya g\u0259tirmi\u015fdi v\u0259 do\u011fu\u015fdan d\u0259rhal sonra x\u0259diml\u0259r onu \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r).\n<\/p>\n<p>\n  Bundan sonra S\u0259hl\u0259b \u00e7i\u00e7\u0259yi imperatorun etibarl\u0131 referenti rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Onun fenomenal yadda\u015f\u0131, m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin mahiyy\u0259tini d\u0259rhal anlamaq v\u0259 faktlarla hadis\u0259l\u0259ri \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131 imperatora \u00e7ox fayda verir. Amma o, qocald\u0131qca Lan Ked\u0259n uzaqla\u015f\u0131r, daha \u00e7ox arvad\u0131 Tsian\u0131n yan\u0131nda vaxt ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Bu, \u00c7ind\u0259 \u0130kinci tiry\u0259k m\u00fcharib\u0259sinin getdiyi zamanlard\u0131 (Birincisi imperator Daoquan\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi (1840), B\u00f6y\u00fck Britaniya tiry\u0259k ticar\u0259tin\u0259 qoyulan qada\u011faya g\u00f6r\u0259 \u00c7in sahill\u0259rin\u0259 h\u0259rbi-d\u0259niz birlikl\u0259ri \u00e7\u0131xar\u0131b Daoquan\u0131 g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015f, amma leqalla\u015fd\u0131rma q\u0259rar\u0131 verm\u0259sin\u0259 nail ola bilm\u0259mi\u015fdi. \u0130kinci m\u00fcharib\u0259ni d\u0259 (1856) bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131, bu d\u0259f\u0259 frans\u0131zlarla birlikd\u0259). \u00dcst\u0259lik, \u00f6lk\u0259d\u0259 h\u0259m d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si (1850-1864) gedirdi (Kvantun \u0259yal\u0259tind\u0259 sosial i\u011fti\u015fa\u015f olaraq ba\u015flam\u0131\u015f, Taypin Tien-kuo d\u00f6vl\u0259tinin qurulmas\u0131yla m\u00fc\u015fayi\u0259t olunmu\u015f Taypin \u00fcsyan\u0131 y\u00fczminl\u0259rl\u0259 insan\u0131n h\u0259lak oldu\u011fu \u0259n qanl\u0131 v\u0259 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259n biri say\u0131l\u0131r). O g\u00fcnl\u0259rd\u0259 S\u0259hl\u0259b \u00e7i\u00e7\u0259yi Syanfen\u0259 milliyy\u0259tc\u0259 \u00e7in olan istedadl\u0131 komandan Tzen Qofan\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rm\u00fc\u015f v\u0259 general\u0131n 1855-ci ild\u0259ki u\u011furlar\u0131, taypinl\u0259rin m\u0259rk\u0259zi \u015f\u0259h\u0259ri Nankind\u0259 onlar\u0131 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmas\u0131 Ts\u0131 Sin\u0259 xeyli n\u00fcfuz qazand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 (Syanfenin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonrasa imperatri\u00e7a Ts\u0131 Si Taypinq \u00fcsyan\u0131n\u0131 yat\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7il\u0259rin k\u00f6m\u0259yind\u0259n istifad\u0259 etmi\u015fdi v\u0259 bu, \u00c7in tarixind\u0259 ilk bel\u0259 hadis\u0259ydi).\n<\/p>\n<p>\n  Qeyd: Q\u0259rbi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u00c7in bazarlar\u0131na n\u0259zar\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si 19-cu \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n start g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Tzin imperiyas\u0131 texnoloji bax\u0131mdan ondan \u00e7ox \u00fcst\u00fcn olan bu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 r\u0259qab\u0259t\u0259 tab g\u0259tir\u0259 bilmir v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 diplomatik v\u0259 h\u0259rbi m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frayaraq \u0259srin sonuna yax\u0131n faktiki olaraq yar\u0131m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 hal\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. N\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi qapal\u0131 c\u0259miyy\u0259ti, n\u0259 d\u0259 Yaponiyadak\u0131 Meydzi islahatlar\u0131na uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fcg\u00fccl\u0259ndirm\u0259 siyas\u0259ti\u201d Avropan\u0131n m\u00fcdaxil\u0259sind\u0259n m\u00fcdafi\u0259 olunma\u011fa yetmir. Qeyri-b\u0259rab\u0259r m\u00fcqavil\u0259nin ba\u011flanmas\u0131yla n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n Birinci tiry\u0259k m\u00fcharib\u0259sind\u0259ki m\u0259\u011flubiyy\u0259t \u00c7inin par\u00e7alanmas\u0131 prosesinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 qoyur. 