{"id":184579,"date":"2017-05-28T14:57:50","date_gmt":"2017-05-28T14:57:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/"},"modified":"2017-05-28T14:57:50","modified_gmt":"2017-05-28T14:57:50","slug":"azerbaycan-demokratik-respublikasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/85536\/\" alt=\"\" class=\"wp-image-85536\"\/><figcaption><\/figcaption><\/figure>\n<p>\n  May\u0131n 28-d\u0259 Milli \u015euran\u0131n 26 \u00fczv\u00fcn\u00fcn i\u015ftirak etdiyi iclasda 24 n\u0259f\u0259rin lehin\u0259 s\u0259s verm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259si q\u0259bul olundu\n<\/p>\n<p>\n  1917-ci ilin Fevral inqilab\u0131 Rusiya imperiyas\u0131nda monarxiyan\u0131n s\u00fcqutu il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Monarxistl\u0259r xaric b\u00fct\u00fcn siyasi c\u0259r\u0259yanlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n alq\u0131\u015flanan bu hadis\u0259d\u0259n sonra demokratik a\u00e7\u0131l\u0131m ya\u015fand\u0131. M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisi \u00e7a\u011fr\u0131lana q\u0259d\u0259r idar\u0259\u00e7iliyi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f M\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kum\u0259t bir s\u0131ra demokratik islahatlar apard\u0131, q\u0259rarlar q\u0259bul etdi. \u00a0\u00c7arizm \u0259leyhin\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259bs olunanlar azad edildi, siyasi m\u00fchacirl\u0259r geri qay\u0131td\u0131, inqilab\u00e7\u0131 partiyalar leqal f\u0259aliyy\u0259t imkan\u0131 \u0259ld\u0259 etdil\u0259r. \u018fm\u0259k v\u0259 dig\u0259r h\u00fcquqlarla ba\u011fl\u0131 m\u00fct\u0259r\u0259qqi qanunlar q\u0259bul edildi, qad\u0131nlara s\u0259s h\u00fcququ verildi.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin Rusiyan\u0131n daxili h\u0259yat\u0131nda ba\u015f al\u0131b ged\u0259n h\u0259rc-m\u0259rcliyi cilovlamaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. M\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kum\u0259tin Rusiyan\u0131n Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak\u0131n\u0131 davam etdirm\u0259k q\u0259rar\u0131 x\u00fcsus\u0259n qeyri-populyar idi v\u0259 \u0259sg\u0259r k\u00fctl\u0259l\u0259rinin naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. Bundan istifad\u0259 ed\u0259n bol\u015fevikl\u0259r \u0259sas t\u0259bli\u011fatlar\u0131n\u0131 h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rd\u0259 aparma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Bu taktika \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultdu v\u0259 Oktyabr \u00e7evrili\u015fi il\u0259 bol\u015fevikl\u0259r hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Fevral inqilab\u0131n\u0131n demokratik h\u0259d\u0259fl\u0259rind\u0259n sonra bir partiyan\u0131n hakimiyy\u0259t\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259si m\u00fcrt\u0259ce hal idi \u00a0v\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin \u00f6z\u00fcnd\u0259n, bir d\u0259 sol eserl\u0259rd\u0259n savay\u0131 he\u00e7 bir siyasi q\u00fcvv\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259di. Sol eserl\u0259rin d\u0259 bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 ittifaq\u0131 yaln\u0131z 9 ay, 1918-ci ilin iyuluna kimi davam etdi. Bu d\u00f6vrd\u0259n etibar\u0259n is\u0259 1991-ci ild\u0259 SSR\u0130-nin s\u00fcqutuna q\u0259d\u0259r s\u0259rt birpartiyal\u0131 hakimiyy\u0259t b\u0259rq\u0259rar oldu.\n<\/p>\n<p>\n  C\u0259nubi Qafqazda \u00a0f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259sas siyasi q\u00fcvv\u0259l\u0259r d\u0259 bol\u015fevik hakimiyy\u0259tini tan\u0131maqdan imtina etdil\u0259r v\u0259 regionun idar\u0259 edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn C\u0259nubi Qafqaz komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratd\u0131lar. G\u00fcrc\u00fc men\u015fevik Gege\u00e7korinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi komissarl\u0131qda 4 post Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 (F.Xoyski, X.M\u0259lik-Aslanov, M.Y.C\u0259f\u0259rov v\u0259 X.Xasm\u0259mm\u0259dov) verilmi\u015fdi. Lakin bu, h\u0259l\u0259 regionun m\u00fcst\u0259qilliyinin elan edilm\u0259si dem\u0259k deyildi.\n<\/p>\n<p>\n  Noyabr ay\u0131nda \u00dcmumrusiya M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisin\u0259 se\u00e7kil\u0259r ke\u00e7irildi. M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisi ideyas\u0131 Fevral inqilab\u0131n\u0131n m\u0259hsulu idi. Rusiyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k siyasi v\u0259 idari qurulu\u015funu m\u0259hz bu ali qurum m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259li idi. M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisi ideyas\u0131 \u0259hali aras\u0131nda o q\u0259d\u0259r populyar idi ki, hakimiyy\u0259t\u0259 yiy\u0259l\u0259n\u0259n bol\u015fevikl\u0259r bel\u0259 ondan imtina etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kindil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin se\u00e7kil\u0259r bol\u015fevikl\u0259rin ciddi m\u0259\u011flubiyy\u0259ti il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Onlar 767 yerd\u0259n yaln\u0131z 180-n\u0259 sahibl\u0259n\u0259 bilmi\u015fdil\u0259r. \u00a0C\u0259nubi Qafqazda da bol\u015fevik hakimiyy\u0259tin\u0259 m\u00fcxalif olan partiyalar \u2013 m\u00fcsavat\u00e7\u0131lar, g\u00fcrc\u00fc men\u015fevikl\u0259ri, da\u015fnaklar &#8211; qalib g\u0259ldil\u0259r. