{"id":192481,"date":"2018-11-08T16:42:51","date_gmt":"2018-11-08T16:42:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/"},"modified":"2018-11-08T16:42:51","modified_gmt":"2018-11-08T16:42:51","slug":"saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/","title":{"rendered":"&#8221;\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq&#8221;"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/rovsen-agayev-8\/\" alt=\"R\u00f6v\u015f\u0259n A\u011fayev\" class=\"wp-image-109621\"\/><figcaption>\n    R\u00f6v\u015f\u0259n A\u011fayev<br \/>\n  <\/figcaption><\/figure>\n<p>\n  <i><br \/>\n    &#8221;Az\u0259rbaycan region \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda adamba\u015f\u0131na milli g\u0259lirini orta Avropa s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u0259n gec \u00e7atd\u0131racaq \u00f6lk\u0259 kimi proqnozla\u015f\u0131d\u0131rl\u0131b&#8221;<br \/>\n  <\/i>\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    \u0130qtisad\u00e7\u0131 R\u00f6v\u015f\u0259n A\u011fayev haz\u0131rda Milli M\u0259clisin m\u00fczakir\u0259sind\u0259 olan 2019-cu ilin b\u00fcdc\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 yaranan suallara cavab verir.<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211;<br \/>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      R\u00f6v\u015f\u0259n b\u0259y, \u0259ks\u0259r m\u00fcsahib\u0259l\u0259rinizd\u0259 bildirirsiniz ki, h\u00f6kum\u0259t n\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 t\u0259rtib etm\u0259lidir. N\u0259dir \u201cn\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259\u201d?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; M\u00fcst\u0259qil ekspertl\u0259r n\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259ni son 10 ild\u0259 daim g\u00fcnd\u0259md\u0259 saxlay\u0131b v\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn sonlar\u0131ndan qalma, he\u00e7 bir s\u0259m\u0259r\u0259lilik v\u0259 n\u0259tic\u0259 g\u00f6st\u0259ricisin\u0259 \u0259saslanmayan b\u00fcdc\u0259 t\u0259rtib etm\u0259k praktikas\u0131ndan imtina olunmas\u0131n\u0131 t\u0259klif edibl\u0259r. Son 25-30 ild\u0259 Q\u0259rbd\u0259 ictimai maliyy\u0259 menecmentind\u0259 k\u00f6kl\u00fc d\u0259yi\u015fiklik ba\u015f verdi v\u0259 n\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 mexanizmi ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. N\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259 odur ki, h\u00f6kum\u0259tin x\u0259rc prioritetl\u0259ri il\u0259 strateji inki\u015faf prioritetl\u0259ri \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir, h\u00f6kum\u0259t \u00f6nc\u0259d\u0259n proqnozla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 h\u0259min proqnozlara uy\u011fun v\u0259sait ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259nin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Bu c\u00fcr b\u00fcdc\u0259 menecmentinin t\u0259tbiq edildiyi \u015f\u0259raitd\u0259 d\u00f6vl\u0259t idar\u0259l\u0259rinin strateji planlar\u0131 olur, h\u0259min planlarda h\u0259r bir qurumun \u0259sas funksiyalar\u0131na uy\u011fun m\u0259qs\u0259d v\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fir, s\u0259r\u0259ncamlar\u0131nda olan resurslar\u0131n m\u0259qs\u0259d v\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259r istiqam\u0259tind\u0259 ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n b\u00fcdc\u0259 planlar\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. B\u00fcdc\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 strateji planlar \u0259sas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n edil\u0259n h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 uy\u011fun f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r, bu f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259rini \u00f6l\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259miyy\u0259t v\u0259 keyfiyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri sistemi, h\u0259r bir f\u0259aliyy\u0259tin icras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259b edil\u0259n resurslar\u0131n h\u0259cmi \u0259ksini tap\u0131r. Problem onda deyil ki, n\u0259tic\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259lik b\u00fcdc\u0259 mexanizml\u0259ri olmayanda d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131 \u00f6z v\u0259zif\u0259l\u0259rinin \u00f6hd\u0259sind\u0259n, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, g\u0259l\u0259 bilmirl\u0259r. Sad\u0259c\u0259 bu c\u00fcr b\u00fcdc\u0259 menecmenti yoxdursa, h\u00f6kum\u0259tin malik oldu\u011fu resurslar\u0131 t\u0259l\u0259b olunan n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrm\u0259k onlar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn olmur. H\u00f6kum\u0259tin \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u00f6l\u00e7m\u0259y\u0259 imkan ver\u0259n g\u00f6st\u0259ricil\u0259r v\u0259 meyarlar \u0259sas\u0131nda qurmas\u0131 m\u00fcr\u0259kk\u0259b, amma m\u00fcmk\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259dir. Bel\u0259 bir yana\u015fma m\u00f6vcuddur ki, insanlar qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bildikl\u0259ri hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259ri idar\u0259 etm\u0259k v\u0259 y\u00f6nl\u0259dirm\u0259k imkan\u0131na malik olurlar. Bu yana\u015fma d\u00f6vl\u0259t idar\u0259etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ke\u00e7\u0259rlidir. \u0130dar\u0259\u00e7il\u0259r \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bilm\u0259dikd\u0259 n\u0259 onu t\u0259kmill\u0259\u015fdrim\u0259k, n\u0259 d\u0259 idar\u0259etm\u0259 prosesi \u00fcz\u0259rind\u0259 effektiv n\u0259zar\u0259ti t\u0259\u015fkil etm\u0259k imkan\u0131na malik olurlar. H\u00f6kum\u0259t yax\u0131n 3, 5 v\u0259 10 illlik d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hsil, elm, s\u0259hiyy\u0259, aqrar sektor, regionlar\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 strateji prioritetl\u0259rini c\u0259miyy\u0259t\u0259 elan edirs\u0259, h\u0259min prioritetl\u0259r\u0259 h\u0259r il n\u0259 q\u0259d\u0259r resurs x\u0259rcl\u0259ndyini, ilin yekununda hans\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 olundu\u011funu \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259 bil\u0259n m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda bilm\u0259k d\u0259 c\u0259miyy\u0259tin haqq\u0131d\u0131r. Do\u011frudur, h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin strateji prioritetl\u0259ri aras\u0131nda t\u0259hsil v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 olur, amma ilk be\u015fliyi t\u0259rtib ed\u0259nd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Tutaq ki, hans\u0131sa \u00f6lk\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bir m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 regional iqtisadi inki\u015fafda b\u0259rab\u0259rsizlik, dig\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 ya t\u0259hsil \u00f6n yerd\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259r. B\u0259zi h\u00f6kum\u0259tl\u0259rin strateji planlar\u0131 daha uzun m\u00fcdd\u0259tli olur v\u0259 h\u0259min strategiyada m\u00fc\u0259yy\u0259n olunan h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 yeti\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ortam\u00fcdd\u0259tli proqramlar v\u0259 f\u0259aliy\u0259t planlar\u0131 q\u0259bul edilir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Qazax\u0131standa \u201cQazax\u0131stan 2050\u201d s\u0259n\u0259di var. Bu, art\u0131q r\u0259smi Astanan\u0131n h\u0259min il\u0259 q\u0259d\u0259r strateji vizyonunu g\u00f6st\u0259rir. Az\u0259rbaycanda son vaxtlara q\u0259d\u0259r bel\u0259 s\u0259n\u0259d \u201cAz\u0259rbaycan 2020\u201d adl\u0131 strategiya olub. 2016-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 \u201cStrateji Yol x\u0259rit\u0259l\u0259ri\u201d t\u0259sdiql\u0259ndi v\u0259 x\u0259rit\u0259d\u0259 h\u00f6kum\u0259t daha uzunm\u00fcdd\u0259tli d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn \u2013 2025-ci il v\u0259 sonrak\u0131 d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn vizonunu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirib. Qar\u015f\u0131dak\u0131 d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun (\u00dcDM), o c\u00fcml\u0259d\u0259n qeyri-neft \u00dcDM-nin v\u0259 qeyri-neft ixrac\u0131n\u0131n