{"id":177331,"date":"2016-07-10T23:53:03","date_gmt":"2016-07-10T23:53:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/"},"modified":"2016-07-10T23:53:03","modified_gmt":"2016-07-10T23:53:03","slug":"demokratiya-cokus-yasayirmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/","title":{"rendered":"Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131?"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/ereb-bahari\/\" alt=\"\u018fr\u0259b Bahar\u0131\" class=\"wp-image-62693\"\/><figcaption>\n    \u018fr\u0259b Bahar\u0131<br \/>\n  <\/figcaption><\/figure>\n<p>\n  <i><br \/>\n    Meydan TV yeni \u201cDemokratiya\u201d layih\u0259sin\u0259 ba\u015flay\u0131r. Bu layih\u0259nin ba\u015flama s\u0259b\u0259bi iki amill\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r: Birincisi, Az\u0259rbaycan\u0131n informasiya m\u0259kan\u0131nda, geni\u015f m\u0259nada, demokratiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 akademik m\u0259tnl\u0259rin v\u0259 ya t\u0259rc\u00fcml\u0259rin ciddi yoxsullu\u011fu ya\u015fan\u0131r. Dig\u0259r bir s\u0259b\u0259b is\u0259 demokratiyan\u0131n Az\u0259rbaycanda sistemli b\u00f6hran ya\u015famas\u0131 v\u0259 insanlar\u0131n demokratiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fcnyada dan\u0131\u015f\u0131lan, m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n probleml\u0259rd\u0259n, \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u00e7\u0259tinlikl\u0259rd\u0259n az m\u0259lumatl\u0131 olmas\u0131d\u0131r.<br \/>\n  <\/i><br \/>\n  \n<\/p>\n<p>\n  <i><br \/>\n    Yeni layih\u0259 ictimai ehtiyac\u0131n diqt\u0259si il\u0259 bir-birin\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131 olan bu iki ciddi problemi aradan qald\u0131rmaq v\u0259 bo\u015flu\u011fu qism\u0259n doldurmaq niyy\u0259tind\u0259dir.<br \/>\n  <\/i><br \/>\n  <br \/>\n  <i><br \/>\n    Amma bu i\u015fd\u0259, y\u0259ni demokratiya ad\u0131na k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck ed\u0259c\u0259k insanlara ehtiyac\u0131m\u0131z var. Akademik m\u0259tnl\u0259ri t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259c\u0259k bacar\u0131\u011fa sahib olan insanlardan xahi\u015f edirik ki, biziml\u0259 \u0259laq\u0259 saxlas\u0131nlar:\u00a0demokratiya[at]meydan.tv<br \/>\n  <\/i>\n<\/p>\n<p>\n  <i><br \/>\n    Marc F.Plattner<br \/>\n  <\/i>\n<\/p>\n<\/p>\n<p>\n  Marc F.Plattner \u201cDemokratiya\u201d jurnal\u0131n\u0131n banil\u0259rind\u0259n v\u0259 redaktorlar\u0131ndan biri, ara\u015fd\u0131rma v\u0259 t\u0259hsill\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cNational Endowment for Democracy\u201d (NED) t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n vitse-prezidenti, NED-in Ara\u015fd\u0131rma \u015euras\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olan Demokratik Ara\u015fd\u0131rmalar Forumunda r\u0259hb\u0259r \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259ndir.\n<\/p>\n<p>\n  \u201cDemokratiya\u201d jurnal\u0131n\u0131n t\u0259sis olunmas\u0131ndan ke\u00e7\u0259n bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259, mind\u0259n \u00e7ox m\u0259qal\u0259 n\u0259\u015fr olunub. Bu m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259 demokratiyan\u0131n i\u015fl\u0259m\u0259 mexanizmi, onun qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 problem v\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r, demokratik h\u0259r\u0259katlar bar\u0259d\u0259 analizl\u0259r verilib. Lakin bizim \u0259sas diqq\u0259timiz demokratiyan\u0131n ir\u0259lil\u0259m\u0259si v\u0259 geril\u0259m\u0259si bar\u0259d\u0259 d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259ri izl\u0259m\u0259k olub. Art\u0131q 25 ildir ki, biz \u201cdemokratiyan\u0131n temperaturunu\u201d \u00f6l\u00e7\u00fcr\u00fck. 1998-ci ild\u0259n \u00fcz\u00fc b\u0259ri, \u201cFreedom House\u201d-un d\u00fcnyada \u201cAzadl\u0131q\u201d sor\u011fusunun yekunu \u0259sas\u0131nda \u00fcmumil\u0259\u015fdirici m\u0259qal\u0259 yaz\u0131r\u0131q. Bundan ba\u015fqa, 1991-ci ild\u0259 Samuel P.Hantiqtonun (ing:Samuel P.Huntington) demokratikl\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259\u015fhur \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Dal\u011fa\u201d m\u0259qal\u0259si il\u0259 ba\u015flayan v\u0259 ard\u0131nca demokratiyan\u0131n trayektoriyas\u0131n\u0131 qlobal miqyasda izl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif essel\u0259r yazm\u0131\u015f\u0131q. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n t\u0259sad\u00fcfi deyil ki, XXI \u0259srd\u0259 biz bu m\u00f6vzuya yenid\u0259n qay\u0131d\u0131r\u0131q. \u00c7\u00fcnki bu bizim \u0259sas m\u00f6vzular\u0131m\u0131zdand\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  Yaz\u0131m\u0131z\u0131n \u201cDemokratiya \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f Ya\u015fay\u0131r?