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 t\u0259msil ed\u0259c\u0259k 14 n\u0259f\u0259rd\u0259n 10-u M\u00fcsavat Partiyas\u0131n\u0131n \u00fcvl\u0259ri idil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin se\u00e7kil\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259rinin, M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisinin q\u0259rarlar\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259tin itirilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n bol\u015fevikl\u0259r qurumun f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u0259 imkan verm\u0259dil\u0259r. Yanvar\u0131n 18-\u0259 \u00a0ke\u00e7\u0259n gec\u0259 M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisi silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131. Bel\u0259likl\u0259, Rusiyan\u0131n yenid\u0259n demokratiya yoluna d\u00f6nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn son \u015fans m\u0259hv edildi.\n<\/p>\n<p>\n  M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisin\u0259 C\u0259nubi Qafqazdan se\u00e7ilmi\u015f n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r Tiflisd\u0259 toplanaraq yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259ti m\u00fczakir\u0259 etdikd\u0259n sonra regionun \u00f6z parlamentini \u2013 Seym yaratmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldil\u0259r. Bu zaman M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisin\u0259 se\u00e7kil\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259rinin \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si, lakin t\u0259msil\u00e7iliyin daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si haqq\u0131nda raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lindi. Bel\u0259c\u0259, fevral\u0131n 23-d\u0259 i\u015f\u0259 ba\u015flayan Seymd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar 44 n\u0259f\u0259rl\u0259 t\u0259msil olunurdular ki, bunlardan da 30-u M\u00fcsavat Partiyas\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri idil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  C\u0259nubi Qafqaz parlamenti v\u0259 h\u00f6kum\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259n m\u00fch\u00fcm problem Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r idi. Bel\u0259 ki, mart\u0131n 3-d\u0259 Rusiyan\u0131n bol\u015fevik hakimiyy\u0259ti il\u0259 imzalanan Brest-Litovsk m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n 1877-1878-ci ill\u0259r rus-t\u00fcrk m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n al\u0131naraq Rusiyan\u0131n \u0259razisin\u0259 qat\u0131lm\u0131\u015f Qars v\u0259 Batum vilay\u0259tl\u0259ri geri qaytar\u0131lmal\u0131 idi. Lakin Seymd\u0259ki erm\u0259ni v\u0259 g\u00fcrc\u00fc n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri bunun \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar.\n<\/p>\n<p>\n  Erm\u0259nil\u0259r Qars, g\u00fcrc\u00fcl\u0259r is\u0259 Batum m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ftsiz m\u00f6vqe tuturdular. Az\u0259rbaycanl\u0131lar is\u0259 Qars\u0131n qaytar\u0131lmas\u0131na loyal yana\u015fsalar da, Batum m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 f\u0259rqli m\u00f6vqe tuturdular. \u00c7\u00fcnki Batum Bak\u0131 neftinin d\u00fcnya bazarlar\u0131na \u0259sas \u00e7\u0131x\u0131\u015f n\u00f6qt\u0259si idi v\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qalmas\u0131 daha \u0259lveri\u015fli idi.\n<\/p>\n<p>\n  Seym s\u0259dri \u00c7xenkelinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin Trabzonda mart\u0131n 14-d\u0259n osmanl\u0131larla apard\u0131\u011f\u0131 dan\u0131\u015f\u0131qlar u\u011furlu olmad\u0131. T\u00fcrkl\u0259r C\u0259nubi Qafqaz\u0131n \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini elan etm\u0259diyini \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k Rusiyan\u0131n m\u0259rk\u0259zi h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanm\u0131\u015f Brest-Litovsk m\u00fcqavil\u0259sinin \u015f\u0259rtl\u0259rinin tan\u0131nmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirdil\u0259r. \u018fks halda, C\u0259nubi Qafqaz\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin elan olunmas\u0131n\u0131, bundan sonra dan\u0131\u015f\u0131qlar aparma\u011f\u0131 t\u0259klif edirdil\u0259r. Lakin erm\u0259nil\u0259rin bar\u0131\u015fmaz m\u00f6vqeyi m\u00fcst\u0259qillik elan\u0131na imkan verm\u0259di. \u018frazi m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 is\u0259 Seym 1878-ci ild\u0259n sonrak\u0131 Osmanl\u0131-Rusiya s\u0259rh\u0259dinin toxunulmazl\u0131\u011f\u0131nda israr edirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Seymd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini \u0259n israrla d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri idil\u0259r. G\u00fcrc\u00fcl\u0259r d\u0259 getdikc\u0259 bu ideyaya daha isti yana\u015f\u0131rd\u0131lar.