h\u0259cmi, ki\u00e7ik v\u0259 orta sahibkarl\u0131\u011f\u0131n b\u00fcdc\u0259d\u0259 v\u0259 ixracda pay\u0131 kimi vacib g\u00f6st\u0259ricil\u0259r \u00fczr\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259r art\u0131q var. Yaxud 2013-c\u00fc ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f t\u0259hsil strategiyas\u0131nda m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsill\u0259 \u0259hat\u0259 s\u0259viyy\u0259sini haz\u0131rk\u0131 20-25 faizd\u0259n 90 faiz\u0259 \u00e7atdr\u0131maq h\u0259d\u0259fl\u0259rd\u0259n biridir. \u0130ndi b\u00fcdc\u0259 sistemind\u0259 islahatlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259sas v\u0259zif\u0259 budur ki, bilavasit\u0259 ictimai qaynaqlar hesab\u0131na h\u0259r il bu h\u0259d\u0259fl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r resurs x\u0259rcl\u0259ndiyini, h\u0259r ilin soununa x\u0259rcl\u0259nmi\u015f resurslar\u0131n bizi son h\u0259d\u0259f\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r yax\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya qoyan strateji palnla\u015fd\u0131rma v\u0259 hesabatl\u0131l\u0131q mexanizmini h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirsin. M\u0259s\u0259l\u0259n, biz\u0259 2030-cu il\u0259d\u0259k m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsilin 6 ya\u015fad\u0259k u\u015faqlar\u0131n 90 faizini \u0259hat\u0259 ed\u0259c\u0259yil\u0259 ba\u011fl\u0131 r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 s\u00f6z verilibs\u0259, h\u0259r ilin sonuna dinamikadak\u0131 inki\u015faf\u0131 da g\u00f6rm\u0259liyik.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  Regional inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn pul ayr\u0131l\u0131b, amma deyilm\u0259yib ki&#8230;\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      &#8211; H\u00f6kum\u0259t d\u00f6vl\u0259t proqramlar\u0131 q\u0259bul edir. Regionlar\u0131n sosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131na dair 3 proqram icra edib v\u0259 biz bu x\u0259rci b\u00fcdc\u0259d\u0259 g\u00f6rd\u00fck. B\u0259s real h\u0259yatda n\u0259tic\u0259sini niy\u0259 g\u00f6r\u0259 bilm\u0259dik?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Pul x\u0259rcl\u0259nir, amma r\u0259q\u0259m yerind\u0259 say\u0131rsa, dem\u0259li, n\u0259l\u0259rs\u0259 d\u00fcz edilmir. Bu, regional inki\u015fafla ba\u011fl\u0131 q\u0259bul edil\u0259n proqramlara v\u0259 x\u0259rcl\u0259n\u0259n pullara da aiddir. Siz son 15 ilin b\u00fcdc\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 bilavasit\u0259 bu proqramlar\u0131n h\u0259d\u0259fl\u0259rin\u0259 v\u0259 h\u0259min h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 nailolma s\u0259viyy\u0259sin\u0259 uy\u011fun g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 v\u0259sait ayr\u0131lmas\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 rast g\u0259l\u0259 bilm\u0259zsiniz. Regional inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn pul ayr\u0131l\u0131b, amma deyilm\u0259yib ki, bu v\u0259saitin x\u0259rcl\u0259nm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 qar\u015f\u0131dak\u0131 1 v\u0259 ya 3 ild\u0259 regionlarda hans\u0131 d\u0259yi\u015fklilikl\u0259r ba\u015f ver\u0259c\u0259k.\n<\/p>\n<p>\n  El\u0259 n\u0259tic\u0259 \u0259sasl\u0131 b\u00fcdc\u0259nin \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc odur ki, h\u0259m d\u0259 \u201ch\u0259y\u0259can siqnal\u0131\u201d funksiyas\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetir\u0259n bir mexanizmdir. G\u0259r\u0259k h\u00f6kum\u0259t h\u0259r il b\u00fcdc\u0259ni t\u0259rtib ed\u0259nd\u0259 b\u00fcdc\u0259d\u0259n v\u0259sait alan nazirliyin, agentliyin, komit\u0259nin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n regional inki\u015fafa m\u0259sul qurumun strateji plan\u0131 olsun. H\u0259m d\u0259 yeni b\u00fcdc\u0259 mexanizmi \u015f\u0259raitind\u0259 yaln\u0131z Maliyy\u0259 Nazirliyi b\u00fct\u00fcn nazirlikl\u0259r ad\u0131ndan parlament\u0259 b\u00fcdc\u0259 t\u0259qdim etmir. H\u0259r bir nazirlik deputatlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na 3-5 illik strateji planlarla \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 bununla da proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lan n\u0259tic\u0259nin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 m\u0259suliyy\u0259t g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f olur. C\u0259mi 1 il sonra is\u0259 h\u0259min b\u00fcdc\u0259nin icras\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rini t\u0259qdim etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn parlament tribunas\u0131na yenid\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b, suallara cavab verm\u0259li olur. \u0130ndi bel\u0259 bir mexanizm \u00e7al\u0131\u015fm\u0131r. H\u0259m d\u0259 bu normal \u015f\u0259rtl\u0259rl\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan parlamentin v\u0259 qanunverici orqan qar\u015f\u0131s\u0131nda ger\u00e7\u0259kd\u0259n hesabatl\u0131 olan icra hakimiyy\u0259tin m\u00f6vcudlu\u011fu \u015f\u0259raitind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  Vergil\u0259r Nazirliyinin \u00f6hd\u0259liyi yerind\u0259 say\u0131r\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  &#8211;<br \/>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      R\u00f6v\u015f\u0259n b\u0259y, s\u00f6hb\u0259tin istiqam\u0259ti haz\u0131rda m\u00fczakir\u0259 predmeti olan 2019-cu ilin b\u00fcdc\u0259sin\u0259 g\u0259ldi. Vergi y\u0131\u011f\u0131mlar\u0131nda \u0259sasl\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r hiss edilir, m\u0259s\u0259l\u0259n, sad\u0259l\u0259\u015fmi\u015f v\u0259 fiziki \u015f\u0259xl\u0259rin g\u0259lir vergil\u0259rind\u0259 k\u0259skin azalma g\u00f6st\u0259rilir. Sizc\u0259, b\u00fcdc\u0259nin vergi y\u0131\u011f\u0131mlar\u0131 niy\u0259 bu q\u0259d\u0259r daral\u0131b?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; \u00dcmumi b\u00fcdc\u0259 nisb\u0259tind\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fckd\u0259, 2018-ci il\u0259 nisb\u0259t\u0259n vergi y\u0131\u011f\u0131mlar\u0131nda m\u0259bl\u0259\u011f etibar\u0131 il\u0259 k\u0259skin azalma yoxdur. G\u0259l\u0259n il \u00fc\u00e7\u00fcn Vergil\u0259r Nazirliyinin b\u00fcdc\u0259d\u0259 pay\u0131 32 faiz proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Lakin bu son 5 ild\u0259 \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rcil\u0259rd\u0259n biridir. 2015-ci ild\u0259n \u0259vv\u0259l Vergil\u0259r Nazirliyinin b\u00fcdc\u0259d\u0259 pay\u0131n\u0131n 40 faiz\u0259 \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 ill\u0259r olub. Problem odur ki, iqtisadiyyat\u0131n nominal g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri b\u00f6y\u00fcy\u00fcr v\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 alaq ki, vergil\u0259rin h\u0259cmin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259sas amill\u0259rd\u0259n biri budur, amma Vergil\u0259r Nazirliyinin \u00f6hd\u0259liyi yerind\u0259 say\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, 2013-2014-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Vergil\u0259r Nazirliyi 7,1- 7,2 milyard v\u0259sait y\u0131\u011f\u0131rd\u0131sa, 2019-cu ild\u0259 7,3 milyard proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. H\u0259tta 2017-ci ild\u0259 7 mlrd. manatdan da a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. \u00d6t\u0259n d\u00f6vrd\u0259 \u00dcDM nominal h\u0259cmli 20 milyard manatdan v\u0259 20 faizd\u0259n \u00e7ox art\u0131r, amma vergi y\u0131\u011f\u0131mlar\u0131n\u0131n h\u0259cmi d\u0259yi\u015fmir v\u0259 \u00dcDM-d\u0259 pay\u0131 ki\u00e7ilir.