19-cu \u0259srin ortalar\u0131ndan 20-ci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri, AB\u015e v\u0259 Yaponiyayla 13 qeyri-b\u0259rab\u0259r m\u00fcqavil\u0259 imzalayan \u00c7in bir \u00e7ox d\u0259niz liman\u0131n\u0131 itirir, xarici siyas\u0259td\u0259 izol\u0259 olunmu\u015f v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, yerli m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 v\u0259 dini \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 h\u00f6rm\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259y\u0259n missionerl\u0259r ax\u0131n\u0131na m\u0259ruz qal\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  Tiry\u0259k m\u00fcharib\u0259l\u0259ri v\u0259Taypin \u00fcsyan\u0131 monarxiya \u00fcsul-idar\u0259sinin z\u0259if v\u0259 q\u00fcsurlu t\u0259r\u0259fl\u0259rini, \u00c7inin siyasi v\u0259 iqtisadi geriliyini \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131. Amma o zaman mancur aristokratiyas\u0131 ba\u015f ver\u0259nl\u0259rd\u0259n d\u0259rs \u00e7\u0131xara bilmir. Tzin saray\u0131 daxild\u0259 v\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 ba\u015f vermi\u015f d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri anlamaq iqtidar\u0131nda olmur. \u00c7inin konservativ dair\u0259l\u0259ri onlara xalq \u00fcz\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259tin t\u0259minat\u0131 kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n k\u00f6hn\u0259 qaydalar\u0131 qorumaqda israr edir. \u00c7inin sosial-tarixi inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 ke\u00e7m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yeni daxili v\u0259 xarici z\u0259rb\u0259l\u0259r laz\u0131m g\u0259lir.\n<\/p>\n<p>\n  Ts\u0131 Si aktiv siyas\u0259t\u0259 ba\u015flayanda Tzin imperiyas\u0131 \u201cba\u011fl\u0131 qap\u0131lar\u201d siyas\u0259tinin ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259rini g\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259riyl\u0259 toqqu\u015fmalardak\u0131 u\u011fursuzluqlar c\u0259miyy\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif reaksiyalar do\u011furmu\u015fdu.\n<\/p>\n<p>\n  Y\u00fcks\u0259k t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00c7inin Avropadan \u00fcst\u00fcn olmas\u0131 inam\u0131 h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc, amma h\u0259tta onlar da anlama\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar ki, \u00f6lk\u0259nin h\u0259rbi g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. Ts\u0131 Sinin \u0259hat\u0259sind\u0259ki mancur-\u00e7in b\u00fcrokratlar\u0131 hesab edirdil\u0259r ki, \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fcg\u00fccl\u0259ndirm\u0259\u201d ideyas\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 ordunun modernl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259tinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na xidm\u0259t etm\u0259lidir. Onlara g\u00f6r\u0259, ordu t\u0259kc\u0259 xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin aqressiv m\u00fcdaxil\u0259sini yox, h\u0259m d\u0259 xalq k\u00fctl\u0259l\u0259rinin antihakimiyy\u0259t aksiyalar\u0131n\u0131 d\u0259f etm\u0259liydi. Q\u0259rbin texniki yenilikl\u0259rini \u0259xz etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalan z\u00fcmr\u0259 bu yenilikl\u0259rd\u0259n \u201cQ\u0259rb barbarlar\u0131n\u0131 cilovlamaq\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn yararlanma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131rsa da, monarxiyan\u0131n sars\u0131laca\u011f\u0131 qorxusuyla konfutsi\u00e7i \u00c7inin \u0259n\u0259n\u0259vi siyasi-etik \u0259saslar\u0131ndan bir add\u0131m da olsa geri \u00e7\u0259kilm\u0259yi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcrd\u00fc.