\u201d \u015f\u0259klind\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 bir \u00e7oxlar\u0131n\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r. Biz eyni sualla yazarlar\u0131m\u0131za m\u00fcraci\u0259t edirik. Demokratiyan\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n bir jurnal kimi bu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n se\u00e7ilm\u0259si \u00e7a\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 ola bil\u0259r, amma bu sual 2015-ci il yax\u0131nla\u015fd\u0131qca ham\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 verdiyi v\u0259 cavab axtard\u0131\u011f\u0131 sual olub.\n<\/p>\n<p>\n  Jurnalda ifad\u0259 olunan fikirl\u0259r v\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131n 1990-c\u0131 ild\u0259n b\u0259ri (x\u00fcsus\u0259n d\u0259 son be\u015f il \u0259rzind\u0259) analizini aparark\u0259n, demokratiyan\u0131n qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 onunla ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259rin nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiyini daha ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259k olur. Be\u015f illik hadis\u0259l\u0259rl\u0259 dolu ke\u00e7id\u0259 baxark\u0259n, biz g\u00f6r\u00fcrd\u00fck ki, demokratiya ideyas\u0131 n\u0259inki yeni \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 yay\u0131l\u0131b, h\u0259tta onun ideyas\u0131 v\u0259 t\u0259\u015fkilati t\u0259r\u0259fl\u0259ri daha da inki\u015faf edib. Biz \u0259min olduq ki, demokratiya \u201cbeyn\u0259lxalq legitimlik\u201d m\u00fcst\u0259visind\u0259 \u201cb\u00f6y\u00fck u\u011fura imza at\u0131b\u201d v\u0259 indi \u201cideoloji sah\u0259d\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck qazan\u0131b\u201d. \u00c7ox\u015fax\u0259li t\u0259\u015fkilatlar demokratiya prinsipl\u0259rinin yay\u0131lmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 d\u0259st\u0259k olmaqla paralel, beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 demokratiyaya k\u00f6m\u0259k mexaniziml\u0259ri d\u0259 bir xeyli art\u0131b. \u018fsrin sonuna yax\u0131n, bu trendl\u0259rin daha da g\u00fccl\u0259ndiyinin \u015fahidi olduq. On illiyin yekunu il\u0259 ba\u011fl\u0131 giri\u015fd\u0259, Aleksis de Tokvillenin (ing: Alexis de Tocqueville) \u201cAmerikada Demokratiya\u201d modeli \u0259sas\u0131nda \u201cD\u00fcnyada Demokratiya\u201d m\u00f6vzusunu ir\u0259li \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k, iddia etdik ki, Tokville Marksa qalib g\u0259ldi. N\u0259tic\u0259: \u201c\u0130ndi biz ham\u0131m\u0131z Tokville\u00e7iyik\u201d deyirdik.\n<\/p>\n<p>\n  Amma 2005-ci il yax\u0131nla\u015fd\u0131qca, bizim s\u0259simiz bir az z\u0259ifl\u0259di v\u0259 biz etiraf etdik ki, demokratiya t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n \u0259hval\u0131 pisl\u0259\u015fib. Bu gedi\u015fat\u0131, biz, \u0130raq\u0131n i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra orda apar\u0131lan demokratik yenid\u0259nqurman\u0131n u\u011fursuzlu\u011fu v\u0259 Rusiyan\u0131n getdikc\u0259 avtoritarizm\u0259 yuvarlanmas\u0131 il\u0259 \u0259sasland\u0131rd\u0131q. Bununla bel\u0259, \u00fcmumilikd\u0259 qlobal trend olaraq, demokratiyan\u0131n m\u00f6hk\u0259m oldu\u011fu v\u0259 demokratlar aras\u0131nda he\u00e7 bir \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131\u011fa \u0259sas olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 idda etdik. 2010-cu il g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 biz, art\u0131q \u201cbir ne\u00e7\u0259 il \u0259rzind\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n eroziyaya u\u011frama\u011f\u0131ndan dan\u0131\u015fmaq olar amma bu geni\u015f \u015f\u0259kil almay\u0131b\u201d dem\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131q.\n<\/p>\n<p>\n  <br \/>\n  <b><br \/>\n    \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u0259 Qar\u015f\u0131 M\u00fcbariz\u0259<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Ancaq iyirmi birinci illiyimizd\u0259 (Red: jurnal\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur) biz demokratiyan\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131b-ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 sual\u0131na cavab veririk. N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn? Cavab\u0131n bir-biri il\u0259 ba\u011fl\u0131 amma m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada ayr\u0131la bil\u0259n iki aspekti var. Birincisi budur: Bu g\u00fcn \u0259slind\u0259 n\u0259 ba\u015f verir? Ne\u00e7\u0259 \u00f6lk\u0259 demokratikdir? Onlar\u0131n say\u0131 art\u0131r v\u0259 geni\u015fl\u0259nirmi? S\u00f6z-ifad\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131, qanunun aliliyi, azad v\u0259 \u0259dal\u0259tli se\u00e7ki v\u0259 bu kimi dig\u0259r liberal-demokratik d\u0259y\u0259rl\u0259rin haz\u0131rk\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti nec\u0259dir? \u0130kincisi, daha subyektiv olan, demokratiyan\u0131n d\u00fcnyadak\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r: Legitimlik v\u0259 c\u0259lbedicilik bax\u0131m\u0131ndan demokratiyaya bax\u0131\u015f nec\u0259dir? M\u0259hz bu ax\u0131r\u0131nc\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259, demokratiyan\u0131n geril\u0259m\u0259sil\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00fcmumi yay\u0131lm\u0131\u015f bir bax\u0131\u015f var.