{"id":191777,"date":"2018-09-22T23:11:15","date_gmt":"2018-09-22T23:11:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/iran-iraq-muharibesi\/"},"modified":"2018-09-22T23:11:15","modified_gmt":"2018-09-22T23:11:15","slug":"iran-iraq-muharibesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/","title":{"rendered":"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/iran-iraq-muharibesi\/\" alt=\"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si\" class=\"wp-image-109963\"\/><figcaption>\n    \u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si<br \/>\n  <\/figcaption><\/figure>\n<p>\n  22 sentyabr 1980-ci il tarixind\u0259 s\u0259kkiz il davam ed\u0259c\u0259k, y\u00fczminl\u0259rl\u0259 insan\u0131n qurban verilm\u0259si v\u0259 y\u00fczmilyardlarla dollar v\u0259saitin x\u0259rcl\u0259nm\u0259si bahas\u0131na ba\u015fa g\u0259l\u0259c\u0259k, sonda da m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259lki status-kvonun b\u0259rpas\u0131 il\u0259 he\u00e7-he\u00e7\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259k \u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>  <b><br \/>\n    (birinci hiss\u0259)<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  Osmanl\u0131 v\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 h\u0259rbi qar\u015f\u0131durman\u0131n birinci m\u0259rh\u0259l\u0259si 1555-ci ild\u0259 Amasya s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131 il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131. M\u00fcqavil\u0259 Osmanl\u0131-S\u0259f\u0259vi s\u0259rh\u0259dini d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edirdi. Sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 b\u0259z\u0259n osmanl\u0131lar\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u0259rh\u0259d d\u0259yi\u015fs\u0259 d\u0259, qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f tezlikl\u0259 revan\u015fa nail olur v\u0259 \u0259vv\u0259lki s\u0259rh\u0259di b\u0259rpa edirdi.\n<\/p>\n<p>\n  S\u0259f\u0259vil\u0259rin 1612 v\u0259 1639-cu ill\u0259rd\u0259, Nadir \u015fah Af\u015far\u0131n 1746-c\u0131 ild\u0259, n\u0259hay\u0259t, Qacar xan\u0259dan\u0131n\u0131n 1823-c\u00fc v\u0259 1847-ci ill\u0259rd\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcqavil\u0259l\u0259rd\u0259 s\u0259rh\u0259d \u0259sas\u0259n Amasya m\u00fcqavil\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u015f\u0259kild\u0259 (son iki m\u00fcqavil\u0259d\u0259 Rusiyan\u0131n art\u0131q i\u015f\u011fal etdiyi C\u0259nubi Qafqaz \u0259razisi istisna olmaqla) t\u0259sbit edilirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra \u0259razisinin bir hiss\u0259sind\u0259 yaranan \u0130raq d\u00f6vl\u0259tinin \u0130ranla s\u0259rh\u0259di d\u0259 m\u0259hz Amasya m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra formala\u015fan x\u0259tt \u00fczr\u0259 \u00e7\u0259kildi. C\u0259mi 1458 kilometr t\u0259\u015fkil ed\u0259n s\u0259rh\u0259d x\u0259ttinin ki\u00e7ik bir hiss\u0259si \u015e\u0259tt\u00fcl-\u018fr\u0259b v\u0259 ya \u0130randa deyildiyi kimi \u018frv\u0259ndrud \u00e7ay\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi. \u00d6lk\u0259l\u0259r aras\u0131ndak\u0131 \u0259sas qar\u015f\u0131durma m\u0259nb\u0259yi d\u0259 m\u0259hz bu ki\u00e7ik, lakin \u0259h\u0259miyy\u0259tli hiss\u0259 \u00fcz\u00fcnd\u0259n ba\u015f vermi\u015fdir.\n<\/p>\n<p>\n  \u015e\u0259tt\u00fcl-\u018fr\u0259b ad\u0131 beyn\u0259lxalq \u015f\u0259kild\u0259 q\u0259bul olundu\u011fundan, biz d\u0259 m\u0259qal\u0259d\u0259 bu addan istifad\u0259 ed\u0259c\u0259yik. 195 km uzunlu\u011fu olan \u00e7ay D\u0259cl\u0259 v\u0259 F\u0259rat \u00e7aylar\u0131n\u0131n qovu\u015fmas\u0131ndan yaran\u0131r, t\u0259xmin\u0259n yar\u0131ya q\u0259d\u0259r s\u0131rf \u0130raq \u0259razisind\u0259n ax\u0131r. Daha sonra is\u0259 \u015f\u0259rq\u0259 meyll\u0259n\u0259r\u0259k \u0130raq-\u0130ran s\u0259rh\u0259dinin bir hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edir v\u0259 sonda Fars k\u00f6rf\u0259zin\u0259 t\u00f6k\u00fcl\u00fcr.<br \/>\n  <br \/>\n  Problem onda idi ki, \u0130raq\u0131n d\u0259niz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 ehtiyac\u0131 oldu\u011fundan qat-qat azd\u0131r. B\u00f6y\u00fck neft ixracat\u00e7\u0131s\u0131 olan \u00f6lk\u0259nin sahil zola\u011f\u0131 c\u0259mi 58 km t\u0259\u015fkil edir. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259r\u0259k ki, c\u0131rtdan K\u00fcveytd\u0259 bu r\u0259q\u0259m 499 km-\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0130raq \u0130ranla s\u0259rh\u0259dinin \u015e\u0259tt\u00fcl-\u018fr\u0259b \u00e7ay\u0131n\u0131n \u015f\u0259rq sahilind\u0259n ke\u00e7m\u0259sind\u0259, \u00e7ay\u0131n tamamil\u0259 \u00f6z \u0259razisin\u0259 aid edilm\u0259sind\u0259 maraql\u0131d\u0131r. Bel\u0259 olard\u0131sa, bol sulu \u00e7ay vasit\u0259sil\u0259 d\u0259niz\u0259 \u00e7\u0131xan \u0259razisi xeyli artard\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  1930-cu ill\u0259rd\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniya region \u00f6lk\u0259l\u0259rini \u00f6z patronajl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda birl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra add\u0131mlar atd\u0131. 