\n<\/p>\n<p>\n  &#8211;<br \/>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; H\u00f6kum\u0259tin bununla ba\u011fl\u0131 \u00f6z arqumentl\u0259ri var. \u0130qtisadiyyata \u00e7oxlu vergi g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259ri verdikl\u0259rini deyirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, investisiya t\u0259\u015fviqi s\u0259n\u0259di mexanizmi i\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb v\u0259 bu mexanizm \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n biznes \u00fc\u00e7\u00fcn 7 il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 m\u0259nf\u0259\u0259t vergisinin 50 faizi, \u0259mlak, torpaq vergil\u0259ri v\u0259 \u018fDV-nin tamam\u0131 g\u00fcz\u0259\u015ft olunur. Ox\u015far g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r s\u0259naye v\u0259 texnologiya parklar\u0131nda yer alan i\u015f adamlar\u0131na da \u015famil edilir. Ancaq bu gedi\u015fatda \u015f\u0259ffafl\u0131q \u00f6n\u0259mlidir. \u0130ndi parlament\u0259 t\u0259qdim edil\u0259n b\u00fcdc\u0259 z\u0259rfind\u0259 bel\u0259 bir hesablaman\u0131n n\u0259tic\u0259si a\u00e7\u0131qlanmal\u0131d\u0131r ki, veril\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r sahibkar\u0131 \u0259hat\u0259 edir, onlar\u0131n faktiki d\u00f6vriyy\u0259si, yaratd\u0131qlar\u0131 \u0259lav\u0259 d\u0259y\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259rdir, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn veril\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259rd\u0259n b\u00fcdc\u0259 real olaraq n\u0259 q\u0259d\u0259r itirir? Ona g\u00f6r\u0259 kims\u0259 dey\u0259 bilm\u0259z ki, vergi y\u0131\u011f\u0131m\u0131n\u0131n yerind\u0259 saymas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi m\u0259hz g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259rdir. Bu arqument deyilirs\u0259, r\u0259q\u0259mli \u0259sasland\u0131r\u0131lmas\u0131 da olmal\u0131d\u0131r. H\u00f6kum\u0259tin bel\u0259 \u0259sasland\u0131rmas\u0131n\u0131n v\u0259 m\u00fcst\u0259qil t\u0259hqiqatlar\u0131n yoxlu\u011fu s\u0259b\u0259bind\u0259n burda yaln\u0131z iqtisadiyyat\u0131n vergi potensial\u0131n\u0131n z\u0259ifliyi v\u0259 \u201cqara iqtisadiyyat\u201d\u0131n miqyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc haqda dan\u0131\u015fa bil\u0259rik. Reall\u0131q odur ki, bunun ikisi d\u0259 paralel m\u00f6vcuddur. \u0130qtisadi potensial\u0131n b\u00f6y\u00fck olmamas\u0131 qeyri-neft ixrac\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. AB\u015e, Rusiya, \u00c7in kimi \u00f6lk\u0259l\u0259r, h\u0259tta T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadiyyatda daxili t\u0259l\u0259b hesab\u0131na m\u00fc\u0259yy\u0259n art\u0131m\u0131 t\u0259min ed\u0259 bilirl\u0259r. Az\u0259rbaycan kimi m\u0259hdud daxili, az \u0259hali say\u0131na malik \u00f6lk\u0259l\u0259rin b\u00f6y\u00fcm\u0259si v\u0259 inki\u015faf etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu ixrac potensial\u0131ndan maksimum s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 etm\u0259kdir. Bax\u0131n, bizd\u0259 vergil\u0259r kimi qeyri-neft ixrac\u0131 da yerind\u0259 say\u0131r. Bel\u0259 ki, bu ixrac\u0131n haz\u0131rk\u0131 h\u0259cmini ilin sonuna kimi t\u0259xmin\u0259n 1.6 mlrd. dollar g\u00f6zl\u0259yir\u0259m. 2015-ci ild\u0259n \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycanda qeyri-neft ixrac\u0131n\u0131n bu h\u0259cmd\u0259 oldu\u011fu ill\u0259r olmu\u015fdu. Ba\u015fqa t\u0259r\u0259fd\u0259n, qeyri-neft ixrac\u0131n\u0131n neftd\u0259n k\u0259nar \u00dcDM-d\u0259 pay\u0131 5 faiz \u0259traf\u0131ndad\u0131r ki, bu da h\u0259dd\u0259n art\u0131q a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259ricidir. Qeyri-neft ixar\u0131c\u0131n\u0131n m\u0259hdudlu\u011fu, eyni zamanda d\u00fcnya bazar\u0131na y\u00fcks\u0259k \u0259lav\u0259 d\u0259y\u0259r\u0259 malik bahal\u0131 texnoloji v\u0259 s\u0259naye m\u0259hsullar il\u0259 \u00e7\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn imkanlar\u0131m\u0131z\u0131n olmamas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n iqtisadiyyat\u0131n vergi potensial\u0131 da b\u00f6y\u00fcy\u0259 bilmir.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  \u00a0B\u00fcdc\u0259nin \u00fc\u00e7d\u0259 ikisi, ixrac\u0131n\u0131n onda doqquzundan \u00e7oxu birba\u015fa resurs g\u0259lirl\u0259rin\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      &#8211; \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, vergi v\u0259 g\u00f6mr\u00fck sistemind\u0259 hans\u0131 islahatlar apar\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, b\u00fcdc\u0259nin neft y\u00fck\u00fc azals\u0131n?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; D\u00fcnyada t\u0259bii resursa ba\u011fl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin say\u0131 50 \u0259traf\u0131ndad\u0131r. Y\u0259ni h\u0259r 4 \u00f6lk\u0259d\u0259n biri resurs iqtisadiyyat\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Onlar 3 qrupda c\u0259ml\u0259\u015firl\u0259r: k\u0259skin, orta v\u0259 daha az as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r. Az\u0259rbaycan birinci qrupa daxildir v\u0259 b\u00fcdc\u0259nin \u00fc\u00e7d\u0259 ikisi, ixrac\u0131n\u0131n onda doqquzundan \u00e7oxu birba\u015fa resurs g\u0259lirl\u0259rin\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. N\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n ki, bel\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 idar\u0259etm\u0259 pe\u015f\u0259kar, \u0259n \u0259sas\u0131 \u015f\u0259ffaf v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r\u0259 a\u00e7\u0131q olmayanda iqtisadiyyat\u0131n inki\u015faf\u0131 l\u0259ngiyir. Beyn\u0259xalq Valyuta Fondunun noyabr \u00fczr\u0259 analitik hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan region \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda adamba\u015f\u0131na milli g\u0259lirini orta Avropa s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u0259n gec \u00e7atd\u0131racaq \u00f6lk\u0259 kimi proqnozla\u015f\u0131d\u0131rl\u0131b. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn biz\u0259 45, Qazax\u0131stana 7, G\u00fcrc\u00fcstanda 18 il laz\u0131md\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  &#8211;<br \/>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      Erm\u0259nistanda n\u0259 q\u0259d\u0259rdir?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; 23 il proqnozla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Problem ondad\u0131r ki, neftin qiym\u0259ti azalan kimi islahat b\u0259yanatlar\u0131 hans\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131rsa, qiym\u0259t artan kimi h\u00f6kum\u0259tin b\u00fcdc\u0259d\u0259 pay\u0131n\u0131 art\u0131rmaq c\u0259hdl\u0259ri d\u0259 eyni s\u00fcr\u0259tl\u0259 ba\u015f verir. 2015-2016-c\u0131 ild\u0259 neftin b\u00fcdc\u0259d\u0259 pay\u0131 50 faizd\u0259n d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc, 2019-cu il \u00fc\u00e7\u00fcn bizim hesablar\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259 63-65 faiz \u0259traf\u0131nda olacaq. B\u00fcdc\u0259nin resursdan bu q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131, havay\u0131 resurs g\u0259lirl\u0259rind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259k i\u015ftah\u0131 v\u0259 ondan do\u011fan arxay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259m\u0259r\u0259li vergi inzibat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 yaratma\u011fa imkan vermir. M\u0259murlarda bir arxay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131q var ki, b\u00fct\u00fcn hallarda art\u0131q neft v\u0259 resurs var, onu x\u0259rcl\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. M\u00fcst\u0259qil ekspertl\u0259rin t\u0259nqidl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 arqument budur ki, tanr\u0131n\u0131n biz\u0259 pay g\u00f6nd\u0259rdiyi resursdan niy\u0259 b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259m\u0259liyik ki? Amma pulun iqtisadiyyata yaratd\u0131\u011f\u0131 strateji f\u0259sadlar g\u0259tirdiyi cari faydalardan b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. \u00c7oxlu k\u00f6rp\u00fc, yaxud ke\u00e7id, bina tikm\u0259kl\u0259, tikinti bumu yaratmaqla uzunm\u00fcdd\u0259tli v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 iqtisadi inki\u015faf modeli yaratmaq imkans\u0131zd\u0131r. Bax\u0131n, 2005-ci ild\u0259n 2014-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r \u2013 tam 10 il dayanmadan tikdil\u0259r, bu layih\u0259l\u0259r\u0259 10 milyardlarla manat x\u0259rcl\u0259ndi. Ancaq neftin qiym\u0259tinin c\u0259mi 6 ayl\u0131q eni\u015fi kifay\u0259t etdi ki, iqtisadiyyatda kollaps ba\u015f versin. Manat q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 2 d\u0259f\u0259 d\u0259y\u0259rd\u0259n d\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 2015-ci ild\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n \u00e7ox ucuzla\u015fan milli valyutas\u0131 oldu. Bu b\u00f6hran ev t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131n\u0131n