\n<\/p>\n<p>\n  Kapitalist Q\u0259rbin nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n istifad\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xanlarsa israr edirdil\u0259r ki, d\u00f6vl\u0259tin g\u00fcc\u00fc daha \u00e7ox xalq\u0131n y\u00fcks\u0259k \u0259xlaq\u0131ndan v\u0259 t\u0259miz ruhundan as\u0131l\u0131d\u0131r, n\u0259inki silahlardan. Konfutsi t\u0259limin\u0259 inanan bu konservativ k\u0259sim s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131 ki, insan silahdan g\u00fccl\u00fcd\u00fcr v\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259n\u0259vi \u00fcst\u00fcnl\u00fck h\u0259rbi texnikan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcnd\u0259n vacibdir. Bu m\u00fcbahis\u0259d\u0259 konservatorlar t\u0259r\u0259fd\u0259 duran Ts\u0131 Si yeni s\u0259nayenin yaranmas\u0131na da mane olmurdu. Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ehtiyat ed\u0259n imperatri\u00e7a,o c\u00fcml\u0259d\u0259n, saray \u0259yanlar\u0131 onlar\u0131 inand\u0131r\u0131rd\u0131lar ki, \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fcg\u00fccl\u0259ndirm\u0259 siyas\u0259ti\u201d yaln\u0131z daxili sabitliyi qoruma\u011fa, xalq \u00fcsyanlar\u0131n\u0131 yat\u0131rma\u011fa y\u00f6n\u0259lib.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130kili effekt ver\u0259n \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fcg\u00fccl\u0259ndirm\u0259\u201d bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00c7in s\u0259nayesinin b\u00f6y\u00fcm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olurdusa, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n korrupsiya\u00e7\u0131 b\u00fcrokratik n\u0259zar\u0259t \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00f6lk\u0259nin sosial inki\u015faf\u0131n\u0131 \u0259ng\u0259ll\u0259yirdi. Amma b\u00fct\u00fcn \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131na, ziddiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 v\u0259 feodal-monopolist mahiyy\u0259tin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, bu s\u00fcni v\u0259 m\u0259cburi d\u00f6vl\u0259t kapitalizmi a\u011f\u0131r s\u0259nayenin v\u0259 iri burjuaziyan\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131 stimulla\u015fd\u0131racaq daha \u00fcst\u00fcn formaya ke\u00e7id \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min haz\u0131rlay\u0131rd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  ****\n<\/p>\n<p>\n  Mancur qad\u0131nlar\u0131n \u00e7oxundan f\u0259rqli olaraq Lan Ke \u00e7in dilind\u0259 h\u0259m oxuya, h\u0259m d\u0259 yaza bilirdi, \u00fcst\u0259lik, x\u0259tti d\u0259 g\u00f6z\u0259ldi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 imperator hesabatlar\u0131 x\u00fclas\u0259 v\u0259 ya q\u0259rarlar yazma\u011f\u0131 ona h\u0259val\u0259 etmi\u015fdi. Bu, sevimli cariy\u0259nin t\u0259dric\u0259n idar\u0259etm\u0259 i\u015fl\u0259rin\u0259 qo\u015fulmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. \u0130lk d\u00f6vrd\u0259 Syanfenq bundan narahat olmu\u015fdu, amma sonra t\u0259nb\u0259lliyi g\u00fcc g\u0259lmi\u015f v\u0259 o, Lan Kenin b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259ri \u0259l\u0259 almas\u0131na imkan yaratm\u0131\u015fd\u0131. B\u0259zil\u0259ri bu v\u0259ziyy\u0259ti g\u00f6r\u00fcb ba\u015f x\u0259dim vasit\u0259sil\u0259 S\u0259hl\u0259b \u00e7i\u00e7\u0259yin\u0259 pul g\u00f6nd\u0259rir, o da h\u0259v\u0259sl\u0259 bu pullar\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130kinci tiry\u0259k m\u00fcharib\u0259sinin sonlar\u0131na yax\u0131n (sentyabr, 1860) Syanfenin \u0259sg\u0259rl\u0259ri Britaniya el\u00e7isini h\u0259bs edib i\u015fg\u0259nc\u0259 verdil\u0259r, sonra da \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Buna cavab olaraq ingilisl\u0259r v\u0259 frans\u0131zlar Pekin\u0259 h\u00fccum edib \u015f\u0259h\u0259ri da\u011f\u0131td\u0131lar, imperatorun yay saray\u0131na od vurdular. Ts\u0131 Si ham\u0131n\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 qalma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131: \u201cBu xain v\u0259h\u015fil\u0259r \u2013 ingilisl\u0259r v\u0259 frans\u0131zlar bizi onlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 m\u0259cbur etm\u0259k fikrind\u0259dirl\u0259r. Bizim ist\u0259nil\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ftimiz \u0130mperiya qar\u015f\u0131s\u0131nda borcumuzu pozmaq olard\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 biz qo\u015funlar\u0131m\u0131za m\u00fcmk\u00fcn olan \u0259n y\u00fcks\u0259k