\n<\/p>\n<p>\n  1 ay s\u00fcr\u0259n u\u011fursuz Trabzon dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131ndan sonra Seym T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 silahl\u0131 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k q\u0259rar\u0131 verdi. Bu zaman Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri bildirdil\u0259r ki, T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 x\u00fcsusi dini ba\u011fl\u0131l\u0131q s\u0259b\u0259bind\u0259n bu \u0259m\u0259liyyatlarda i\u015ftirak etm\u0259kl\u0259rini m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz say\u0131rlar. Aprelin 14-d\u0259 ba\u015flayan v\u0259 8 g\u00fcn davam ed\u0259n h\u0259rbi qar\u015f\u0131durma Osmanl\u0131 ordusunun tam q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. N\u0259tic\u0259d\u0259 Seym aprelin 22-d\u0259 C\u0259nubi Qafqaz Demokratik Federativ Respublikas\u0131n\u0131n yaranmas\u0131n\u0131 elan etdi.\n<\/p>\n<p>\n  M\u00fcst\u0259qilliyin elan\u0131 il\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n yeni h\u00f6kum\u0259ti formala\u015fd\u0131. \u00a0\u00c7xenkelinin ba\u015f nazir v\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri oldu\u011fu h\u00f6kum\u0259td\u0259 bu d\u0259f\u0259 d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar 4 n\u0259f\u0259rl\u0259 (F.Xoyski, X.M\u0259lik-Aslanov, N.Yusifb\u0259yli, M.H.Hac\u0131nski) t\u0259msil olunurdular.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin C\u0259nubi Qafqaz federasiyas\u0131 ideyas\u0131 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc olmad\u0131. Seymd\u0259ki fraksiyalar aras\u0131nda ciddi fikir ayr\u0131l\u0131qlar\u0131 vard\u0131. Bak\u0131dak\u0131 Mart q\u0259tliam\u0131 zaman\u0131 Federasiya r\u0259hb\u0259rliyinin adekvat olmayan reaksiyas\u0131 bel\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259n biri idi.\n<\/p>\n<p>\n  \u0130xtilaflar may\u0131n 11-d\u0259 Batumda T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 yeni dan\u0131\u015f\u0131qlar zaman\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc x\u00fcsusil\u0259 ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rdi. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 v\u0259 M.H.Hac\u0131nskinin d\u0259 i\u015ftirak etdiyi dan\u0131\u015f\u0131qlarda az\u0259rbaycanl\u0131lar, g\u00fcrc\u00fcl\u0259r v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin eyni m\u00f6vq\u0259d\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259diyi, bu m\u00f6vqel\u0259ri uzla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131n imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Bel\u0259 olduqda g\u00fcrc\u00fcl\u0259r C\u0259nubi Qafqaz federasiyas\u0131ndan ayr\u0131laraq m\u00fcst\u0259qillikl\u0259rini elan etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  May\u0131n 26-da Seymin son iclas\u0131 ke\u00e7irildi v\u0259 federasiyan\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259sdiq ed\u0259n q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edildi.\n<\/p>\n<p>\n  May\u0131n 27-d\u0259 Seymin Az\u0259rbaycan fraksiyas\u0131 ayr\u0131ca toplant\u0131 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fc Milli \u015eura elan etdi. M\u00fcsavat Partiyas\u0131 Milli \u015euran\u0131n s\u0259drliyin\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin namiz\u0259dliyini ir\u0259li s\u00fcrd\u00fc. \u0130ttihad Partiyas\u0131 xaricind\u0259 dig\u0259r \u00fczvl\u0259rin d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 R\u0259sulzad\u0259 s\u0259dr se\u00e7ildi. F\u0259t\u0259li xan Xoyski is\u0259 \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri oldu.\n<\/p>\n<p>\n  May\u0131n 28-d\u0259 Milli \u015euran\u0131n 26 \u00fczv\u00fcn\u00fcn i\u015ftirak etdiyi iclasda ittihad\u00e7\u0131 Sultan M\u0259cid Q\u0259nizad\u0259 v\u0259 h\u00fcmm\u0259t\u00e7i C\u0259f\u0259r Axundov bit\u0259r\u0259f olmaqla 24 n\u0259f\u0259rin lehin\u0259 s\u0259s verm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259si q\u0259bul olundu. C\u0259nubi Qafqazda ged\u0259n son prosesl\u0259rd\u0259n b\u0259hs ed\u0259n preambula hiss\u0259sind\u0259n sonra b\u0259yan edilirdi:\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    1.Bug\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131 h\u0259qqi-hakimiyy\u0259t\u0259 malik oldu\u011fu kimi, C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Zaqafqaziyan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n Az\u0259rbaycan da tamh\u00fcquqlu m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259tdir.