s\u0259rv\u0259tini d\u0259y\u0259rd\u0259n sald\u0131, q\u0259na\u0259tl\u0259rini x\u0259rcl\u0259m\u0259y\u0259 v\u0259 yoxsulla\u015fma\u011fa d\u00fc\u00e7ar etdi. Biznesi borc bataql\u0131\u011f\u0131na sald\u0131, bank sektorunu \u00e7\u00f6kd\u00fcrd\u00fc. \u0130qtisadiyyat h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259 bilm\u0259yib v\u0259 2 illik eni\u015fd\u0259n sonra staqnasiya d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259m qoyub. \u0130ndi yen\u0259 d\u0259 tutaq ki, neft 10 il baha oldu, yen\u0259 d\u0259 eyni s\u00fcr\u0259t v\u0259 miqyasla tikdik, ax\u0131 t\u0259bii resurslar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi qaranl\u0131q g\u00f6r\u00fcn\u00fcr v\u0259 biz yen\u0259 d\u0259 davaml\u0131 iqtisadiyyat qurmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fd\u0259n qa\u00e7\u0131\u015f s\u0131\u011fortam\u0131z yoxdur. D\u00fcnyada enerjinin istehsal v\u0259 istehlak strukturunda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r onu g\u00f6st\u0259rir ki, \u015fax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  G\u00f6mr\u00fckd\u0259 ger\u00e7\u0259k n\u0259l\u0259rin ba\u015f verdiyini \u0259n yax\u015f\u0131 sahibkarlar dey\u0259 bil\u0259r, lakin onlar\u0131n s\u0259rb\u0259st dan\u0131\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fchit \u0259lveri\u015fli deyil\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      &#8211; G\u00f6mr\u00fck r\u0259hb\u0259rliyinin d\u0259yi\u015fm\u0259si bu sah\u0259d\u0259 hans\u0131sa i\u015fl\u0259rin getdiyini dem\u0259y\u0259 \u0259sas verirmi?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; G\u00f6mr\u00fckd\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n biri vergiy\u0259 \u00f6d\u0259m\u0259l\u0259rinin artmas\u0131d\u0131r. G\u00f6mr\u00fck Komit\u0259si b\u00f6hran\u0131n g\u0259ldiyi 2014-c\u00fc ild\u0259 1,5 milyard manat vergi \u00f6d\u0259yib. Bu il 3,2 g\u00f6zl\u0259nilir v\u0259 4 ild\u0259 iki d\u0259f\u0259 art\u0131m var. Amma bu art\u0131mda t\u0259kc\u0259 \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 leqalla\u015fman\u0131n oldu\u011funu dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 \u0259saslar\u0131 varm\u0131?! M\u0259s\u0259l\u0259n, dollar ifad\u0259sind\u0259 idxal\u0131n h\u0259cmind\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpan art\u0131m olsa idi, qara idxal\u0131n ciddi leqalla\u015fmas\u0131n\u0131 asanl\u0131qla dil\u0259 g\u0259tirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn idi. Yaxud manat\u0131n d\u0259y\u0259rd\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259si idxal\u0131n vergiy\u0259 c\u0259lb edil\u0259n bazas\u0131n\u0131 art\u0131rmasa idi v\u0259 eyni idxal d\u0259y\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 vergi y\u0131\u011f\u0131mlar\u0131 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f olsa idi, bu halda da leqalla\u015fman\u0131n ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259ri haqda rahat dan\u0131\u015fmaq olard\u0131. Amma indi qar\u015f\u0131m\u0131zda duran m\u0259nz\u0259r\u0259 bel\u0259dir: 2014-2017-ci ill\u0259rd\u0259 idxal\u0131n dollar d\u0259y\u0259rind\u0259 faktiki el\u0259 bir ciddi d\u0259yi\u015fiklik yoxdu v\u0259 b\u00fct\u00fcn ill\u0259r \u00fczr\u0259 a\u015fa\u011f\u0131-yuxar\u0131 9 mlrd. dollar \u0259traf\u0131nda olub. Lakin devalvasiya n\u0259tic\u0259sind\u0259 manat ifad\u0259sind\u0259 idxal\u0131n d\u0259y\u0259ri 7.2 mlrd. manatdan 16 mlrd. manatad\u0259k art\u0131b. Sad\u0259 des\u0259k, manat d\u0259y\u0259rd\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l idxal\u0131n h\u0259r dollar\u0131ndan t\u0259xmin\u0259n 0.25 manat g\u00f6mr\u00fck vergi v\u0259 r\u00fcsumlar\u0131 almaq olurdusa, haz\u0131rda bu az\u0131 0.5 manat t\u0259\u015fkil edir. Qanunvericiliy\u0259 g\u00f6r\u0259, idxal\u0131n xarici valyuta il\u0259 d\u0259y\u0259ri M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n h\u0259min g\u00fcn\u0259 olan m\u0259z\u0259nn\u0259si manata \u00e7evrilir v\u0259 h\u0259min m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259n idxala vergi v\u0259 r\u00fcsumlar hesablan\u0131r. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, t\u0259dqiqatlar\u0131m\u0131z \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ekspert qrupumuz xarici ticar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan bir ne\u00e7\u0259 sahibkar\u0131 sor\u011fu v\u0259 m\u00fcsahib\u0259y\u0259 c\u0259lb etm\u0259k ist\u0259di. Amma ya imtina edibl\u0259r, ya n\u0259d\u0259ns\u0259 ehtiyat etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259hih informasiyalar verm\u0259k ist\u0259m\u0259dikl\u0259ri a\u015fkar hiss olundu. Y\u0259ni \u0259slind\u0259 g\u00f6mr\u00fckd\u0259 ger\u00e7\u0259k n\u0259l\u0259rin ba\u015f verdiyini \u0259n yax\u015f\u0131 sahibkarlar dey\u0259 bil\u0259r. Lakin onlar\u0131n s\u0259rb\u0259st dan\u0131\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fchit \u0259lveri\u015fli deyil. Ba\u015fqa bir yol odur ki, G\u00f6mr\u00fck Komit\u0259si yax\u015f\u0131 bir aral\u0131q n\u0259tic\u0259 hesabat\u0131 haz\u0131rlay\u0131b ictimaiyy\u0259t\u0259 t\u0259qdim ed\u0259 bil\u0259r. H\u0259min hesabatda 2016-c\u0131 ild\u0259n \u0259vv\u0259l v\u0259 sonra hans\u0131 mal qruplar\u0131 \u00fczr\u0259 idxal\u0131n h\u0259m natural, h\u0259m d\u0259 d\u0259y\u0259r h\u0259cmind\u0259, h\u0259min qruplar \u00fczr\u0259 vergi y\u0131\u011f\u0131m\u0131n\u0131n s\u0259viyy\u0259sind\u0259 hans\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin ba\u015f verdiyi t\u0259qdim edil\u0259 bil\u0259r. Eyni qaydada ixracat\u00e7\u0131lar\u0131n say\u0131nda, regional strukturunda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fikl\u0259r d\u0259 vizual olaraq g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259n\u0259 bil\u0259r. M\u0259nim statistikadan g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm odur ki, b\u0259zi m\u0259hsullar\u0131n h\u0259m idxal h\u0259cmind\u0259, h\u0259m d\u0259 bir vahidinin orta qiym\u0259tind\u0259 art\u0131mlar var. M\u0259s\u0259l\u0259n, 2015-ci il\u0259d\u0259k k\u0259r\u0259 ya\u011f\u0131n\u0131n bir kiloqram\u0131n\u0131 1.2 -1.3 dollara r\u0259smil\u0259\u015fdirirdil\u0259r, indi 5 dollardan az deyil. Eyni zamanda b\u0259zi qida m\u0259hsullar\u0131n\u0131n v\u0259 geyiml\u0259rin d\u0259 idxal\u0131nda natural g\u00f6st\u0259ricil\u0259rl\u0259 art\u0131m ba\u015f verib. B\u0259zi sahubkarlar \u0259vv\u0259lki d\u00f6vr\u0259 nisb\u0259t\u0259n idxal olunan m\u0259hsullar\u0131n natural g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259zar\u0259tin art\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, bildirilir ki, \u0259vv\u0259ll\u0259r geyiml\u0259r istisnas\u0131z olaraq \u00f6lk\u0259y\u0259 \u00e7\u0259ki il\u0259 burax\u0131l\u0131rd\u0131, amma indi say\u0131l\u0131r v\u0259 real d\u0259y\u0259rinin, h\u0259cminin m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmas\u0131na t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rilir. Amma h\u0259l\u0259 ki, bu art\u0131mlar idxal\u0131n miqyas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc ciddi g\u00f6st\u0259rmir. Do\u011frudur, 2018-ci ild\u0259 \u0259vv\u0259lki 3 il\u0259 nis\u0259b\u0259t\u0259n 10-15 faiz art\u0131m g\u00f6zl\u0259nilir. Amma bu, daha \u00e7ox d\u00f6vl\u0259t sektorunun idxal\u0131 hesab\u0131nad\u0131r. N\u0259z\u0259r\u0259 alaq ki, \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 \u00f6z\u0259l sektordan f\u0259rqli olaraq d\u00f6vl\u0259t idxal\u0131n\u0131n qeyri-leqal olmas\u0131 ehtimal\u0131 \u00e7ox az olub. Y\u0259ni bu idxal art\u0131rsa, s\u0259b\u0259b leqalla\u015fma yox, b\u00fcdc\u0259 imkan\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sidir. \u00c7\u00fcnki b\u00f6hran ill\u0259rind\u0259n b\u00fcdc\u0259nin m\u0259hdudlu\u011fu idxal\u0131 azaltd\u0131, indi is\u0259 b\u00fcdc\u0259nin \u015fi\u015fm\u0259si d\u00f6vl\u0259t sektorunun idxal\u0131n\u0131 da b\u00f6y\u00fcd\u00fcr.