enerjiyl\u0259 onlara qar\u015f\u0131 h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259yi \u0259mr edirik\u201d. Orduda n\u0259 g\u00fcc qalm\u0131\u015fd\u0131, n\u0259 d\u0259 silah vard\u0131, amma Ts\u0131 Si o son d\u0259r\u0259c\u0259 \u00fcmidsiz situasiyada \u00f6z\u00fcn\u00fcn q\u0259hr\u0259man d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc obraz\u0131n\u0131 yarad\u0131rd\u0131; imperator saray\u0131 bo\u015falm\u0131\u015f, \u00c7in \u00f6z maraqlar\u0131na zidd olan m\u00fcqavil\u0259l\u0259r imzalam\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 t\u0259kc\u0259 Ts\u0131 Si \u0259sl q\u0259hr\u0259man kimi davran\u0131rd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  D\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn imperator v\u0259 yax\u0131nlar\u0131 Rexe \u0259yal\u0259tin\u0259 qa\u00e7d\u0131lar. Orda Syanfen yenid\u0259n Lan Ked\u0259n uzaqla\u015fd\u0131, arvad\u0131 Tsian d\u00f6vl\u0259t i\u015fl\u0259rind\u0259n anlamad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn idar\u0259\u00e7iliyi knyaz \u00c7en\u0259 h\u0259val\u0259 edib g\u0259ncliyind\u0259ki kimi arams\u0131z i\u00e7m\u0259y\u0259 v\u0259 tiry\u0259k \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Sevimli cariy\u0259 onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra \u00fczl\u0259\u015f\u0259c\u0259yi t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri \u00f6nl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Tsian\u0131n vasit\u0259\u00e7iliyil\u0259 imperatordan regentlik h\u00fcququ \u201cqopard\u0131\u201d (Amma Syanfen gizli \u015f\u0259kild\u0259 ba\u015fqa bir \u0259mr d\u0259 imzalay\u0131b arvad\u0131 Tsiana ist\u0259nil\u0259n an Lan Keni \u00f6ld\u00fcrm\u0259k h\u00fcququ verdi). Art\u0131q onun yeni titulu vard\u0131 \u2013 Q\u0259rb imperatri\u00e7as\u0131 Ts\u0131 Si (M\u0259rh\u0259m\u0259tli v\u0259 Xo\u015fb\u0259xtlik b\u0259x\u015f ed\u0259n). \u018fn\u0259n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 birinci imperatri\u00e7a Tsian\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc onun da \u00f6lm\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndirirdi dey\u0259, Lan Kenin n\u0259inki ondan qurtulmaq \u015fans\u0131 vard\u0131, \u0259ksin\u0259, onu qoruma\u011fa m\u0259hkumdu.<br \/>\n  <br \/>\n  V\u0259li\u0259hdin anas\u0131na tan\u0131nan regentlik h\u00fcququ hakim z\u00fcmr\u0259ni ciddi d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 narahat etdi \u2013 onlar \u00fc\u00e7\u00fcn bu, hakimiyy\u0259tin (b\u0259zil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 can\u0131n\u0131n) itirilm\u0259si dem\u0259kdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Syanfenin favoriti Su \u015eun imperatora yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan istifad\u0259 edib q\u0259rar\u0131 d\u0259yi\u015fdirtdi, v\u0259li\u0259hdin q\u0259yyumlu\u011fu Regent \u015euras\u0131na h\u0259val\u0259 edildi. \u0130mperat \u00f6z \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n d\u0259rhal sonra Ts\u0131 Sinin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda da \u0259mr haz\u0131rlad\u0131. X\u0259diml\u0259r vasit\u0259sil\u0259 bu plandan x\u0259b\u0259r tutan \u201c\u00e7i\u00e7\u0259yi burnunda\u201d imperatri\u00e7a Ts\u0131 Si Syanfenin m\u00f6h\u00fcr\u00fcn\u00fc o\u011furlad\u0131. Sonrak\u0131 g\u00fcns\u0259 imperator qay\u0131q g\u0259zintisi zaman\u0131 \u201ct\u0259sad\u00fcf\u0259n\u201d suya d\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 soyuqlay\u0131b m\u00f6hk\u0259m x\u0259st\u0259l\u0259ndi. \u0130mperatri\u00e7a Tsian Ts\u0131 Sini h\u0259bs etdirib \u0259rinin qullu\u011funda durdu, Syanfen ancaq bir ne\u00e7\u0259 ay sonra \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259ldi.