1937-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259, \u0130ran, \u0130raq v\u0259 \u018ffqan\u0131standan ibar\u0259t &#8220;Yax\u0131n \u015e\u0259rq Antantas\u0131&#8221; ad\u0131n\u0131 alacaq h\u0259rbi blok formala\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. El\u0259 h\u0259min zamanda B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n t\u0259zyiqi il\u0259 \u0130ran \u0130raqla s\u0259rh\u0259dinin \u015e\u0259tt\u00fcl-\u018fr\u0259b \u00e7ay\u0131n\u0131n \u015f\u0259rq sahilind\u0259n ke\u00e7m\u0259si, \u00e7ay\u0131n akvatoriyas\u0131n\u0131n tamamil\u0259 \u0130raqa aid olmas\u0131 il\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  30 il ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra is\u0259 \u0130ran \u00f6z m\u00f6vqeyini d\u0259yi\u015fdi. Bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 \u0130ran xeyli q\u00fcvv\u0259tl\u0259nmi\u015f, \u0130raq is\u0259 m\u00fct\u0259madi h\u0259rbi \u00e7evrili\u015fl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 z\u0259ifl\u0259mi\u015f v\u0259 beyn\u0259lxalq n\u00fcfuzunu itirmi\u015fdi. \u0130ran h\u00f6kmdar\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d Rza \u015fah 1969-cu ilin aprelind\u0259 verdiyi b\u0259yanatda \u0259vv\u0259lki raz\u0131la\u015fmadan imtina etdiyini, s\u0259rh\u0259din \u015e\u0259tt\u00fcl-\u018fr\u0259b \u00e7ay\u0131n\u0131n talveqi (\u0259n d\u0259rin yeri) \u00fczr\u0259 ke\u00e7m\u0259li oldu\u011funu bildirdi.\n<\/p>\n<p>\n  N\u0259tic\u0259d\u0259 \u0130ran-\u0130raq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 g\u0259rginlik artma\u011fa ba\u015flad\u0131. Diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r pozuldu, s\u0259rh\u0259dd\u0259 tez-tez at\u0131\u015fmalar, pozuntlar m\u00fc\u015fahid\u0259 edildi, \u0130ran \u0130raqdak\u0131 k\u00fcrd \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131na d\u0259st\u0259k verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Lakin bu d\u00f6vrd\u0259 \u0130raq b\u00fct\u00fcn c\u0259h\u0259tl\u0259r &#8211; h\u0259rbi, iqtisadi, beyn\u0259lxalq m\u00f6vqe &#8211; \u00fczr\u0259 \u0130randan a\u00e7\u0131q-a\u015fkar z\u0259if oldu\u011fundan qon\u015fusunu 1937-ci il m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 sadiq qalma\u011fa m\u0259cbur etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi add\u0131mlar atmaq imkan\u0131 yox idi.\n<\/p>\n<p>\n  1975-ci ilin mart\u0131nda OPEC \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u018flc\u0259zaird\u0259 ke\u00e7iril\u0259n sessiyas\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d Rza \u015fah v\u0259 \u0130raq\u0131n vitse-prezidenti S\u0259ddam H\u00fcseyn d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri ad\u0131ndan m\u00fcqavil\u0259y\u0259 imza atd\u0131lar. \u201c\u018flc\u0259zair raz\u0131la\u015fmas\u0131\u201d adlanacaq bu s\u0259n\u0259d \u0130ran\u0131n m\u00f6vqeyini q\u0259bul edir v\u0259 s\u0259rh\u0259din \u015e\u0259tt\u00fcl-\u018fr\u0259b \u00e7ay\u0131n\u0131n talveqind\u0259n ke\u00e7m\u0259sini q\u0259rara al\u0131rd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130ran v\u0259 \u0130raq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin sonrak\u0131 yax\u0131n ill\u0259r \u0259rzind\u0259 tarixind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ox\u015farl\u0131q var. H\u0259r iki d\u00f6vl\u0259t 70-ci ill\u0259rd\u0259 neft qiym\u0259tl\u0259rinin k\u0259skin art\u0131m\u0131ndan faydalan\u0131r, h\u0259yat s\u0259viyy\u0259si (x\u00fcsus\u0259n, \u0130raqda) y\u00fcks\u0259lirdi. H\u0259m \u0130ran, h\u0259m d\u0259 \u0130raq x\u0259zin\u0259y\u0259 axan milyardlarla dollardan \u00f6z h\u0259rbi potensiallar\u0131n\u0131 art\u0131rmaq, bir-biril\u0259rin\u0259 \u0259z\u0259l\u0259 n\u00fcmayi\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edirdil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin b\u0259zi, \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00e7ox ciddi f\u0259rql\u0259r d\u0259 vard\u0131. \u0130randa \u015fah\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi islahatlar b\u0259zi n\u00f6qsanlar\u0131 \u00fcz\u00fcnd\u0259n hakimiyy\u0259td\u0259n naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131na, etiraz h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olurdu. \u0130raqda is\u0259 r\u0259sm\u0259n ikinci, reall\u0131qda is\u0259 \u00e7oxdan birinci \u015f\u0259xs\u0259 \u00e7evril\u0259n S\u0259ddam H\u00fcseynin islahatlar\u0131 daha sosialy\u00f6n\u00fcml\u00fc (pulsuz t\u0259hsil, s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 s.) oldu\u011fundan iqtidar\u0131n n\u00fcfuzunu xeyli art\u0131r\u0131rd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  1978-ci ild\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri istil\u0259\u015fdir\u0259n olay ya\u015fand\u0131. \u0130ran k\u0259\u015ffiyyat\u0131 r\u0259smi Ba\u011fdad\u0131 \u00f6z h\u0259rb\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanan \u00e7evrili\u015f bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdar etdi. Buna \u0259v\u0259z olaraq S\u0259ddam H\u00fcseyn 14 il \u0259rzind\u0259 \u0130raqda s\u0131\u011f\u0131nacaq tapan \u0130ran\u0131n dini m\u00fcxalif\u0259tinin lideri ay\u0259tullah Ruhulla Mus\u0259vi Xomeynini \u00f6lk\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  1979-cu ild\u0259 h\u0259r iki d\u00f6vl\u0259tin tarixind\u0259 taley\u00fckl\u00fc hadis\u0259l\u0259r ba\u015f verdi. Fevralda \u0130randa \u015fah \u0259leyhin\u0259 inqilab qalib g\u0259ldi v\u0259 monarxiya devrildi. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131n\u0131n yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 elan olundu. \u0130yulda is\u0259 real hakimiyy\u0259ti \u00e7oxdan itir\u0259n \u0130raq prezidenti \u018fhm\u0259d H\u0259s\u0259n \u0259l-B\u0259kr istefa verdi, onun yerin\u0259 S\u0259ddam H\u00fcseyn ke\u00e7di.<br \/>\n  <br \/>\n  Prezident kimi ilk \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n birind\u0259 S\u0259ddam H\u00fcseyn \u0130ran islam inqilab\u0131na m\u00fcsb\u0259t qiym\u0259t verdi, bir-birinin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmama\u011fa \u0259saslanan dostluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin qurulmas\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Lakin qalib g\u0259l\u0259n b\u00fct\u00fcn inqilab\u00e7\u0131lara xas maksimalizm \u0130ran\u0131n yeni lideri ay\u0259tullah Xomeyniy\u0259 d\u0259 yad deyildi.\n<\/p>\n<p>\n  O, islam inqilab\u0131n\u0131n ixrac\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131r, bu s\u0131rada \u0130randan sonra \u0259n \u00e7ox \u015fi\u0259l\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0130raq\u0131n ad\u0131n\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00e7\u0259kirdi. Xomeyni \u0130raq m\u00f6minl\u0259rini d\u00fcny\u0259vi B\u018f\u018fS rejimini devirm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. Bel\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar, t\u0259bii ki, \u0130ran-\u0130raq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na xidm\u0259t etmirdi.\n<\/p>\n<p>\n  \u018fg\u0259r \u0130raqdak\u0131 hakimiyy\u0259t d\u0259yi\u015fikliyi x\u00fcsusi t\u0259b\u0259dd\u00fclatlar olmadan ba\u015f verdis\u0259, \u0130randak\u0131 hadis\u0259l\u0259r haqq\u0131nda bunu s\u00f6yl\u0259m\u0259k olmaz. \u0130slam inqilab\u0131 \u00f6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn dayaqlar\u0131n\u0131 silk\u0259l\u0259di, k\u00f6hn\u0259 d\u00f6vl\u0259t aparat\u0131n\u0131 yerl\u0259-yeksan etdi. Says\u0131z-hesabs\u0131z h\u0259rb\u00e7i, x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259kda\u015f\u0131, d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc v\u0259 ya h\u0259bs edildi. B\u00fct\u00fcn bunlar \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, \u00f6lk\u0259nin m\u00fcdafi\u0259 qabiliyy\u0259tin\u0259 t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015f\u0259 bilm\u0259zdi.\n<\/p>\n<p>\n  \u018flc\u0259zair raz\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 m\u0259cburi add\u0131m kimi qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259n, bir g\u00fcn onun l\u0259\u011fvin\u0259 nail olaca\u011f\u0131na inanan S\u0259ddam H\u00fcseyn \u0130randa ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259ri diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259yirdi. X\u00fcsus\u0259n \u0130ran ordusunda ba\u015f ver\u0259n repressiyalar, el\u0259c\u0259 d\u0259, hakimiyy\u0259ti m\u0259nims\u0259y\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin daxilind\u0259 ruhanil\u0259r v\u0259 sekulyaristl\u0259r aras\u0131nda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259 \u0130raq prezidentini h\u0259rbi q\u0259l\u0259b\u0259nin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u0259 inand\u0131r\u0131rd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  42 ya\u015f\u0131nda \u0130raq\u0131n prezidenti postuna yiy\u0259l\u0259n\u0259n, apard\u0131\u011f\u0131 islahatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 h\u00fcdudsuz populyarl\u0131\u011fa malik olan S\u0259ddam H\u00fcseyn \u00f6z\u00fcn\u00fc yerlisi, orta \u0259srl\u0259rin b\u00f6y\u00fck c\u0259ngav\u0259r-h\u00f6kmdar\u0131 S\u0259lah\u0259ddin \u018fyyubinin varisi kimi g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. O, Misir prezidenti Camal \u018fbd\u00fcl Nasirin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra a\u015fkar lidersiz qalan \u0259r\u0259b d\u00fcnyas\u0131n\u0131n yeni r\u0259hb\u0259ri olma\u011fa haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  1980-ci il \u0130ran-\u0130raq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin getdikc\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olundu. T\u0259r\u0259fl\u0259r bir-birl\u0259rinin \u0259leyhin\u0259 b\u0259yanatlar verir, diplomatik add\u0131mlar at\u0131r, s\u0259rh\u0259d x\u0259ttind\u0259 at\u0131\u015f\u0131r, \u0130raq \u0130ran k\u00fcrdl\u0259rini, \u0130ran is\u0259 \u0130raq k\u00fcrdl\u0259rini silahland\u0131r\u0131rd\u0131. N\u0259hay\u0259t, iyul ay\u0131nda S\u0259ddam H\u00fcseyn \u00f6z generallar\u0131na m\u00fcharib\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir ay vaxt verdi.