\n<\/p>\n<p>\n  N\u0259z\u0259r\u0259 alaq ki, m\u00fcst\u0259qil ekspertl\u0259rin \u201cComtrade\u201d v\u0259 UNCTAD m\u0259lumat bazas\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yil\u0259 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u201cg\u00fczg\u00fc statistikas\u0131\u201d-n\u0131n n\u0259tic\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259 qeyd\u0259 olunan idxal\u0131n h\u0259cmi biz\u0259 m\u0259hsul g\u00f6nd\u0259r\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 u\u00e7ota al\u0131nan g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259n 3.5-4 mlrd. dollar azd\u0131r. Do\u011frudur, beyn\u0259lxalq xarici ticar\u0259t statistikas\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259l\u0259l\u0259raras\u0131 ticar\u0259td\u0259 b\u0259zi obyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259r (m\u0259z\u0259nn\u0259 f\u0259rqi, mal\u0131n \u00e7\u0131xma v\u0259 \u00e7atma vaxt\u0131, g\u00f6nd\u0259rm\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ri aras\u0131nda f\u0259rq v\u0259 s) \u00fcz\u00fcnd\u0259n 12-15 faizlik bir f\u0259rqin olmas\u0131 yolveril\u0259ndir. Amma h\u0259tta yolveril\u0259n f\u0259rq n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nsa bel\u0259, \u201cg\u00fczg\u00fc statistikas\u0131\u201dnda bizim qeyd\u0259 al\u0131nan idaxl\u0131m\u0131z t\u0259r\u0259fda\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin statistikas\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 az\u0131 2-2.5 mlrd. dollar azald\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Y\u0259ni leqalla\u015fman\u0131n bir t\u0259sdiqi d\u0259 bu fakt olacaq ki, \u201cg\u00fczg\u00fc statistikas\u0131\u201dndak\u0131 f\u0259rql\u0259r aradan qalxacaq v\u0259 h\u0259min f\u0259rq 15 faizi \u00f6tm\u0259y\u0259c\u0259k.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  G\u00f6mr\u00fck sisteminin vergi inzibat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fs\u0259, \u00e7ox yax\u015f\u0131 olar\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      &#8211; Bu m\u0259nada g\u00f6mr\u00fckd\u0259 n\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259lidir sual\u0131 ortaya \u00e7\u0131x\u0131r?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Az\u0259rbaycan idxaldan y\u00fcks\u0259k as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan \u00f6lk\u0259dir. \u0130nvestisiya t\u0259yinatl\u0131 m\u0259hsullar\u0131n 80-90 faizi, g\u00fcnd\u0259lik istehlak mallar\u0131n\u0131n is\u0259 az\u0131 50-60 faizini idxal edirik. \u0130dxal sahibkar \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck qazanc m\u0259nb\u0259yidir. Y\u0259ni i\u015f adam\u0131 istehsal ed\u0259 bilmirs\u0259, istehsal\u00e7\u0131 kimi yox, idxalat\u00e7\u0131 kimi sahibkara \u00e7evrilir. Az\u0259rbaycan kimi \u00f6lk\u0259d\u0259 rahat, h\u0259m d\u0259 b\u00f6y\u00fck pul qazanmaq imkan\u0131n\u0131n olmas\u0131 siyasi hakimiyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li i\u015f say\u0131l\u0131b. Hakimiyy\u0259t n\u0259 zamana ki, biznesi s\u0259rb\u0259st buraxacaq, sahibkara siyasi yana\u015fma s\u0259rgil\u0259m\u0259y\u0259c\u0259k, o zamana kimi apar\u0131lan islahatlar da kosmetik olacaq. Hesab edin ki, g\u00f6mr\u00fck tam s\u0259rb\u0259stdir, amma mal\u0131n\u0131 \u00f6lk\u0259y\u0259 g\u0259tirirs\u0259n, onu satanda n\u0259 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259c\u0259ks\u0259n, bax, bunu bilmirs\u0259n. Sistemli islahatlara ehtiyac var. Konkret g\u00f6mr\u00fck sisteminin \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259, vergi inzibat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fs\u0259, \u00e7ox yax\u015f\u0131 olar. G\u00f6mr\u00fck sisteminin vergi y\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri tamamil\u0259 Vergil\u0259r Nazirliyin\u0259 ke\u00e7m\u0259li, \u0259v\u0259zl\u0259\u015fdirm\u0259 v\u0259 art\u0131q \u00f6d\u0259m\u0259 problemind\u0259n sahibkar\u0131n can qurtarmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sat\u0131\u015f m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u00f6lk\u0259y\u0259 g\u0259tiril\u0259n mallar \u018fDV-y\u0259 idxal zaman\u0131 deyil, sat\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 c\u0259lb edilm\u0259li, \u018fDV-nin differensial d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259ri t\u0259tbiq olunmal\u0131, invoys v\u0259 dig\u0259r mal-m\u00fc\u015fayi\u0259t s\u0259n\u0259dl\u0259ri tam qaydas\u0131nda olan mallara minimum tarifl\u0259r t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 s\u0259n\u0259dd\u0259 \u0259ks olunan idxal d\u0259y\u0259ril\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 sahibkardan daha y\u00fcks\u0259k vergi-r\u00fcsumlar almaq praktikas\u0131na son qoyulmal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  H\u0259kiml\u0259rin maa\u015f\u0131nda ciddi art\u0131m g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr, c\u0259misi 10 faiz\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  &#8211;<br \/>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      G\u0259l\u0259n ilini b\u00fcdc\u0259sind\u0259 h\u0259kiml\u0259ri, m\u00fc\u0259lliml\u0259ri, t\u0259qad\u00e7\u00fcl\u0259ri v\u0259 sair sosial t\u0259b\u0259q\u0259 sahibl\u0259rini n\u0259 g\u00f6zl\u0259yir?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; B\u00fcdc\u0259nin \u00fcmumi x\u0259rcl\u0259ri 7 faizd\u0259n \u00e7ox artacaq. Ancaq bu art\u0131m ayr\u0131-ayr\u0131 istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 f\u0259rqlidir. \u0130dar\u0259etm\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n saxlan\u0131lmas\u0131 x\u0259rcl\u0259ri 23 faiz, m\u0259hk\u0259m\u0259 hakimiyy\u0259ti 12, t\u0259hsil x\u0259rcl\u0259ri 11.3, sosial m\u00fcdafi\u0259 x\u0259rcl\u0259ri 9, investisiya x\u0259rci 34,5 faiz artacaq. \u018fn \u00e7ox art\u0131m tikinti v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 x\u0259rcl\u0259rind\u0259dir. S\u0259hiyy\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin art\u0131m\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi icbari tibbi s\u0131\u011forta il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. H\u00f6kum\u0259t 3 rayonda icbari tibbi s\u0131\u011forta t\u0259tbiq edib, \u0130cbari Tibbi S\u0131\u011forta Agentliyinin x\u0259rcl\u0259ri 250 milyon manat artacaq. G\u0259l\u0259n il icbari tibbi s\u0131\u011forta t\u0259tbiq edil\u0259c\u0259k rayonlar\u0131n say\u0131nda art\u0131m g\u00f6zl\u0259nilir. H\u00f6kum\u0259t 2020-ci ild\u0259n icbari tibbi s\u0131\u011fortan\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259y\u0259 t\u0259tbiq etm\u0259k ist\u0259yir. \u018fn m\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259f bu olsa da, h\u0259kiml\u0259rin maa\u015f\u0131nda ciddi art\u0131m g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr, c\u0259misi 10 faiz. M\u00fc\u0259lliml\u0259rin \u0259m\u0259khaqq\u0131 x\u0259rcl\u0259rinin strukturuna baxd\u0131qda \u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259khaqq\u0131 fondu say\u0131la bil\u0259r &#8211; t\u0259xmin\u0259n 31.8 faiz. M\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, b\u00fcdc\u0259d\u0259 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n 60 faizind\u0259n \u00e7oxu m\u00fc\u0259llim v\u0259 h\u0259kim oldu\u011fundan \u0259m\u0259khaqq\u0131 fondu pay\u0131 burda \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edir. Bu 2 sah\u0259d\u0259 500 min\u0259 yax\u0131n insan \u00e7al\u0131\u015f\u0131r &#8211; t\u0259xmin\u0259n b\u00fct\u00fcn b\u00fcdc\u0259 i\u015f\u00e7\u0259l\u0259rinin 60 faizi. Lakin b\u00fcdc\u0259nin \u0259m\u0259k haqq\u0131 fondunun c\u0259mi 40 faizi t\u0259hsil v\u0259 s\u0259hiyy\u0259y\u0259 \u00e7atacaq.