<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    2.M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin idar\u0259 formas\u0131 Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tidir.<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    3.Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rl\u0259, x\u00fcsusil\u0259 qon\u015fu oldu\u011fu mill\u0259tl\u0259r v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 mehriban m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r yaratmaq \u0259zmind\u0259dir.<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    4.Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti milliyy\u0259tind\u0259n, m\u0259zh\u0259bind\u0259n, sinfind\u0259n, silkind\u0259n v\u0259 cinsind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq \u00f6z s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259 b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na siyasi h\u00fcquqlar v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q h\u00fcququ t\u0259min edir.<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    5.Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z \u0259razisi daxilind\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259rin s\u0259rb\u0259st inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f imkanlar yarad\u0131r.<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    6.M\u00fc\u0259ssisl\u0259r M\u0259clisi topla\u015fana q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015f\u0131nda xalq\u0131n se\u00e7diyi Milli \u015eura v\u0259 Milli \u015eura qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yan m\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kum\u0259t durur.<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<\/p>\n<p>\n  Milli \u015eura Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini olduqca a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda elan etmi\u015fdi. \u018fg\u0259r 1991-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyimizi elan ed\u0259rk\u0259n b\u0259zi istisnalarla (ordu, milli valyuta v\u0259 s.) d\u00f6vl\u0259tin b\u00fct\u00fcn atributlar\u0131na malik idiks\u0259, 1918-ci ild\u0259 v\u0259ziyy\u0259t tamamil\u0259 f\u0259rqli idi. Elan olunan d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisi, s\u0259rh\u0259dl\u0259ri bel\u0259 tam ayd\u0131n deyildi. \u00d6lk\u0259d\u0259 ali t\u0259hsilli insanlar\u0131n say\u0131 100-\u00fc ke\u00e7mirdi. D\u00f6vl\u0259t strukturlar\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131rdan formala\u015fd\u0131rmaq laz\u0131m g\u0259lirdi.\n<\/p>\n<p>\n  Ordu yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 kadr \u00e7at\u0131\u015f\u0131rd\u0131, n\u0259 d\u0259 silah-sursat. Halbuki qar\u015f\u0131da Az\u0259rbaycan\u0131n \u015f\u0259rq \u0259razil\u0259rini Bak\u0131 sovetinin \u0259sar\u0259tind\u0259n azad etm\u0259k kimi h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259s\u0259l\u0259 dururdu. Maliyy\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti olduqca a\u011f\u0131r idi. Siyasi t\u0259b\u0259dd\u00fclatlar v\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar \u00fcz\u00fcnd\u0259n iqtisadiyyata, x\u00fcsus\u0259n neft s\u0259nayesin\u0259 a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259 vurulmu\u015fdu.\n<\/p>\n<p>\n  Lakin Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin \u00f6hd\u0259sind\u0259n \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 g\u0259ldi. Qafqaz \u0130slam Ordusunun k\u00f6m\u0259yil il\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc b\u0259rpa oldu. Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 114 min kv km \u0259raziy\u0259 iddia edirdi, bu da b\u00fct\u00fcn C\u0259nubi Qafqaz \u0259razisinin 3\/5 hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edirdi.\n<\/p>\n<p>\n  1918-ci il dekabr\u0131n 7-d\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u0259skunla\u015fan b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n v\u0259 siyasi partiyalar\u0131n t\u0259msil olundu\u011fu parlament f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. El\u0259 h\u0259min g\u00fcn parlament binas\u0131nda \u0130stiqlal muzeyi a\u00e7\u0131ld\u0131. 1919-cu ild\u0259 milli valyuta d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 burax\u0131ld\u0131. Noyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. Parlamentin noyabr\u0131n 17-d\u0259 q\u0259bul etdiyi qanuna \u0259sas\u0259n D\u00f6vl\u0259t Dram Teatr\u0131 yarad\u0131ld\u0131.