\n<\/p>\n<p>\n  Prezidentd\u0259n f\u0259rqli olaraq, \u0130raq generallar\u0131 \u00f6z ordular\u0131n\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259ti haqq\u0131nda y\u00fcks\u0259k fikird\u0259 deyildil\u0259r, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015fi m\u0259yusluqla dinl\u0259dil\u0259r. \u0130raq generallar\u0131 1967 v\u0259 1973-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u0130srail\u0259 qar\u015f\u0131 bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn davam ed\u0259n v\u0259 a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 ikinci d\u0259r\u0259c\u0259li i\u015ftirakdan ba\u015fqa h\u0259rbi f\u0259aliyy\u0259td\u0259 f\u0259rql\u0259nm\u0259mi\u015fdil\u0259r v\u0259 daha \u00e7ox h\u0259rbi \u00e7evrili\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar.\n<\/p>\n<p>\n  Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, \u0130raq SSR\u0130-d\u0259n k\u00fclli miqdarda m\u00fcasir a\u011f\u0131r texnika alsa da, h\u0259rb\u00e7il\u0259r onlar\u0131 (x\u00fcsus\u0259n t\u0259yyar\u0259l\u0259ri v\u0259 tanklar\u0131) \u0259sasl\u0131 sur\u0259td\u0259 m\u0259nims\u0259m\u0259mi\u015fdil\u0259r v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rind\u0259n yararlana bilmirdil\u0259r. Lakin ali h\u0259rbi r\u0259hb\u0259rlikd\u0259n kims\u0259nin bu v\u0259 dig\u0259r \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131 S\u0259ddam H\u00fcseyn\u0259 dem\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259ti \u00e7atmad\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Yuxar\u0131da deyildiyi kimi, 1970-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130ran da \u00f6z h\u0259rbi potensial\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259sin\u0259 xeyli v\u0259sait ay\u0131r\u0131rd\u0131 v\u0259 bu zaman Q\u0259rb silahlar\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilirdi. AB\u015e-dan &#8220;Fantom F-4&#8221; t\u0259yyar\u0259l\u0259ri v\u0259 AH-1 Kobra helikopterl\u0259ri al\u0131n\u0131rd\u0131. B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n istehsal etdiyi \u00c7iften tanklar\u0131n\u0131n \u0259n k\u00fctl\u0259vi (896 \u0259d\u0259d) al\u0131c\u0131s\u0131 da Tehran idi. \u0130ran ordusunda \u00c7iftenl\u0259rin say\u0131 h\u0259tta B\u00f6y\u00fck Britaniya ordusundak\u0131ndan \u00e7ox idi.\n<\/p>\n<p>\n  \u00dcst\u0259lik, \u0130ran h\u0259rb\u00e7il\u0259ri, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 pilotlar iraql\u0131 h\u0259mkarlar\u0131ndan pe\u015f\u0259karl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan daha \u00fcst\u00fcn idil\u0259r. \u015eah rejimi t\u0259kc\u0259 texnika almaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259r\u0259k, \u00f6z pilotlar\u0131n\u0131 tez-tez AB\u015e-a v\u0259 dig\u0259r NATO \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259rbi t\u0259lim v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259 ke\u00e7m\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin \u0130ran\u0131n \u00f6z probleml\u0259ri d\u0259 vard\u0131. Bunun bir qismi art\u0131q xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ordu v\u0259 k\u0259\u015ffiyyat strukturlar\u0131n\u0131n m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 repressiya idi. \u0130ran inqilab m\u0259hk\u0259m\u0259sinin hakimi ay\u0259tullah Sadeq Xalxali zabitl\u0259ri d\u0259st\u0259-d\u0259st\u0259 edama g\u00f6nd\u0259rirdi. Xeyli sayda zabit repressiyalardan qa\u00e7araq m\u00fchacir\u0259t etmi\u015fdi. Dig\u0259r problem is\u0259 \u0130slam inqilab\u0131ndan sonra \u00f6lk\u0259nin m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131 embarqo idi. Bu embarqo n\u0259inki yeni silahlar al\u0131nmas\u0131na imkan vermir, h\u0259tta m\u00f6vcud h\u0259rbi texnikan\u0131n ehtiyat hiss\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259min edilm\u0259sini m\u00fc\u015fk\u00fcl\u0259 \u00e7evirirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Bundan \u0259lav\u0259, inqilabdan sonra ordu dem\u0259k olar ki, yox idi. F\u0259rarilik b\u00f6y\u00fck miqyas alm\u0131\u015fd\u0131. Yeni r\u0259hb\u0259rlik xarici m\u00fcdaxil\u0259 ehtimal\u0131n\u0131 ciddi saymad\u0131\u011f\u0131ndan diqq\u0259ti daha \u00e7ox daxili d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259ldirdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ordunun b\u0259rpas\u0131n\u0131 deyil, \u0130slam \u0130nqilab\u0131 Ke\u015fik\u00e7il\u0259ri Korpusunun (Sepahe Pasdarane Enqelabe Eslami, q\u0131saca Sepah) yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 daha \u00fcmd\u0259 v\u0259zif\u0259 say\u0131rd\u0131. N\u0259hay\u0259t, inqilabdan sonra \u00f6lk\u0259nin iqtisadi v\u0259 maliyy\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti a\u011f\u0131r olaraq qalmaqda idi.\n<\/p>\n<p>\n  Avqustun sonlar\u0131na do\u011fru s\u0259rh\u0259d toqqu\u015fmalar\u0131 intensiv xarakter ald\u0131. T\u0259r\u0259fl\u0259r art\u0131q t\u0259kc\u0259 y\u00fcng\u00fcl silahlardan deyil, a\u011f\u0131r silahlardan, artilleriyadan da istifad\u0259 edir, s\u0259rh\u0259d yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda q\u00fcvv\u0259l\u0259rini art\u0131r\u0131rd\u0131lar. S\u0259rh\u0259d ist\u0259r qurudan, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 havadan m\u00fct\u0259madi v\u0259 \u0259sas\u0259n \u0130raq t\u0259r\u0259find\u0259n pozulurdu.