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  \u00a0SOCAR G\u00fcrc\u00fcstanda xarici \u015firk\u0259t kimi daha yax\u015f\u0131 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir, n\u0259inki biz\u0259 milli \u015firk\u0259t kimi\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      &#8211; D\u00f6vl\u0259tin iri \u015firk\u0259tl\u0259rinin b\u00fcdc\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r? \u0130nzibati t\u0259dbril\u0259ri g\u00fccl\u0259ndirm\u0259kl\u0259 buna nail olmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun noyabr\u0131n 6-da Qafqaz v\u0259 C\u0259nubi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131qlad\u0131\u011f\u0131 analitik hesabatda Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n ciddi problem iqtisadiyyatda d\u00f6vl\u0259t \u015firk\u0259tl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli rol oynamas\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. Qazax\u0131stan\u0131n art\u0131q bu istiqam\u0259td\u0259 add\u0131m atd\u0131\u011f\u0131 qeyd olunur. Bildirilir ki, d\u00f6vl\u0259t \u015firk\u0259tl\u0259rinin ilkin yerl\u0259\u015fdirm\u0259 (\u0130PO) vasit\u0259sil\u0259 s\u0259hml\u0259\u015fdirilib bazara \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 \u00e7ox m\u00fcsb\u0259t t\u0259cr\u00fcb\u0259 olard\u0131. Az\u0259rbaycanda iri \u015firk\u0259tl\u0259r d\u00f6vl\u0259td\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 subsidiya al\u0131blar. Amma devalvasiyadan sonra d\u00f6vl\u0259t \u015firk\u0259tl\u0259rinin maliyy\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti daha da pisl\u0259\u015fdi. Onsuz da bu \u015firk\u0259tl\u0259r uzun ill\u0259r qapal\u0131 v\u0259 korrupsiya riskinin h\u0259dd\u0259n art\u0131q y\u00fcks\u0259k oldu\u011fu subyektl\u0259r kimi icitimai r\u0259yd\u0259 tan\u0131n\u0131blar. 2016-17-ci ill\u0259rd\u0259 t\u0259kc\u0259 b\u00fcdc\u0259nin borc t\u0259minat fondu hesab\u0131na d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259 v\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn 3 milyard manata yax\u0131n borc qaytar\u0131ld\u0131. Bu, azm\u0131\u015f kimi d\u00f6vl\u0259t bu \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 subsidiyalar verir, nizamlanma kapital\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 ad\u0131 il\u0259 investisiya x\u0259rcl\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 n\u0259h\u0259ng v\u0259saitl\u0259r ay\u0131r\u0131r. V\u0259ziyy\u0259ti d\u0259yi\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu \u015firk\u0259tl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti ciddi \u015f\u0259kild\u0259 invertarizasiya olunmal\u0131d\u0131r, s\u0259m\u0259r\u0259liliyi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. D\u00fcnya praktikas\u0131nda oldu\u011fun kimi ya tam \u015f\u0259kild\u0259, ya da bir hiss\u0259si bazara \u00e7\u0131xar\u0131b \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirilm\u0259lidir. Ola bil\u0259r ki, n\u0259zar\u0259t s\u0259hm paketi, y\u0259ni 51 faizi d\u00f6vl\u0259td\u0259 saxlan\u0131ls\u0131n v\u0259 qalan 49 faizi s\u0259hml\u0259\u015fdirilib \u00f6z\u0259l sektora ke\u00e7sin. \u0130kinci variantda korporativ idar\u0259etm\u0259y\u0259 ke\u00e7irilir, burda m\u00fclkiyy\u0259t sahibi il\u0259 idar\u0259etm\u0259 ayr\u0131l\u0131r, M\u00fc\u015fahid\u0259 \u015euras\u0131 v\u0259 direktorlar hey\u0259ti ayr\u0131l\u0131r, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 n\u0259zar\u0259t m\u00fchiti formala\u015f\u0131r, kollegial idar\u0259\u00e7ilik t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u0259tirilir. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft \u015eirk\u0259tini misal \u00e7\u0259k\u0259k. \u018fg\u0259r \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdir\u0259 bilmirl\u0259rs\u0259, \u015f\u0259ffafl\u0131q yarats\u0131nlar. B\u00fcdc\u0259 parlament\u0259 getdiyi kimi bu \u015firk\u0259tl\u0259rin g\u0259lir v\u0259 x\u0259rcl\u0259r smetas\u0131 ictimaiyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131q olmal\u0131d\u0131r. \u018fn yax\u015f\u0131 variant d\u00f6vl\u0259tsizl\u0259\u015fm\u0259nin getm\u0259sidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u0259n a\u011f\u0131r maliyy\u0259 y\u00fck\u00fc g\u0259tir\u0259n kommunal sektordur. S\u00f6hb\u0259t \u201cAz\u0259rsu\u201d, \u201cAz\u0259ri\u015f\u0131q\u201d, \u201cAz\u0259riqaz\u201d-dan gedir. D\u00f6vl\u0259t bunlar\u0131n m\u00fclkiyy\u0259tini \u00f6z\u00fcnd\u0259 saxlay\u0131b konsessiyaya verm\u0259lidir. Bu \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 \u201cBarmek\u201din timsal\u0131nda bu idar\u0259etm\u0259ni g\u00f6rd\u00fck. H\u00f6kum\u0259t Bak\u0131, G\u0259nc\u0259, Sumqay\u0131t kimi iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin i\u00e7m\u0259li su payla\u015fma sistemini tender yolu il\u0259 idar\u0259etm\u0259y\u0259 ver\u0259 bil\u0259r. Qoy beyn\u0259lxalq operatorlar g\u0259lib tender\u0259 qat\u0131ls\u0131nlar, hans\u0131 yax\u015f\u0131 t\u0259klif vers\u0259, onu se\u00e7\u0259c\u0259yik. G\u00fcrc\u00fcstan art\u0131q qaz\u0131, su v\u0259 i\u015f\u0131\u011f\u0131 operatorlara verib. M\u0259s\u0259l\u0259n, G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 qazpayla\u015fd\u0131rma \u015f\u0259b\u0259k\u0259si SOCAR-dad\u0131r. \u00d6z\u00fc d\u0259 xarici \u015firk\u0259t kimi daha yax\u015f\u0131 xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir, n\u0259inki biz\u0259 milli \u015firk\u0259t kimi. \u00c7\u00fcnki d\u00f6vl\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda s\u0259rt \u00f6hd\u0259liyi var, g\u00fccl\u00fc ictimai n\u0259zar\u0259t d\u0259 \u00f6z yerind\u0259. Son 3 ild\u0259 regionda ba\u015fqa bir \u00f6lk\u0259 &#8211; Erm\u0259nistan da i\u00e7m\u0259li suyun paylanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Fransa \u015firk\u0259ti il\u0259 konsessiya m\u00fcqavil\u0259si ba\u011flad\u0131. M\u00fcqavil\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, \u015firk\u0259t bu \u00f6lk\u0259nin h\u00f6kum\u0259tin\u0259 185 milyon dollar konsessiya haqq\u0131 \u00f6d\u0259di, 165 milyon dollar da yax\u0131n 15 ild\u0259 s\u0259rmay\u0259 qoymaq \u00f6hd\u0259liyi g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. H\u00f6kum\u0259t h\u0259m b\u00fcdc\u0259y\u0259 v\u0259sait c\u0259lb el\u0259di, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259tin s\u0259rmay\u0259 y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00f6z \u00e7iynind\u0259n \u00f6z\u0259l sektora transfer el\u0259di. Ba\u015fqa udu\u015flar da var: d\u00f6vl\u0259t bel\u0259 m\u00fcqavil\u0259l\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fa m\u0259i\u015f\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 xidm\u0259tl\u0259r v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri g\u00f6st\u0259rm\u0259k y\u00fck\u00fcnd\u0259n azad olur, v\u0259t\u0259nda\u015flar is\u0259 pe\u015f\u0259kar \u015firk\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n daha keyfiyy\u0259tli xidm\u0259t t\u0259minat\u0131 al\u0131r.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  \u00a0D\u00f6vl\u0259tin turizm sektoruna n\u0259h\u0259ng s\u0259rmay\u0259 qoymas\u0131 \u00e7ox absurd m\u0259s\u0259l\u0259dir\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  &#8211;<br \/>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      Siz g\u0259l\u0259n ilin investisiya x\u0259rcl\u0259rin\u0259 toxundunuz. \u0130nvestisiya x\u0259rcl\u0259ri h\u0259r zaman b\u00fcdc\u0259d\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck paya sahibd\u0131r. \u0130ll\u0259rdir h\u00f6kum\u0259t b\u0259han\u0259 g\u0259tirir ki, \u00f6lk\u0259nin infrasturkturu yenid\u0259n qurulur. N\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 bu yenid\u0259nqurma i\u015fl\u0259ri yekunla\u015fa bilmir, korrupsiyad\u0131rm\u0131 s\u0259b\u0259b?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; H\u0259m korrupsiya, h\u0259m \u015f\u0259ffafl\u0131q var. M\u0259s\u0259l\u0259n, Bak\u0131-Quba yolu 1.2 milyard dollar investisiya il\u0259 ba\u015fa g\u0259ldi. Amma n\u0259tic\u0259sini g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz, yenid\u0259n \u00e7\u0259kilir. Yaxud \u015eamax\u0131da Olimpiya Kompleksi tikmi\u015fdil\u0259r, sonra bir hiss\u0259sini s\u00f6k\u00fcb yenid\u0259n tikdil\u0259r. Xeyli bel\u0259 fakt sadalamaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Canl\u0131 \u015fahidi oldu\u011fum bir fakt\u0131 da deyim. Beyl\u0259qanda do\u011fuldu\u011fum k\u0259ndd\u0259 evl\u0259ri v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131 suyun alt\u0131ndan xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015foranla\u015fma il\u0259 ba\u011fl\u0131 3 il \u0259vv\u0259l layih\u0259 icra edildi v\u0259 deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259 1 mln. manatdan \u00e7ox pul x\u0259rcl\u0259ndi. Amma keyfiyy\u0259tsiz icra edildiyind\u0259n k\u0259nd yen\u0259 suyun alt\u0131ndad\u0131r. Dem\u0259li, v\u0259sait havaya sovrulub.