\n<\/p>\n<p>\n  Oxucunun da g\u00f6rd\u00fcy\u00fc kimi, birinci aspekt m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259rhl\u0259r\u0259 a\u00e7\u0131qd\u0131r. Bu aspekt\u0259 iki m\u00fcqayis\u0259li bax\u0131\u015f\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 n\u00fcmun\u0259si, Steven Lavitskinin (Steven Lavitsky) yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cDemokratik \u00c7\u00f6k\u00fc\u015fl\u0259 Ba\u011fl\u0131 Mifl\u0259r\u201d v\u0259 Lu\u00e7an Veyin (Lucan Way) \u201cDemokratik \u00c7\u00f6k\u00fc\u015fl\u0259 \u00dcz-\u00dcz\u0259 g\u0259lm\u0259k\u201d adl\u0131 essel\u0259rind\u0259 g\u00f6rm\u0259k olur. Lavitski v\u0259 Vey qeyd edirl\u0259r ki, \u201cFreedom House\u201d-un hesabatlar\u0131na baxd\u0131qda 2000-ci ild\u0259n \u00fcz\u00fc b\u0259ri geril\u0259m\u0259 \u00e7ox z\u0259if olub, ba\u015fqa g\u00f6st\u0259ricil\u0259r \u00fczr\u0259 is\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, geril\u0259m\u0259 yoxdur. Bundan ba\u015fqa, onlar iddia edir ki, 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 bir \u00e7ox m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7il\u0259r (el\u0259c\u0259 d\u0259 \u201cFreedom House\u201d) \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f avtokratik rejiml\u0259ri d\u0259rhal ke\u00e7id demokratiyas\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259ri s\u0131ras\u0131na daxil etm\u0259y\u0259 meyilli idi. Lavitski v\u0259 Vey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ki, bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 avtoritarizmin z\u0259ifliyi \u201cp\u00fcluralizm illuziyas\u0131 yaratd\u0131\u201d amma \u0259slind\u0259 onlar he\u00e7 zaman demokratiya qura bilm\u0259dil\u0259r. Onlardan bir \u00e7oxu avtoritarizmin g\u00fccl\u0259nm\u0259sini ya\u015fad\u0131. Bu rejiml\u0259r ilk vaxtlarda yanl\u0131\u015f olaraq demokratik dey\u0259 sinifl\u0259ndirildi. Bu, haz\u0131rki durumda demokratiyan\u0131n b\u00f6hran ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na g\u0259lm\u0259m\u0259lidir.\n<\/p>\n<p>\n  Lari Daymond (ing: Larry Diamond) is\u0259 Lavitski v\u0259 Veyin 90-ci ill\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259l\u0259r\u0259 t\u0259nqidi yana\u015fmalar\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmadan, emprik s\u00fcbutlar g\u0259tir\u0259r\u0259k a\u015fkarlay\u0131r ki, son on illikd\u0259 \u201cdemokratik z\u0259ifl\u0259m\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259kd\u0259dir\u201d. O, son ill\u0259rd\u0259 demokratiyan\u0131 silk\u0259l\u0259y\u0259n q\u0259zalar\u0131, qanunun aliliyi v\u0259 yax\u015f\u0131 idar\u0259\u00e7ilikl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif standartlardan \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, yeni demokratiya \u0259ld\u0259 etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin pis g\u00f6st\u0259ricil\u0259rini v\u0259 n\u0259hay\u0259t, demokratik geril\u0259m\u0259 v\u0259 dur\u011funluq ya\u015fayan varl\u0131 qeyri-q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rini misal \u00e7\u0259kir. Bu probleml\u0259 ba\u011fl\u0131 ged\u0259n debatda h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin g\u00fccl\u00fc arqumentl\u0259ri var amma m\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcr\u0259m ki, \u201cFreedom House\u201d-un v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin hesabatlar\u0131n\u0131n analizi bu b\u00f6y\u00fck suala dol\u011fun cavab ver\u0259 bil\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  Ara\u015fd\u0131rma m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 \u00fcmumi trendin b\u00f6y\u00fck cizgil\u0259ri \u0259lb\u0259td\u0259 ki, m\u00fcbahis\u0259 do\u011furmur. 1975-85-ci ill\u0259rd\u0259 demokratiya d\u00fcnyada geni\u015f v\u00fcs\u0259t ald\u0131. 1985-95-ci ill\u0259r aras\u0131nda is\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 geni\u015fl\u0259nm\u0259y\u0259 v\u0259 inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Daha sonrak\u0131 onillikd\u0259 onun inki\u015faf\u0131 z\u0259ifl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flasa da, bu proses 2000-ci il\u0259 kimi davam etdi. O zamandan ba\u015flayaraq, demokratiya dur\u011funluq v\u0259 \u00e7ox ki\u00e7ik geril\u0259m\u0259l\u0259r ya\u015fad\u0131, amma Samuel P.Hantiqtonun iddia etdiyi kimi, \u0259vv\u0259lki onillikl\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259r \u201c\u0259ks dal\u011fa\u201d formas\u0131 almad\u0131. Demokratik proqresin yoxlu\u011funu, neqativ m\u0259nada, \u201cdur\u011funluq\u201d kimi v\u0259 ya \u0259ld\u0259 edilmi\u015f demokratik u\u011furlar\u0131n qorunmas\u0131 kimi xarakteriz\u0259 etm\u0259k olard\u0131. Analizl\u0259rin ortaya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumatlarda demokratiyan\u0131n bir elementinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si, demokratiyan\u0131n t\u0259r\u0259fdarlar\u0131, dostlar v\u0259 h\u0259tta ona skeptik yana\u015fanlar aras\u0131nda onun \u00fcmumilikd\u0259 geril\u0259diyin\u0259 i\u015far\u0259 etmirdi.