\n<\/p>\n<p>\n  Sentyabr\u0131n 16-da \u0130raq\u0131n ali h\u0259rbi r\u0259hb\u0259rliyini toplant\u0131s\u0131nda S\u0259ddam H\u00fcseyn m\u00fcharib\u0259nin yax\u0131n g\u00fcnl\u0259rd\u0259 ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Yaln\u0131z \u0130raq k\u0259\u015ffiyyat\u0131n\u0131n (Muxabbarat) r\u0259isi, prezidentin yax\u0131n qohumu, sonralar k\u00fcrdl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 z\u0259h\u0259rli qaz i\u015fl\u0259tdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Kimy\u0259vi \u018fli ad\u0131n\u0131 alacaq \u018fli H\u0259s\u0259n \u0259l-M\u0259cid \u00f6lk\u0259nin m\u00fcharib\u0259y\u0259 haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Lakin ba\u015fqa kims\u0259 onu d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259di.\n<\/p>\n<p>\n  Ert\u0259si g\u00fcn Ba\u011fdad \u018flc\u0259zair raz\u0131la\u015fmas\u0131ndan imtina etdiyini, \u015e\u0259tt\u00fcl-\u018fr\u0259b \u00e7ay\u0131n\u0131n tamamil\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 aid oldu\u011funu bildirdi v\u0259 \u0130ran\u0131 dan\u0131\u015f\u0131qlara d\u0259v\u0259t etdi. Lakin Tehran bu t\u0259klifi q\u0259bul etm\u0259di. Sentyabr\u0131n 18-d\u0259 \u0130raq \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcdaxil\u0259 plan\u0131n\u0131 tam haz\u0131rlad\u0131. \u0130ran r\u0259hb\u0259rliyi m\u00fcharib\u0259nin ba\u015flanmas\u0131na o q\u0259d\u0259r inanmasa da, h\u0259r ehtimala qar\u015f\u0131 sentyabr\u0131n 20-d\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259rlik elan etdi. Bundan iki g\u00fcn sonra \u0130raq ordusu s\u0259rh\u0259di ke\u00e7\u0259r\u0259k m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  ***\n<\/p>\n<p>\n  H\u0259tta iki hiss\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259n bir m\u0259qal\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 8 il davam ed\u0259n h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 az-\u00e7ox \u0259hat\u0259li t\u0259svir em\u0259k qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259sas\u0259n \u00fcmumi cizgil\u0259r\u0259 toxunaca\u011f\u0131q. Zat\u0259n nadir istisnalarla bu \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 h\u0259rb s\u0259n\u0259ti incisi adland\u0131rmaq \u00e7\u0259tindir.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130raq komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n plan\u0131na g\u00f6r\u0259 qo\u015funlar 10 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 Kerman\u015fah, Abadan, Ahvaz, Dezful \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini tutmal\u0131 idil\u0259r. Son \u00fc\u00e7 \u015f\u0259h\u0259r \u0259r\u0259bl\u0259rin \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil etdiyi Xuzistan ostan\u0131nda yerl\u0259\u015firdi. S\u0259ddam H\u00fcseynin g\u00fcmanlar\u0131na g\u00f6r\u0259, yerli \u0259hali iraql\u0131lar\u0131 sevincl\u0259 qar\u015f\u0131layacaq v\u0259 \u0130rana qar\u015f\u0131 \u00fcsyana qalxacaqd\u0131lar. H\u0259rbi m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r is\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 Xomeyni hakimiyy\u0259tinin n\u00fcfuzunu sars\u0131dacaq v\u0259 tezlikl\u0259 devrilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olacaqd\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin bu \u00fcmidl\u0259rin he\u00e7 biri do\u011frulmad\u0131. H\u0259tta \u015e\u0259tt\u00fcl-\u018fr\u0259b \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Xorr\u0259m\u015f\u0259hri tutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn iraql\u0131lara 1 ay vaxt laz\u0131m oldu. G\u00f6st\u0259ril\u0259n 4 \u015f\u0259h\u0259r is\u0259 he\u00e7 vaxt tutulmad\u0131. Xuzistan \u0259r\u0259bl\u0259ri iraql\u0131lar\u0131n g\u0259li\u015fin\u0259 bigan\u0259 yana\u015fd\u0131lar. \u0130ran\u0131n qalan \u0259halisind\u0259 is\u0259 \u0130raq t\u0259cav\u00fcz\u00fc k\u0259skin dini v\u0259 milli co\u015f\u011fu do\u011furdu.\n<\/p>\n<p>\n  M\u00fcharib\u0259nin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 daha azsayl\u0131 olan \u0130ran t\u0259r\u0259fi xeyli sayda k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rin hesab\u0131na s\u0131ralar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 geni\u015fl\u0259ndirdi. H\u0259l\u0259 edam olunmam\u0131\u015f pe\u015f\u0259kar h\u0259rb\u00e7il\u0259r h\u0259bsxanalardan azad edildil\u0259r. \u0130ran pilotlar\u0131 hava d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 iraql\u0131lardan daha \u00fcst\u00fcn olduqlar\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirdil\u0259r. M\u00fcharib\u0259nin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n \u0130ran aviasiyas\u0131 \u0130raq\u0131n neft s\u0259nayesin\u0259 ciddi z\u0259rb\u0259l\u0259r endirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Noyabr\u0131n 28-d\u0259 is\u0259 b\u00fct\u00fcn