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  &#8211; Ox\u015far v\u0259ziyy\u0259t L\u0259nk\u0259randa da olub&#8230;\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  &#8211; G\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, ill\u0259r boyu \u00e7oxlu investisiya layih\u0259l\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irilir v\u0259 bu layih\u0259l\u0259rin bir hiss\u0259si keyfiyy\u0259tsiz oldu\u011fundan yenid\u0259n qurulur. Ba\u015fqa bir m\u0259qam. D\u00f6vl\u0259t \u201c\u015eahda\u011f\u201d turizm m\u0259rk\u0259zin\u0259 1.2 milyard dollar investisiya qoydu. H\u00f6kum\u0259tin yerind\u0259 olsa idim, bu add\u0131m\u0131 n\u0259inki atmazd\u0131m, he\u00e7 a\u011fla g\u0259tirm\u0259zdim. \u00c7\u00fcnki d\u00f6vl\u0259tin turizm sektoruna n\u0259h\u0259ng s\u0259rmay\u0259 qoymas\u0131 \u00e7ox absurd m\u0259s\u0259l\u0259dir. D\u00f6vl\u0259t h\u0259min \u0259razini v\u0259 layih\u0259ni tender\u0259 \u00e7\u0131xarda bil\u0259rdi. Yaln\u0131z milli \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 yox, daha \u00e7ox xarici investora y\u00f6n\u0259lmi\u015f tender ke\u00e7ir\u0259rdi. \u018fmin edir\u0259m ki, bu, ba\u015f tutsayd\u0131, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck m\u00fcsabiq\u0259 olard\u0131, onlarla \u015firk\u0259t tender\u0259 qat\u0131lard\u0131. \u0130ndi n\u0259 ba\u015f verir, d\u00f6vl\u0259t o q\u0259d\u0259r v\u0259sait x\u0259rcl\u0259yib, h\u0259r il d\u0259 15, 20, 27 milyon obyektin ziyan\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fcdc\u0259d\u0259n pul ayr\u0131l\u0131r. \u018fvv\u0259la, d\u00fcnyada b\u00fcdc\u0259sinin az qala 40 faizini tikintiy\u0259 x\u0259rc\u0259l\u0259y\u0259n \u00e7ox az \u00f6lk\u0259 tap\u0131lar. \u0130nki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin b\u00fcdc\u0259 x\u0259rcl\u0259rin\u0259 baxsan\u0131z, sosial x\u0259rcl\u0259rin pay\u0131 40 faizd\u0259n az deyil. \u015eimali Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 b\u00fcdc\u0259nin 70 faizi sosial y\u00f6n\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Az\u0259rbaycanda bu r\u0259q\u0259m 30 faizd\u0259n \u00e7ox deyil, y\u0259ni b\u00fcdc\u0259d\u0259 t\u0259hsilin, s\u0259hiyy\u0259nin pay\u0131na baxanda z\u0259if inki\u015fafa malik d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin g\u00f6st\u0259ricisi yada d\u00fc\u015f\u00fcr. Qon\u015fu T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 t\u0259hsilin x\u0259rcl\u0259ri az qala 20 faiz\u0259 \u00e7at\u0131r, amma bizd\u0259 t\u0259hsil v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 bir yerd\u0259 15 faiz deyil. \u0130nvestisiya x\u0259rcl\u0259rinin bu q\u0259d\u0259r olmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn iki variant var: birinci, h\u00f6kum\u0259t bir \u00e7ox investisiya x\u0259rcini \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fcr, m\u0259s\u0259l\u0259n, turizm, kommunal sektoru. Bunlar\u0131 ya tam \u015f\u0259kild\u0259, yaxud \u00f6z\u0259l sektorla partnyorluq sazi\u015fi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irir. \u0130kinci variant \u015f\u0259ffafl\u0131ql\u0131qd\u0131r. \u018fg\u0259r h\u00f6kum\u0259t media v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tini bu sah\u0259y\u0259 rahat buraxsa v\u0259 icra ed\u0259n \u015firk\u0259tl\u0259r v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli m\u0259murlar \u0259min olsa ki, \u0259yintil\u0259r ictimail\u0259\u015fs\u0259, c\u0259zaland\u0131r\u0131lacaq, daha keyfiyy\u0259tli v\u0259 daha az x\u0259rcl\u0259 i\u015f g\u00f6r\u0259rl\u0259r. Amma Az\u0259rbaycanda media v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin az qala art\u0131q \u00f6z\u00fc yoxdur.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  D\u00f6vl\u0259t sektorunun \u00fcmumi borcunu g\u00f6t\u00fcrs\u0259k, kritik h\u0259dd\u0259n yuxar\u0131d\u0131r, amma&#8230;\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  &#8211;<br \/>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      G\u0259l\u0259n il b\u00fcdc\u0259nin 10 faizi d\u00f6vl\u0259t borclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259c\u0259k. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n 2.3 milyard manatl\u0131q d\u00f6vl\u0259t borcu qaytaracaq, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 1.6 milyard manatl\u0131q da xarici kredit alaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. D\u00f6vl\u0259ti bu q\u0259d\u0259r borclanmaya salmaq hans\u0131 riskl\u0259ri yarad\u0131r?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Haz\u0131rk\u0131 iqtisadi g\u00f6st\u0259ril\u0259rl\u0259 baxd\u0131qda risk g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. \u00c7\u00fcnki neft resurslar\u0131 hesab\u0131na \u00e7ox b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik yast\u0131\u011f\u0131 formala\u015f\u0131r. Maliyy\u0259 Nazirliyinin n\u0259zar\u0259tind\u0259 olan t\u0259xmin\u0259n 1 milyard dollar x\u0259zin\u0259 ehtiyat\u0131, M\u0259rk\u0259zi Bank\u0131n 5.5 milyardl\u0131q valyuta ehtiyat\u0131, n\u0259hay\u0259t, Neft Fondunun 38 milyard dollara yax\u0131n v\u0259saiti. B\u00f6hrandan \u0259vv\u0259l 53 milyard dollar ehtiyat vard\u0131, onun 15 milyard dollar\u0131 devalvasiya hesab\u0131na \u0259ridi. Neftin qiym\u0259tinin son ill\u0259rd\u0259 art\u0131m\u0131 h\u0259min itkil\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259sinin b\u0259rpas\u0131na imkan verib v\u0259 ilin sonuna ehtiyatlar\u0131m\u0131z\u0131n 45 milyard dollara \u00e7atmas\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. H\u00f6kum\u0259tin d\u0259 \u0259sas arqumenti odur ki, xarici borclar\u0131m\u0131z ehtiyatlar\u0131m\u0131z\u0131n 25 faizini t\u0259\u015fkil edir. Manat ifad\u0259sind\u0259 h\u00f6kum\u0259tin xarici borclar\u0131n\u0131n \u00dcDM-d\u0259 pay is\u0259 20 faizi \u0259traf\u0131ndad\u0131r. Sadalad\u0131qlar\u0131ma \u0259sas\u0259n v\u0259ziyy\u0259t riskli deyil, amma vacib m\u0259qam borcun t\u0259snifat\u0131ndad\u0131r. \u00c7\u00fcnki h\u00f6kum\u0259t m\u00f6vcud qanunvericilikd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k d\u00f6vl\u0259t borcu kimi yaln\u0131z h\u00f6kum\u0259tin borclar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131r. M\u0259nc\u0259, do\u011fru yana\u015fma deyil. Bax\u0131n, d\u00f6vl\u0259t bank\u0131 olsa da, Beyn\u0259lxalq Bank\u0131n borclar\u0131 suveren borc kateqoriyas\u0131na aid edilmirdi v\u0259 korporativ borc say\u0131l\u0131rd\u0131. Amma bank \u00e7\u00f6k\u0259nd\u0259 b\u00fct\u00fcn borclar\u0131n m\u0259suliyy\u0259tini d\u00f6vl\u0259t \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Sabah SOCAR probleml\u0259 \u00fczl\u0259\u015fs\u0259, y\u00fck\u00fcn\u00fc d\u00f6vl\u0259t \u00e7\u0259km\u0259li olacaq. Yuxar\u0131da xat\u0131rlad\u0131m, 2016-17-ci ill\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259t \u015firk\u0259tl\u0259rinin borclar\u0131na d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259si v\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin t\u0259minat fondu vasit\u0259sil\u0259 3 milyard manata yax\u0131n v\u0259sait x\u0259rcl\u0259ndi, halbuki, d\u00f6vl\u0259t \u00f6d\u0259m\u0259m\u0259li idi. Beyn\u0259lxalq Valyuta Fondunun 6 noyabr hesabat\u0131nda da Az\u0259rbaycan\u0131n xarici borclar\u0131 h\u00f6kum\u0259tin dediyi kimi 20 faiz yox, \u00dcDM-d\u0259 pay\u0131 50 faiz g\u00f6st\u0259rilir. \u00c7\u00fcnki fond \u00fcmumilikd\u0259 d\u00f6vl\u0259t sektorunun borclar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Y\u0259ni d\u00f6vl\u0259t sektorunun borcu \u00e7oxdur. BVF borcun \u00dcDM-in nisb\u0259ti inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rda 60 faizi, inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn 40 faizi \u00f6td\u00fckd\u0259 kritik h\u0259dd say\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, d\u00f6vl\u0259t sektorunun \u00fcmumi borcunu g\u00f6t\u00fcrs\u0259k, kritik h\u0259dd\u0259n yuxar\u0131d\u0131r. Amma h\u00f6kum\u0259tin borcu kritik deyil. Neftin qiym\u0259ti yax\u0131n 3-5 il \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 davam ed\u0259c\u0259ks\u0259, bu q\u0259d\u0259r borclanma risk yaratm\u0131r. Amma neftin qiym\u0259tinin k\u0259skin en\u0259c\u0259yi v\u0259 uzun davam ed\u0259c\u0259yi bir ssenari d\u0259 var, bu ssenarid\u0259 indiki borc s\u0259viyy\u0259si risklidir.