\n<\/p>\n<p>\n  M\u0259nim bax\u0131\u015f\u0131ma g\u00f6r\u0259, demokratiyada \u201cgeril\u0259m\u0259\u201d sentimentl\u0259rinin m\u0259nb\u0259yini ba\u015fqa yerl\u0259r\u0259 baxaraq ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmal\u0131y\u0131q. Bu bar\u0259d\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bir ne\u00e7\u0259 m\u0259qal\u0259 bizim k\u00f6m\u0259yimiz\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259r. M\u00f6vzuyla ba\u011fl\u0131 bir ne\u00e7\u0259 m\u0259nb\u0259, Larri Daymondun m\u0259qal\u0259sinin sonunda verilib. Onlardan biri, Daymondun \u201cpis idar\u0259\u00e7ilik\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 fenomen\u0259, Fransis Fukuyaman\u0131n (ing:Francis Fukuyaman) m\u0259qal\u0259sind\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirilib. Bu termin, ilk \u00f6nc\u0259, bir \u00e7ox yeni demokratik qurulu\u015flar\u0131n m\u00fcasir demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fundak\u0131 u\u011fursuzlu\u011fa i\u015far\u0259 edir. \u0130qtisadi geril\u0259m\u0259y\u0259, pis ictimai xidm\u0259t\u0259, \u015f\u0259xsi t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin t\u0259min olunmamas\u0131na, artan korrupsiya hallar\u0131na cala\u015fd\u0131r\u0131lan bu u\u011fursuzluq, h\u0259min d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 ya\u015fayan insanlarda demokratiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 &#8211; tamamil\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u0259n \u015f\u0259kild\u0259 &#8211; m\u0259yusluq yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 dem\u0259liyik.\n<\/p>\n<blockquote><p>\n  Fukuyama iddia edir ki, \u201cd\u00fcnyada olan demokratyalar\u0131n legitimliyi demokratik institutlar\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259sind\u0259n yox, onlar\u0131n y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259tli idar\u0259\u00e7iliyi t\u0259min etm\u0259yind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r\u201d.\n<\/p><\/blockquote>\n<p>\n  T\u0259bii ki, pis idar\u0259\u00e7ilik bir \u00e7ox (ancaq ham\u0131s\u0131 deyil) qeyri-demokratik \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 t\u0259sir edir, amma bu u\u011fursuzluq ya\u015fayan d\u00f6vl\u0259tin v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259if t\u0259s\u0259llidir.\n<\/p>\n<p>\n  Fukuyama bu n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lir ki, demokratiyan\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r g\u0259r\u0259k d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu v\u0259 h\u0259m d\u0259 prozaik bir m\u0259s\u0259l\u0259 olan ictimai idar\u0259\u00e7iliy\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t proqramlar\u0131n\u0131n icras\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t ayr\u0131mal\u0131d\u0131rlar. S\u00f6zs\u00fcz ki, bu faydal\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259tdir. Amma bununla bel\u0259, yax\u015f\u0131 idar\u0259\u00e7iliy\u0259 nail olmaq a\u011f\u0131r, yeni demokratik qurulu\u015flarda is\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 \u00e7\u0259tindir. V\u0259t\u0259nda\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn demokratik anlay\u0131\u015flar\u0131n v\u0259 institutlar\u0131n yeni oldu\u011fu c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 pis idar\u0259\u00e7iliyin g\u00fcnah\u0131 birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 demokratiyan\u0131n boynuna at\u0131l\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  Demokratik sistem\u0259 ke\u00e7idd\u0259 u\u011fursuzluq, qism\u0259n d\u0259 olsa, onu ilk d\u0259f\u0259 q\u0259bul ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ba\u015f verir. Lakin bu demokratiyan\u0131n uzunm\u00fcdd\u0259tli planda u\u011fursuzluq ya\u015fayaca\u011f\u0131na d\u0259lal\u0259t etmir. T\u0259bii ki, demokratiyan\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn uzun ill\u0259r laz\u0131m olacaq amma zaman, yen\u0259 d\u0259, demokratiyan\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259 olacaq.