\n<\/p>\n<p>\n  Bir m\u00fcdd\u0259t sonra (1861) imperator v\u0259fat etdi. Ts\u0131 Sinin h\u0259yat\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rm\u0131\u015f tarix\u00e7il\u0259r &#8211; h\u0259m t\u0259nqid\u00e7il\u0259ri, h\u0259m d\u0259 d\u0259st\u0259k\u00e7il\u0259ri bu \u00f6l\u00fcmd\u0259 onun da pay\u0131 oldu\u011funu g\u00fcman edirl\u0259r. Kimisi hesab edir ki, imperatri\u00e7a Syanfeni z\u0259h\u0259rl\u0259yib, kimisi onun bunu ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u0259liyl\u0259 etdiyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, b\u0259zil\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259s\u0259 \u0259n az\u0131 daha tez-tez tiry\u0259k \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259ndirdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Ts\u0131 Si imperatorun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc tezl\u0259\u015fdirib.\n<\/p>\n<p>\n  Onun f\u0259ndgirliyi hadis\u0259l\u0259rin sonrak\u0131 inki\u015faf\u0131nda daha bariz \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Syanfenin \u0259mrl\u0259rind\u0259n biri \u201citdi\u201d (imperatordan sonra onun da \u00f6lm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan \u0259mr), Su \u015eunun t\u0259yinat\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259y\u0259n \u0259mrs\u0259 m\u00f6h\u00fcrs\u00fcz oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn etibars\u0131z hesab edilirdi. M\u00f6vcud siyasi sistem qad\u0131n\u0131n imperator taxt\u0131na \u0259yl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 imkan verm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn Ts\u0131 Si n\u00fcfuzlu aliml\u0259rd\u0259n birini saraya d\u0259v\u0259t edib ondan q\u0259dim tarixd\u0259ki qad\u0131n h\u00f6k\u00fcmdarlar\u0131n siyah\u0131s\u0131n\u0131 haz\u0131rlama\u011f\u0131 xahi\u015f etdi, m\u0259lum oldu ki, o vaxta q\u0259d\u0259r 8 bel\u0259 n\u00fcmun\u0259 olub. Sonra o, ba\u015f x\u0259dimin m\u0259sl\u0259h\u0259til\u0259 uzaq qohumu (h\u0259m d\u0259 sevgilisi oldu\u011fu deyil\u0259n) zabit Jun Lunu imperator qvardiyas\u0131na komandan t\u0259yin etdi. B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Su \u015eunu v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131 yeni komandan\u0131n h\u0259bs etdiyi qeyd edilir. Ba\u015fqa bir versiyaya g\u00f6r\u0259s\u0259 imperatri\u00e7a gizli \u015f\u0259kild\u0259 knyaz Qun v\u0259 knyaz \u00c7enl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr (\u0259lb\u0259tt\u0259 ki, yen\u0259 d\u0259 ba\u015f x\u0259dimin k\u00f6m\u0259yil\u0259). G\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 qo\u015funun Pekin\u0259 istiqam\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 Regent \u015euras\u0131n\u0131n burax\u0131lmas\u0131 haqda raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 edilir. Su \u015euna tabutu Pekin\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fc\u015fayi\u0259t etm\u0259yi tap\u015f\u0131rmaq v\u0259 bel\u0259likl\u0259 d\u0259 onu prosesd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rmaq n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu.\n<\/p>\n<p>\n  Q\u0259dim \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u0259rhum imperatorun arvad\u0131 v\u0259 o\u011flu onun tabutunu d\u0259fn m\u0259rasimi ke\u00e7iril\u0259n m\u0259kanda qar\u015f\u0131lamal\u0131yd\u0131lar. Bu \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 uy\u011fun f\u0259rmanda Su \u015eudan ba\u015fqa ham\u0131ya Pekin\u0259 yola d\u00fc\u015fm\u0259k \u0259mr edilir. Bel\u0259 d\u0259 olur. \u0130mperator korteji \u015f\u0259h\u0259r\u0259 daxil olan kimi Qunun ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fchafiz\u0259 edilir, m\u0259rasim i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 zala topla\u015fandan sonra Qun Regent \u015euras\u0131 \u00fczvl\u0259rinin v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n azad olunmalar\u0131 v\u0259 h\u0259bs edilm\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda f\u0259rman\u0131 oxuyur. Dig\u0259r iki f\u0259rmanda Tsian v\u0259 Ts\u0131 Siy\u0259 \u201cdul imperatri\u00e7a\u201d statusu verilm\u0259si, v\u0259li\u0259hdin yetkinlik ya\u015f\u0131 \u00e7atana q\u0259d\u0259r onlar\u0131n \u00f6lk\u0259ni birg\u0259 idar\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259ri v\u0259 Qunun knyaz-regent t\u0259yin olundu\u011fu yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Geriy\u0259 yaln\u0131z bir m\u0259s\u0259l\u0259 qal\u0131rd\u0131 \u2013 Su \u015eunu h\u0259bs etm\u0259k.