\n<\/p>\n<p>\n  Maliyy\u0259 \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na baxmayaraq, 100 n\u0259f\u0259r xarici universitetl\u0259rd\u0259 t\u0259hsil alma\u011fa g\u00f6nd\u0259rildi. Sonralar \u201cC\u00fcmhuriyy\u0259t t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri\u201d adland\u0131r\u0131lacaq o g\u0259ncl\u0259r bir ne\u00e7\u0259 il sonra qay\u0131d\u0131b Az\u0259rbaycan\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259li idil\u0259r. F\u0259q\u0259t 1920-ci ilin 27 aprel i\u015f\u011fal\u0131 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timiz\u0259 son qoydu.\n<\/p>\n<p>\n  Q\u0131sa m\u00f6vcudiyy\u0259td\u0259n sonra s\u00fcqutuna baxmayaraq Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n tariximizd\u0259ki n\u0259h\u0259ng rolu dan\u0131lmazd\u0131r. Onun h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sirl\u0259rind\u0259n \u00a0\u00e7ox dan\u0131\u015fmaq olar. \u018fn \u0259sas is\u0259 odur ki, ilk C\u00fcmhuriyy\u0259timiz \u00f6z\u00fcn\u00fcn demokratik u\u011furlar\u0131 il\u0259 bu g\u00fcn a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda m\u00fcbariz\u0259 aparan \u00a0insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn mayak, q\u00fcrur m\u0259nb\u0259yi v\u0259 \u00a0ilham p\u0259risidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>May\u0131n 28-d\u0259 Milli \u015euran\u0131n 26 \u00fczv\u00fcn\u00fcn i\u015ftirak etdiyi iclasda 24 n\u0259f\u0259rin lehin\u0259 s\u0259s verm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259si q\u0259bul olundu<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":85536,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-184579","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analitika","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"May\u0131n 28-d\u0259 Milli \u015euran\u0131n 26 \u00fczv\u00fcn\u00fcn i\u015ftirak etdiyi iclasda 24 n\u0259f\u0259rin lehin\u0259 s\u0259s verm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259si q\u0259bul olundu\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2017-05-28T14:57:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/33662.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1023\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"575\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131\",\"datePublished\":\"2017-05-28T14:57:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/\"},\"wordCount\":2263,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/33662.jpg\",\"articleSection\":[\"Analitika\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/\",\"name\":\"Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/33662.jpg\",\"datePublished\":\"2017-05-28T14:57:50+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/33662.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/33662.jpg\",\"width\":1023,\"height\":575,\"caption\":\"Source:\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Analitika\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/analitika\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 - MEYDAN.TV","og_description":"May\u0131n 28-d\u0259 Milli \u015euran\u0131n 26 \u00fczv\u00fcn\u00fcn i\u015ftirak etdiyi iclasda 24 n\u0259f\u0259rin lehin\u0259 s\u0259s verm\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259si q\u0259bul olundu","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2017-05-28T14:57:50+00:00","og_image":[{"width":1023,"height":575,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/33662.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131","datePublished":"2017-05-28T14:57:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/"},"wordCount":2263,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/33662.jpg","articleSection":["Analitika"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/","name":"Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131 - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/33662.jpg","datePublished":"2017-05-28T14:57:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/33662.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/33662.jpg","width":1023,"height":575,"caption":"Source:"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycan-demokratik-respublikasi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Analitika","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/analitika\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/184579","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=184579"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/184579\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/85536"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=184579"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=184579"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=184579"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}