\n<\/p>\n<p>\n  <b><br \/>\n    Demokratiya il\u0259 Ba\u011fl\u0131 \u015e\u00fcbh\u0259nin \u00dc\u00e7 M\u0259nb\u0259yi<br \/>\n  <\/b>\n<\/p>\n<p>\n  Bu uzunm\u00fcdd\u0259tli optimist ssenari, d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259vv\u0259l-ax\u0131r demokratiyan\u0131n qurulmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015facaqlar\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Buna s\u0259b\u0259b, h\u0259m demokratiyan\u0131n qlobal siyasi legitimlik standart\u0131 kimi g\u00f6r\u00fclm\u0259si v\u0259 h\u0259m d\u0259, b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rin can atd\u0131\u011f\u0131 \u0259n effektiv v\u0259 u\u011furlu idar\u0259\u00e7ilik sistemi kimi q\u0259bul olunmas\u0131ndad\u0131r. Son ill\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n \u0259n ciddi d\u0259yi\u015fiklik, bu bax\u0131\u015f\u0131n getdikc\u0259 ciddi sual alt\u0131na al\u0131nmas\u0131d\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu d\u0259yi\u015fikliyi do\u011furan \u00fc\u00e7 ciddi s\u0259b\u0259b var: 1) inki\u015faf etmi\u015f demokratik idar\u0259\u00e7ilik sistemi olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 siyasi v\u0259 iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tin getdikc\u0259 pisl\u0259\u015fm\u0259si duy\u011fusu, 2) bir \u00e7ox avtoritar d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin davaml\u0131 sistem qurmas\u0131 v\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 olan g\u00fcv\u0259nin artmas\u0131, 3) demokratiyalar v\u0259 ona r\u0259qib olanlar\u0131n geopolitik balans\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259si.<br \/>\n  <br \/>\n  Bu \u00fc\u00e7 s\u0259b\u0259bd\u0259n birincisi, 2008-ci ild\u0259 ya\u015fanan maliyy\u0259 b\u00f6hran\u0131 v\u0259 onun iqtisadi t\u0259sirl\u0259ri \u2013 t\u0259n\u0259zz\u00fcl v\u0259 i\u015fsizliyin artmas\u0131 oub. Xat\u0131rladaq ki, bu proses Avropada h\u0259l\u0259 d\u0259 davam edir. Bel\u0259 ki, inki\u015faf etmi\u015f demokratiyalar\u0131n t\u0259n\u0259zz\u00fcl ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259, bazar iqtisadiyyat\u0131na \u0259saslanan yeni yaranm\u0131\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131n davam etm\u0259si, Q\u0259rbin siyasi v\u0259 iqtisadi institutlar\u0131n\u0131n \u201cdig\u0259rl\u0259ri\u201d t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259xz edilm\u0259sinin vacibliyini \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na qoydu. \u0130nki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin b\u00f6hrandan u\u011furla \u00e7\u0131xa bilm\u0259m\u0259si v\u0259 sistemin iflasa u\u011framas\u0131, onlar\u0131n modelinin c\u0259lbediciliyin\u0259 n\u00f6vb\u0259ti ciddi z\u0259rb\u0259ni vurdu. Qlobal miqyasda, demokratiyan\u0131n t\u0259bli\u011fi kontekstinin d\u0259yi\u015fkliy\u0259 u\u011framas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259qal\u0259 yazan Tomas Karazers (Thomas Carothers) qeyd edir ki: \u201cAmerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131 v\u0259 Avropada demokratiyan\u0131n do\u011fum sanc\u0131lar\u0131 ya\u015famas\u0131, d\u00fcnyada olan insanlar\u0131n demokratiyaya olan m\u00fcsb\u0259t m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 ciddi z\u0259rb\u0259 vurdu\u201d.\n<\/p>\n<p>\n  Demokratiyan\u0131n n\u00fcfuzunun azalmas\u0131n\u0131n bir dig\u0259r t\u0259r\u0259fi, b\u0259zi apar\u0131c\u0131 avtoritar rejiml\u0259rin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn artmas\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n aras\u0131nda \u0259sas d\u00f6vl\u0259t \u00c7indir. \u00c7inin demokratik islahatlar etm\u0259d\u0259n, g\u00fccl\u00fc v\u0259 daim b\u00f6y\u00fcy\u0259n iqtisadiyyat qurmas\u0131, \u00f6lk\u0259l\u0259ri z\u0259nginliy\u0259 aparan yegan\u0259 yolun demokratiyadan ke\u00e7diyini iddia ed\u0259n bax\u0131\u015f\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na qoydu. Eyni zamanda, E\u015f Gimah Boadinin (E.Gyimah-Boadi) qeyd etdiyi kimi, \u201c\u00c7in, Afrika d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini qeyri-q\u0259rb bazar\u0131 il\u0259 t\u0259min edir, onlara h\u0259rbi v\u0259 inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn yard\u0131m edir\u201d. Bu yard\u0131mlar insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259mini, h\u00f6k\u00fcm\u0259tin \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u0259suliyy\u0259ti kimi \u00f6n \u015f\u0259rtl\u0259r olmadan edilir. \u00c7in g\u00fccl\u00fc amma qeyri-demokratik olan yegan\u0259 d\u00f6vl\u0259t deyil. Rusiya, \u0130ran, S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131 v\u0259 Venesuella da demokratiyan\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir-birinin t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rini \u00f6yr\u0259nir v\u0259 t\u0259tbiq edir.