\n<\/p>\n<p>\n  (ard\u0131 var)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cBu q\u0259d\u0259r zaman h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcm, amma xalq\u0131ma he\u00e7 bir faydam toxunmad\u0131\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":114210,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-193046","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analitika","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 &#039;&#039;\u018fjdaha&#039;&#039; Ts\u0131 Si - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 &#039;&#039;\u018fjdaha&#039;&#039; Ts\u0131 Si - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201cBu q\u0259d\u0259r zaman h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcm, amma xalq\u0131ma he\u00e7 bir faydam toxunmad\u0131\u201d.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-12-16T17:57:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/45499.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1280\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"720\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 &#8221;\u018fjdaha&#8221; Ts\u0131 Si\",\"datePublished\":\"2018-12-16T17:57:54+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/\"},\"wordCount\":3780,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/45499.jpg\",\"articleSection\":[\"Analitika\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/\",\"name\":\"B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 ''\u018fjdaha'' Ts\u0131 Si - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/45499.jpg\",\"datePublished\":\"2018-12-16T17:57:54+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/45499.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/45499.jpg\",\"width\":1280,\"height\":720,\"caption\":\"Source:\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Analitika\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/analitika\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 &#8221;\u018fjdaha&#8221; Ts\u0131 Si\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 ''\u018fjdaha'' Ts\u0131 Si - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 ''\u018fjdaha'' Ts\u0131 Si - MEYDAN.TV","og_description":"\u201cBu q\u0259d\u0259r zaman h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcm, amma xalq\u0131ma he\u00e7 bir faydam toxunmad\u0131\u201d.","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2018-12-16T17:57:54+00:00","og_image":[{"width":1280,"height":720,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/45499.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 &#8221;\u018fjdaha&#8221; Ts\u0131 Si","datePublished":"2018-12-16T17:57:54+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/"},"wordCount":3780,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/45499.jpg","articleSection":["Analitika"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/","name":"B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 ''\u018fjdaha'' Ts\u0131 Si - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/45499.jpg","datePublished":"2018-12-16T17:57:54+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/45499.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/45499.jpg","width":1280,"height":720,"caption":"Source:"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/boyuk-tzin-imperiyasinin-imperatricasi-ejdaha-tsi-si\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Analitika","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/analitika\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"B\u00f6y\u00fck Tzin \u0130mperiyas\u0131n\u0131n imperatri\u00e7as\u0131 \u2013 &#8221;\u018fjdaha&#8221; Ts\u0131 Si"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/193046","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=193046"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/193046\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/114210"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=193046"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=193046"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=193046"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}