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  Neftin qiym\u0259ti 50 dollardan a\u015fa\u011f\u0131 ensin v\u0259 c\u0259mi 1 il bu \u015f\u0259rait davam el\u0259sin, n\u0259tic\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcz g\u00f6r\u0259c\u0259ksiniz\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  &#8211;<br \/>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      B\u00fcdc\u0259d\u0259n bu q\u0259d\u0259r xaric\u0259 pul ax\u0131n\u0131 manata qar\u015f\u0131 t\u0259zyiq yaratm\u0131rm\u0131?<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  &#8211; Manata t\u0259zyiq o zaman yaran\u0131r ki, g\u0259l\u0259n pul ged\u0259n puldan az olsun. 2015-16-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 t\u0259diyy\u0259 balans\u0131na t\u0259zyiq ona g\u00f6r\u0259 g\u00fccl\u0259ndi ki, \u00f6lk\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n valyuta \u00e7\u0131xandan az oldu. Amma 2017-ci ild\u0259n v\u0259ziyy\u0259t sabitl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131, bu il is\u0259 y\u00fcks\u0259k neft qiym\u0259tl\u0259ri hesab\u0131na t\u0259diyy\u0259 balans\u0131nda b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 profisit yaran\u0131b v\u0259 bu g\u00fcn resurs g\u0259lirl\u0259rinin \u015fi\u015fm\u0259si hesab\u0131na manat h\u0259l\u0259lik t\u0259zyiq hiss etmir.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    <i><br \/>\n      &#8211; Ancaq maliyy\u0259 naziri Samir \u015e\u0259rifov dedi ki, qon\u015fu \u0130ran, Rusiya v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 yerli valyutalar\u0131n\u0131n z\u0259ifl\u0259m\u0259si manata t\u0259sirini art\u0131ra bil\u0259r&#8230;<br \/>\n    <\/i><br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  \u00a0&#8211; \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, ticar\u0259t t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r t\u0259sir edir. \u0130yul-avqust aylar\u0131nda x\u00fcsus\u0259n \u0130ran, Rusiya v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 panik v\u0259ziyy\u0259t yaranm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 valyuta bazar\u0131nda g\u0259rginlik hiss edildi. \u0130dxal\u0131m\u0131zda \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin valyutas\u0131n\u0131n d\u0259y\u0259rd\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259si o bax\u0131mdan biz\u0259 narahatl\u0131q yarad\u0131r ki, onlar\u0131n m\u0259hsullar\u0131n\u0131 dollarla almaq daha s\u0259rf\u0259li olur v\u0259 bu bizim yerli istehsala z\u0259rb\u0259 vurur. Lakin bu t\u0259sirin daha h\u0259rt\u0259r\u0259fli olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259y\u0259 valyuta ax\u0131nlar\u0131nda da h\u0259min t\u0259r\u0259fda\u015flarla ticar\u0259tin pay\u0131 y\u00fcks\u0259k olmal\u0131d\u0131r. Amma bizim valyuta qazanc\u0131m\u0131z\u0131n az qala 85 faizi bu 3 \u00f6lk\u0259d\u0259n k\u0259narda formala\u015f\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, bu g\u00f6st\u0259rici 50 faiz olsa idi, biz talat\u00fcm\u00fc hiss ed\u0259rdik. Bu bax\u0131mdan indiki iqtisadi reall\u0131qda neftin qiym\u0259tinin 60 dollardan a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si biz\u0259 daha a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 vurur, n\u0259inki h\u0259tta 3 \u00f6lk\u0259nin valyutas\u0131n\u0131n paralel ucucla\u015fmas\u0131. Biz bunu son 4-5 ayda ya\u015fad\u0131q. 3 ticar\u0259t partnyorumuzun milli valyutas\u0131 eyni vaxtda d\u0259y\u0259r itirm\u0259y\u0259 davam etdi, t\u0259sirl\u0259ri bizd\u0259 panikadan o t\u0259r\u0259f\u0259 ke\u00e7m\u0259di. Amma indi neftin qiym\u0259ti 50 dollardan a\u015fa\u011f\u0131 ensin v\u0259 c\u0259mi 1 il bu \u015f\u0259rait davam el\u0259sin, n\u0259tic\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcz g\u00f6r\u0259c\u0259ksiniz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8221;Az\u0259rbaycan region \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda adamba\u015f\u0131na milli g\u0259lirini orta Avropa s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u0259n gec \u00e7atd\u0131racaq \u00f6lk\u0259 kimi proqnozla\u015f\u0131d\u0131rl\u0131b&#8221;<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":109621,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-192481","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-video-2","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>&#039;&#039;\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq&#039;&#039; - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"&#039;&#039;\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq&#039;&#039; - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"&#039;&#039;Az\u0259rbaycan region \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda adamba\u015f\u0131na milli g\u0259lirini orta Avropa s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u0259n gec \u00e7atd\u0131racaq \u00f6lk\u0259 kimi proqnozla\u015f\u0131d\u0131rl\u0131b&#039;&#039;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-11-08T16:42:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43592.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1132\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"670\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"&#8221;\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq&#8221;\",\"datePublished\":\"2018-11-08T16:42:51+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/\"},\"wordCount\":7006,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/43592.jpg\",\"articleSection\":[\"Video\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/\",\"name\":\"''\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq'' - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/43592.jpg\",\"datePublished\":\"2018-11-08T16:42:51+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/43592.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/43592.jpg\",\"width\":1132,\"height\":670,\"caption\":\"Source:\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Video\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/video-2\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"&#8221;\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq&#8221;\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"''\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq'' - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"''\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq'' - MEYDAN.TV","og_description":"''Az\u0259rbaycan region \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda adamba\u015f\u0131na milli g\u0259lirini orta Avropa s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u0259n gec \u00e7atd\u0131racaq \u00f6lk\u0259 kimi proqnozla\u015f\u0131d\u0131rl\u0131b''","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2018-11-08T16:42:51+00:00","og_image":[{"width":1132,"height":670,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43592.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"&#8221;\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq&#8221;","datePublished":"2018-11-08T16:42:51+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/"},"wordCount":7006,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43592.jpg","articleSection":["Video"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/","name":"''\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq'' - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43592.jpg","datePublished":"2018-11-08T16:42:51+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43592.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43592.jpg","width":1132,"height":670,"caption":"Source:"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/saxelenmis-iqtisadiyyat-qurmaga-nail-olmasaq-geleceyimiz-ele-neft-renginde-olacaq\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Video","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/video-2\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"&#8221;\u015eax\u0259l\u0259nmi\u015f iqtisadiyyat qurma\u011fa nail olmasaq, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz el\u0259 neft r\u0259ngind\u0259 olacaq&#8221;"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/192481","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=192481"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/192481\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/109621"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=192481"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=192481"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=192481"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}