\n<\/p>\n<p>\n  2015-ci ild\u0259 Endryu J.Natanla (Andrew J.Nathan) ba\u015flayaraq, biz, Demokratiya Jurnal\u0131 olaraq, ilk seria m\u0259qal\u0259l\u0259rimizi yazma\u011fa ba\u015flad\u0131q. M\u0259qal\u0259l\u0259r toplusuna \u201cavtoritarizmin canlanmas\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 verdik. Bu ba\u015fl\u0131q bizi do\u011frudan incidir, \u00e7\u00fcnki 1993-c\u00fc il toplusundak\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259rimiz\u0259 \u201cDemokratiyan\u0131n Qlobal Canlanmas\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 vermi\u015fdik. Ancaq bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 biz, \u00e7ox \u00f6lk\u0259y\u0259 yay\u0131lmasa da, avtoritarizmin ayaq tutub yeridiyini m\u00fc\u015fahid\u0259 edirik. Bu ir\u0259lil\u0259m\u0259nin ilk siqnal\u0131 avtoritar rejiml\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif regional v\u0259 qlobal beyn\u0259lxaq t\u0259\u015fkilatlarda \u201cyum\u015faq g\u00fcc\u201d-d\u0259n istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flamas\u0131 idi. AT\u018fT, Avropa \u015euras\u0131 v\u0259 Amerikan Birliyi D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri (?) kimi t\u0259\u015fkilatlar\u0131n qurulmas\u0131nda demokratik d\u00f6vl\u0259tl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n d\u0259y\u0259rl\u0259ri m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b. Lakin 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq, bu t\u0259\u015fkilatlarda t\u0259msil olunan anti-demokratik d\u00f6vl\u0259tl\u0259r onlar\u0131 z\u0259ifl\u0259tm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Rusiya v\u0259 \u00c7in kimi avtoritar d\u00f6vl\u0259tl\u0259r bu sah\u0259d\u0259 \u00f6z m\u0259d\u0259ni diplomatiyalar\u0131n\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxaq median\u0131 i\u015f\u0259 sal\u0131b. Q\u0259rb is\u0259 \u0259ksin\u0259, bu istiqam\u0259td\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini spontan qurmu\u015f v\u0259 ona \u00e7ox az resurs c\u0259lb etmi\u015fdi.\n<\/p>\n<p>\n  Inki\u015faf etmi\u015f demoktratik d\u00f6vl\u0259tl\u0259r is\u0259 t\u0259kc\u0259 \u201cyum\u015faq g\u00fcc\u201d \u00fcz\u0259rind\u0259n apar\u0131lan r\u0259qab\u0259td\u0259 uduzmay\u0131b. H\u0259r ke\u00e7\u0259n g\u00fcn demokratik d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin s\u0259rt g\u00fcc\u00fc, y\u0259ni h\u0259rbi g\u00fcc\u00fc, z\u0259ifl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Bel\u0259 ki, avtoritar d\u00f6vl\u0259tl\u0259r h\u0259rbi x\u0259rcl\u0259rini daha da art\u0131rma\u011fa ba\u015flay\u0131b, \u0259v\u0259zind\u0259 is\u0259 demokratik d\u00f6vl\u0259tl\u0259r h\u0259rbi b\u00fcdc\u0259l\u0259rini azald\u0131b. Son 25 ild\u0259 bizim jurnal da daxil olmaqla, bir \u00e7ox akademik jurnallar d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa \u00e7ox az yer ay\u0131r\u0131b. Bizs\u0259 h\u0259m d\u0259 onu g\u00f6r\u00fcrd\u00fck ki, beyn\u0259lxaq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin formala\u015fmas\u0131nda demokratiya u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 daha ciddi rol oynay\u0131r. Bunu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dal\u011fan\u0131n y\u00fcks\u0259k vaxtlar\u0131nda daha ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259k olurdu. Beyn\u0259lxalq kontekst \u00f6n\u0259mli rol oynasa da, \u0259sas t\u0259siredici g\u00fccl\u0259r daxili probleml\u0259r, h\u0259r\u0259katlar v\u0259 konfliktl\u0259r idi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n akademikl\u0259rin \u0259sas diqq\u0259ti daxild\u0259 ya\u015fanan prosesl\u0259r\u0259 k\u00f6kl\u0259nmi\u015fdi.\n<\/p>\n<p>\n  Biz, h\u0259l\u0259 d\u0259, g\u00fcman edirik ki, jurnal \u00fc\u00e7\u00fcn se\u00e7diyimiz yol do\u011fru olub. H\u0259m d\u0259, \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 sual veririk ki, b\u0259lk\u0259 1990-c\u0131 ill\u0259r qeyri-tipik bir proses idi? B\u0259lk\u0259 d\u0259 Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 onun demokratik m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259n\u0259n \u201ct\u0259k q\u00fctbl\u00fc siyas\u0259t\u201d demokatiyaya meylin qlobal s\u0259viyy\u0259d\u0259 yay\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. Bel\u0259 bir m\u00fcnbit beyn\u0259lxalq \u015f\u0259rait olmasayd\u0131, b\u0259lk\u0259 d\u0259, demokratiya yay\u0131lmayacaqd\u0131. Bu tipli \u015f\u0259rh Robert Kagan t\u0259r\u0259find\u0259n ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Onun qeyd etdiyi kimi, \u201cB\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259r aras\u0131nda olan geopolitik d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r tez-tez olsa da, h\u0259mi\u015f\u0259 m\u00fcharib\u0259 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmir. Amma bu d\u0259yi\u015fiklik, ki\u00e7ik v\u0259 z\u0259if d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin siyas\u0259tin\u0259 \u00e7ox ciddi t\u0259sir edir\u201d. Kagan iddia edir ki, AB\u015e beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 \u201ct\u0259sir g\u00fcc\u00fcn\u00fc\u201d itirm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Bu is\u0259 demokratiyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 \u201cdolay\u0131 yolla z\u0259rb\u0259\u201d vurur.