m\u00fcharib\u0259 \u0259rzind\u0259 nadir diqq\u0259t\u0259layiq \u0259m\u0259liyyatlardan biri ke\u00e7irildi. \u0130ran H\u0259rbi D\u0259niz v\u0259 H\u0259rbi Hava q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin birlikd\u0259 ke\u00e7irdiyi &#8220;Mirvari&#8221; \u0259m\u0259liyyat\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Mina \u0259l-B\u0259kr v\u0259 Xor \u0259l-Amiy\u0259d\u0259ki neft terminallar\u0131 partlad\u0131ld\u0131. Daha sonra ba\u015f ver\u0259n d\u0259niz d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc zaman\u0131 is\u0259 \u0130raq\u0131n d\u0259niz q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin 80%-i m\u0259hv edildi. O zamandan etibar\u0259n 28 noyabr \u0130randa h\u0259rbi-d\u0259niz donanmas\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur.\n<\/p>\n<p>\n  H\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n ist\u0259diyi kimi getm\u0259diyini g\u00f6r\u0259n S\u0259ddam H\u00fcseyn h\u0259l\u0259 sentyabr\u0131n sonlar\u0131nda Tehran\u0131 dan\u0131\u015fqlar masas\u0131na d\u0259v\u0259t etdi. O, \u0130ran\u0131n \u015e\u0259tt\u00fcl-\u018fr\u0259bd\u0259n v\u0259 \u0130raq\u0131n tutdu\u011fu \u0259razil\u0259rd\u0259n imtinas\u0131 m\u00fcqabilind\u0259 s\u00fclh ba\u011flama\u011f\u0131 t\u0259klif edirdi. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra is\u0259 Tehran s\u00fclh \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z \u015f\u0259rtl\u0259rini a\u00e7\u0131qlad\u0131: S\u0259ddam H\u00fcseynin istefas\u0131, \u0130raq\u0131n r\u0259sm\u0259n \u00fczr ist\u0259m\u0259si v\u0259 t\u0259zminat \u00f6d\u0259m\u0259si, t\u0259zminat \u00f6d\u0259n\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r neftl\u0259 z\u0259ngin B\u0259sr\u0259 vilay\u0259tnin \u0130ran\u0131n n\u0259zar\u0259tin\u0259 verilm\u0259si. Ayd\u0131nd\u0131r ki, Ba\u011fdad bu t\u0259klifl\u0259ri q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259zdi.\n<\/p>\n<p>\n  El\u0259 h\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131 479 sayl\u0131 q\u0259tnam\u0259d\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259ri at\u0259\u015fi dayand\u0131rma\u011fa, ixtilaf\u0131 \u0259dal\u0259t v\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquq \u0259sas\u0131nda h\u0259ll etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u0130raq d\u0259rhal q\u0259tnam\u0259ni q\u0259bul etdiyini a\u00e7\u0131qlad\u0131. \u0130ran is\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda b\u0259rab\u0259rlik qoyulmas\u0131ndan, \u0130raq\u0131n t\u0259cav\u00fczkar oldu\u011funun vur\u011fulanmamas\u0131ndan naraz\u0131l\u0131q etdi v\u0259 bildirdi ki, d\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259ri \u0259razisind\u0259n \u00e7\u0131xmayana q\u0259d\u0259r h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 dayand\u0131rmayacaq.\n<\/p>\n<p>\n  H\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar zaman\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259r bir-birl\u0259rin\u0259 bacard\u0131qca maddi z\u0259r\u0259r vurma\u011fa, iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n t\u00fck\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Dekabr\u0131n 24-d\u0259 \u0130raq aviasiyas\u0131 \u0130ran\u0131n Xark adas\u0131ndak\u0131 n\u0259h\u0259ng neft terminal\u0131n\u0131 bombardman etdi. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra \u0130ran aviasiyas\u0131 B\u0259sr\u0259d\u0259ki neftay\u0131rma zavoduna z\u0259rb\u0259 endirdi. H\u0259r iki t\u0259r\u0259f milyardlarla dollar z\u0259r\u0259r\u0259 u\u011frad\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130lin sonunda \u0130raq \u00f6l\u00fc olaraq 4000, yaral\u0131 olaraq 10000 insan, 450 tank v\u0259 350 dig\u0259r zirehli texnika, 80 t\u0259yyar\u0259 v\u0259 30 helikopter itirdi. \u0130ran t\u0259r\u0259fd\u0259 \u00f6l\u0259nl\u0259rin say\u0131 4500, yaral\u0131lar\u0131n say\u0131 12000, itiril\u0259n tank 450, dig\u0259r zirehli texnika 150, t\u0259yyar\u0259 30, helikopter is\u0259 60 idi. Q\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 \u00fcmidini itir\u0259n S\u0259ddam H\u00fcseyn i\u015f\u011fal etdiyi \u0259razil\u0259rin m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 ke\u00e7m\u0259yi v\u0259 bu yolla \u0130ran\u0131 t\u00fck\u0259ndir\u0259r\u0259k s\u00fclh\u0259 vadar etm\u0259yi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130ran \u0130raqda in\u015fa edil\u0259n &#8220;Osirak&#8221; atom reaktorunu da bombalama\u011fa c\u0259hd etdi, lakin el\u0259 d\u0259 u\u011fur qazanmad\u0131. \u018fv\u0259zind\u0259 1981-ci ilin iyununda \u0130srail t\u0259yyar\u0259l\u0259ri h\u0259min reaktoru yerl\u0259-yeksan etdil\u0259r. B\u0259zi iddialara g\u00f6r\u0259, \u0130ran \u0130sraill\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, k\u0259\u015ffiyyat m\u0259lumatlar\u0131 il\u0259 bu \u0259m\u0259liyyata m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259st\u0259k vermi\u015fdi.