\n<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/62687\/\" alt=\"\" class=\"wp-image-62687\"\/><figcaption><\/figcaption><\/figure>\n<p>\n  2014-c\u00fc ild\u0259 bu trendl\u0259r a\u00e7\u0131q-a\u015fkar \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. \u0130\u015e\u0130D-in Suriya v\u0259 \u0130raqda g\u00fccl\u0259nm\u0259si, Tunisi \u00e7\u0131xmaq \u015f\u0259rti il\u0259 \u201c\u018fr\u0259b Bahar\u0131n\u0131n\u201d g\u00f6zl\u0259nil\u0259n demokatik d\u0259yi\u015fiklik yaratmaq g\u00fcc\u00fcnd\u0259 olmamamas\u0131, Tarek Masoud-un da qeyd etdiyi kimi, \u201cQ\u0259rbin Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 demokratiya v\u0259 qayda-qanun t\u0259tbiq etm\u0259k ist\u0259yi u\u011furla n\u0259tic\u0259l\u0259nm\u0259di\u201d. Eyni zamanda, \u00c7inin \u015e\u0259rqd\u0259 v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259, C\u0259nubi \u00c7in D\u0259nizl\u0259rind\u0259 g\u00fcc n\u00fcmayi\u015fi etdirm\u0259si onun Asiyada g\u00fcc siyas\u0259tin\u0259 ke\u00e7\u0259c\u0259yi qorxusunu yaratd\u0131. \u018fn \u00f6n\u0259mlisi, Rusiyan\u0131n ham\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda, he\u00e7 kimd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259d\u0259n Kr\u0131m\u0131 ilhaq etm\u0259si v\u0259 \u015e\u0259rqi Ukraynan\u0131n b\u0259zi \u0259razil\u0259rini i\u015f\u011fal etm\u0259si, demokratik d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 \u0259sas qoyulmu\u015f qanunlara s\u00f6yk\u0259n\u0259n beyn\u0259lxaq qaydan\u0131n daha \u0259vv\u0259lki kimi effektiv i\u015fl\u0259m\u0259diyin ortaya \u00e7\u0131xartd\u0131. Rusiyan\u0131n siyasi sistemini analiz ed\u0259n Lilia \u015eev\u00e7ova (Lilia Shevtsova) qeyd edir ki, \u201cRusiya bu g\u00fcnd\u0259n sonra xarici siyas\u0259td\u0259 h\u0259rbi dill\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flayacaq, onun b\u00fct\u00fcn kompromisl\u0259ri daimi \u0259sasl\u0131 deyil, taktiki \u0259sasl\u0131 olacaq\u201d.\n<\/p>\n<p>\n  \u018fg\u0259r do\u011frudan da, liberal d\u00fcnya qaydas\u0131 avtoritar d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259finin basq\u0131s\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n d\u00fc\u015f\u0259c\u0259ks\u0259, o zaman demokratiyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi do\u011frudan da pis olacaq. M\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin v\u0259 ya onlar\u0131n birlikl\u0259rinin t\u0259sir dair\u0259si alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f, g\u00fcc\u0259 \u0259saslanan d\u00fcnya b\u00f6lg\u00fcs\u00fc sistemi yaranacaqsa, o zaman h\u0259r hans\u0131sa bir d\u00f6vl\u0259tin demokratiya yolunu tutmas\u0131 onun yerl\u0259\u015fdiyi co\u011frafiyadan v\u0259 m\u00fctt\u0259fiqi oldu\u011fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olacaq. Alina Mungiu-Pippidinin qeyd etdiyi kimi, post-komunist \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 demokratiyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi, h\u0259min d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Rusiya v\u0259 ya Avropa Birliyi il\u0259 s\u0259rh\u0259dd\u0259 olmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olacaq.\n<\/p>\n<p>\n  Geopolitikada \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flayan bu yeni trend oyun qaydalar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259kl\u0259 t\u0259hdid edir. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin daxilind\u0259 olan g\u00fcc qruplar\u0131n\u0131n idar\u0259\u00e7ilik sistemini se\u00e7m\u0259k irad\u0259l\u0259rini z\u0259ifl\u0259d\u0259c\u0259k v\u0259 xaricd\u0259n t\u0259tbiq olunan idar\u0259\u00e7ilik sistemin\u0259 boyun \u0259ydir\u0259c\u0259k. Daha da \u00f6n\u0259mlisi, \u0259g\u0259r yeni geopolitik tarazl\u0131q avtoritar istiqam\u0259tli olsa, o zaman bu bir \u00e7ox f\u0259rdl\u0259r v\u0259 xalqlar \u00fc\u00e7\u00fcn daha c\u0259lbedici idar\u0259\u00e7ilik kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259c\u0259k v\u0259 onlar\u0131 daha g\u00fccl\u00fc olan\u0131n yan\u0131nda olma istiqam\u0259tin\u0259 s\u00fcr\u00fckl\u0259y\u0259c\u0259k. Bu \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda demokratiya bir \u00e7ox c\u0259lbediciliyini itir\u0259c\u0259k. Onun s\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259 yenid\u0259n b\u0259rpa etm\u0259k ist\u0259yi \u00e7ox az olacaq. Art\u0131q zaman\u0131n demokratiyan\u0131n yan\u0131nda olmas\u0131n\u0131 \u0259minlikl\u0259 dem\u0259k olmaz.\n<\/p>\n<p>\n  Bu tutqun ssenari bizl\u0259ri qorxutmamal\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, avtoritarlar\u0131n bir \u00e7ox z\u0259if t\u0259r\u0259fl\u0259ri, (neftin qiym\u0259tinin d\u00fc\u015fm\u0259si il\u0259 bu daha da d\u0259rinl\u0259\u015f\u0259c\u0259k) demokratiyan\u0131n is\u0259 bir \u00e7ox g\u00fccl\u00fc t\u0259r\u0259fl\u0259ri var. Demokratiya \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc yenid\u0259n d\u00fcz\u0259ltm\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131nda olan bir idar\u0259\u00e7ilik sistemidir. Gec v\u0259 astag\u0259l davransa da, demokratiyan\u0131n b\u00f6hrandan \u00e7\u0131xmaq bacar\u0131\u011f\u0131 daha g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. M\u00fcbahis\u0259li