<br \/>\n  <br \/>\n  1981-ci ilin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 \u0130ran i\u015f\u011fal alt\u0131nda olan \u0259razil\u0259rini tam t\u0259mizl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ks-h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rdi. Lakin bacar\u0131qs\u0131z haz\u0131rlanan v\u0259 u\u011fursuz vaxtda ke\u00e7iril\u0259n \u0259m\u0259liyyat m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Ba\u015f ver\u0259n b\u00f6y\u00fck tank d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 iranl\u0131lar 240 \u0259d\u0259d \u00c7iften itirdil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Bu u\u011fursuzluq prezident v\u0259 ali ba\u015f komandan, sekulyar qanad\u0131n lideri \u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n B\u0259nis\u0259drin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi. \u0130yun ay\u0131nda ona parlament t\u0259r\u0259find\u0259n impi\u00e7ment elan edildi v\u0259 ev h\u0259bsin\u0259 al\u0131nd\u0131. Lakin o, \u00f6lk\u0259d\u0259n qa\u00e7ma\u011f\u0131 bacard\u0131. 85 ya\u015fl\u0131 B\u0259nis\u0259dr indi d\u0259 Parisd\u0259 ya\u015fay\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130ran\u0131n u\u011fur qazanmas\u0131na mane olan s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 pe\u015f\u0259kar ordu il\u0259 Sepah q\u00fcvv\u0259l\u0259ri aras\u0131nda inams\u0131zl\u0131q, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 antipatiya idi. \u0130ran\u0131n siyasi hakimiyy\u0259ti d\u0259 \u015fah zaman\u0131 yeti\u015f\u0259n zabitl\u0259r\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 bel ba\u011flam\u0131r, u\u011fursuzluqlar\u0131n onlar\u0131n sabotaj\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259si ola bil\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bununla bel\u0259, 1981-ci ilin pay\u0131z\u0131ndak\u0131 n\u00f6vb\u0259ti \u0259ks h\u00fccum \u0130rana ilk q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r qazand\u0131rd\u0131. Bu h\u00fccum n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0130raq\u0131n i\u015f\u011fal etdiyi \u0259razil\u0259rin 40%-ni geri qaytarmaq, Abadan\u0131n m\u00fchasir\u0259sin\u0259 son qoymaq m\u00fcmk\u00fcn oldu.\n<\/p>\n<p>\n  1982-ci ild\u0259 \u0130ran \u0130raqa ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 a\u011f\u0131r iqtisadi z\u0259rb\u0259 endirdi. Tamamil\u0259 beyn\u0259lxalq izolyasiyada olan iranl\u0131lar \u00f6zl\u0259ri kimi \u015fi\u0259 olan Hafez \u018fs\u0259di t\u0259r\u0259fl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0259k\u0259 bildil\u0259r. Suriya prezidenti \u0130raq neftind\u0259n imtina m\u00fcqabilind\u0259 \u0130randan daha ucuz neft alma\u011fa raz\u0131 oldu. Bu hadis\u0259 \u0130raq b\u00fcdc\u0259sinin h\u0259r ay 5 milyard dollar itirm\u0259si dem\u0259k idi. \u0130tkini kompensasiya etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Ba\u011fdad\u0131n S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131, K\u00fcveyt v\u0259 dig\u0259r \u0259r\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n k\u00fclli miqdarda borc almaqdan savay\u0131 yolu qalmad\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  1982-ci ilin \u0259vv\u0259lc\u0259 mart, sonra is\u0259 may ay\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n \u0259m\u0259liyyatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 iranl\u0131lar xeyli \u0259razini, o c\u00fcml\u0259d\u0259n &#8220;\u0130ran\u0131n Stalinqrad\u0131&#8221; ad\u0131n\u0131 alan Xorr\u0259m\u015fehri azad etdil\u0259r. \u0130raq\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 yaln\u0131z ki\u00e7ik bir \u0259razi, \u0259vv\u0259ll\u0259r i\u015f\u011fal etdiyinin 10%-\u0259 q\u0259d\u0259ri qald\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130yun ay\u0131nda \u0130srailin Livana m\u00fcdaxil\u0259si ba\u015f verdi. S\u00fclh ba\u011flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259han\u0259 axtaran S\u0259ddam H\u00fcseyn bu d\u0259f\u0259 &#8220;m\u00fcs\u0259lman h\u0259mr\u0259yliyi&#8221;ni \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k m\u00fcharib\u0259ni dayand\u0131rma\u011f\u0131, \u0130srail\u0259 qar\u015f\u0131 birg\u0259 sava\u015fma\u011f\u0131 t\u0259klif etdi. Ba\u011fdad \u018flc\u0259zair raz\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n yenid\u0259n q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259sin\u0259 v\u0259 h\u0259tta \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259cav\u00fczkar oldu\u011funu etiraf etm\u0259y\u0259 d\u0259 raz\u0131 idi. \u00d6z &#8220;xo\u015f m\u0259ram&#8221;\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn S\u0259ddam \u0130raq qo\u015funlar\u0131na n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlad\u0131qlar\u0131 \u0130ran \u0259razil\u0259rini t\u0259rk etm\u0259k g\u00f6st\u0259ri\u015fi verdi.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130raq prezidentinin t\u0259klifi \u0130ran r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 ciddi t\u0259b\u0259dd\u00fclat yaratd\u0131. Prezident \u018fli Xamenei, ba\u015f nazir Mirh\u00fcseyn Mus\u0259vi, xarici i\u015fl\u0259r naziri \u018fli \u018fkb\u0259r Vilay\u0259ti v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 ordunun q\u0259rargah r\u0259isi general \u018fli S\u0259yyad \u015eirazi t\u0259klifin q\u0259bul edilm\u0259sinin t\u0259r\u0259fdar\u0131 idil\u0259r. Onlar, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, \u0130ran\u0131n a\u011f\u0131r iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tini, el\u0259c\u0259 d\u0259 izolyasiya s\u0259b\u0259bind\u0259n h\u0259rbi texnikan\u0131 yenil\u0259y\u0259 v\u0259 t\u0259mir ed\u0259 bilm\u0259m\u0259l\u0259rini \u0259sas g\u0259tirirdil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  M\u00fcharib\u0259nin davam etdirilm\u0259sinin, \u0130raqa m\u00fcdaxil\u0259nin t\u0259r\u0259fdar\u0131 olan q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 is\u0259 parlamentin s\u0259dri \u018fli \u018fkb\u0259r Ha\u015femi R\u0259fs\u0259ncani r\u0259hb\u0259rlik edirdi. \u00d6nc\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd ke\u00e7ir\u0259n ali dini r\u0259hb\u0259r ay\u0259tullah Xomeyninin d\u0259 onlara qo\u015fulmas\u0131 il\u0259 m\u00fcharib\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 qalib g\u0259ldil\u0259r. \u0130raq\u0131n t\u0259klifi, el\u0259c\u0259 d\u0259 BMT-nin konfliktl\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni, 514-c\u00fc q\u0259tnam\u0259si r\u0259dd edildi. Bununla da h\u0259r iki xalqa a\u011f\u0131r f\u0259lak\u0259tl\u0259r ya\u015fadan m\u00fcharib\u0259 daha 6 il uzand\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  (ard\u0131 var)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r pozuldu, s\u0259rh\u0259dd\u0259 tez-tez at\u0131\u015fmalar, pozuntlar m\u00fc\u015fahid\u0259 edildi, \u0130ran \u0130raqdak\u0131 k\u00fcrd \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131na d\u0259st\u0259k verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":109963,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-191777","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analitika","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r pozuldu, s\u0259rh\u0259dd\u0259 tez-tez at\u0131\u015fmalar, pozuntlar m\u00fc\u015fahid\u0259 edildi, \u0130ran \u0130raqdak\u0131 k\u00fcrd \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131na d\u0259st\u0259k verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2018-09-22T23:11:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43723.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"700\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"462\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si\",\"datePublished\":\"2018-09-22T23:11:15+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/\"},\"wordCount\":4066,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/43723.jpg\",\"articleSection\":[\"Analitika\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/\",\"name\":\"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/43723.jpg\",\"datePublished\":\"2018-09-22T23:11:15+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/43723.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/43723.jpg\",\"width\":700,\"height\":462,\"caption\":\"Source:\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/iran-iraq-muharibesi\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Analitika\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/analitika\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si - MEYDAN.TV","og_description":"Diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r pozuldu, s\u0259rh\u0259dd\u0259 tez-tez at\u0131\u015fmalar, pozuntlar m\u00fc\u015fahid\u0259 edildi, \u0130ran \u0130raqdak\u0131 k\u00fcrd \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131na d\u0259st\u0259k verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2018-09-22T23:11:15+00:00","og_image":[{"width":700,"height":462,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43723.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si","datePublished":"2018-09-22T23:11:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/"},"wordCount":4066,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43723.jpg","articleSection":["Analitika"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/","name":"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43723.jpg","datePublished":"2018-09-22T23:11:15+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43723.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/43723.jpg","width":700,"height":462,"caption":"Source:"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/iran-iraq-muharibesi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Analitika","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/analitika\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"\u0130ran-\u0130raq m\u00fcharib\u0259si"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191777","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=191777"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191777\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/109963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=191777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=191777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=191777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}