olsa da, 1970-ci il b\u00f6hran\u0131 indikind\u0259n daha d\u0259rin idi, amma h\u0259min vaxt demokratik \u00f6lk\u0259l\u0259r b\u00f6hrandan u\u011furla \u00e7\u0131xa bildi. B\u00f6hrandan \u00e7\u0131xmaq yen\u0259 d\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Lakin bunun \u00fc\u00e7\u00fcn demokratiya t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 onun haz\u0131rki t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn\u00fc diqq\u0259tl\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259li v\u0259 bu t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259lidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fg\u0259r do\u011frudan da, liberal d\u00fcnya qaydas\u0131 avtoritar d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259finin basq\u0131s\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n d\u00fc\u015f\u0259c\u0259ks\u0259, o zaman demokratiyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi do\u011frudan da pis olacaq.<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":62693,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-177331","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analitika","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131? - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131? - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u018fg\u0259r do\u011frudan da, liberal d\u00fcnya qaydas\u0131 avtoritar d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259finin basq\u0131s\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n d\u00fc\u015f\u0259c\u0259ks\u0259, o zaman demokratiyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi do\u011frudan da pis olacaq.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-07-10T23:53:03+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/23923.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"680\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"450\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131?\",\"datePublished\":\"2016-07-10T23:53:03+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/\"},\"wordCount\":3777,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/23923.jpg\",\"articleSection\":[\"Analitika\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/\",\"name\":\"Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131? - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/23923.jpg\",\"datePublished\":\"2016-07-10T23:53:03+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/23923.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/23923.jpg\",\"width\":680,\"height\":450,\"caption\":\"Source:\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/demokratiya-cokus-yasayirmi\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Analitika\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/analitika\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131? - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131? - MEYDAN.TV","og_description":"\u018fg\u0259r do\u011frudan da, liberal d\u00fcnya qaydas\u0131 avtoritar d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259finin basq\u0131s\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n d\u00fc\u015f\u0259c\u0259ks\u0259, o zaman demokratiyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi do\u011frudan da pis olacaq.","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2016-07-10T23:53:03+00:00","og_image":[{"width":680,"height":450,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/23923.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131?","datePublished":"2016-07-10T23:53:03+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/"},"wordCount":3777,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/23923.jpg","articleSection":["Analitika"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/","name":"Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131? - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/23923.jpg","datePublished":"2016-07-10T23:53:03+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/23923.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/23923.jpg","width":680,"height":450,"caption":"Source:"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/demokratiya-cokus-yasayirmi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Analitika","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/analitika\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Demokratiya \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ya\u015fay\u0131rm\u0131?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/177331","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=177331"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/177331\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/62693"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=177331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=177331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=177331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}