{"id":174003,"date":"2016-02-26T19:55:08","date_gmt":"2016-02-26T19:55:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/article\/biz-yalniziq\/"},"modified":"2016-02-26T19:55:08","modified_gmt":"2016-02-26T19:55:08","slug":"biz-yalniziq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/","title":{"rendered":"Biz yaln\u0131z\u0131q?"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/emil-mirzayev\/\" alt=\"Emil Mirzayev\" class=\"wp-image-49936\"\/><figcaption>\n    Emil Mirzayev<br \/>\n  <\/figcaption><\/figure>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/emil-banner\/\" alt=\"Emil banner\" class=\"wp-image-49942\"\/><figcaption>\n    Emil banner<br \/>\n  <\/figcaption><\/figure>\n<p>\n  Bu d\u0259f\u0259ki yaz\u0131mda s\u00f6hb\u0259t romantik anlamda yaln\u0131zl\u0131qdan yox, \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri anlamda yaln\u0131zl\u0131qdan ged\u0259c\u0259k. Do\u011frudanm\u0131 biz yaln\u0131z\u0131q?\n<\/p>\n<p>\n  Ayd\u0131n v\u0259 qaranl\u0131q gec\u0259d\u0259 sakit bir yerd\u0259 olsan\u0131z, n\u0259z\u0259rl\u0259rinizi s\u0259maya k\u00f6kl\u0259y\u0259n zaman bel\u0259 bir m\u0259nz\u0259r\u0259nin \u015fahidi olars\u0131n\u0131z. G\u00f6z\u0259ldir, el\u0259 deyilmi?\n<\/p>\n<p>\n  El\u0259 bir insan yoxdur ki, onu bu g\u00f6z\u0259llik aciz qoymas\u0131n. Lakin \u00e7ox az bir insan s\u0259maya baxark\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr: Orda, \u00e7ox-\u00e7ox uzaqda da kiml\u0259rs\u0259 m\u0259nim baxd\u0131\u011f\u0131m kimi s\u0259maya bax\u0131b valeh olurmu? Bu sual\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 ver\u0259nl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 m\u0259\u015fhur italyan fiziki Enriko Fermi olmu\u015f v\u0259 eyniadl\u0131 paradoksun m\u00fc\u0259llifi kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r: \u018fg\u0259r kims\u0259 d\u0259 varsa, b\u0259s onlar hardad\u0131rlar?\n<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/49945\/\" alt=\"\" class=\"wp-image-49945\"\/><figcaption><\/figcaption><\/figure>\n<p>  G\u0259lin, bir az r\u0259q\u0259ml\u0259rl\u0259 oynayaq. T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin, qalaktikam\u0131zda 100-400 milyarda yax\u0131n ulduz var v\u0259 hardasa o r\u0259q\u0259ml\u0259r \u0259traf\u0131nda da qalaktikan\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu t\u0259xmin edilir. Dem\u0259k, S\u00fcd Yolunda olan h\u0259r bir ulduza bir qalaktika d\u00fc\u015f\u00fcr. X\u00fclas\u0259, kainatda 1022 v\u0259 1024 aras\u0131 ulduz var. Bu da o dem\u0259kdir ki, yerd\u0259ki b\u00fct\u00fcn \u00e7im\u0259rlikl\u0259rd\u0259ki h\u0259r bir ki\u00e7icik qum d\u0259n\u0259ciyin\u0259 10.000 ulduz d\u00fc\u015f\u00fcr.\n<\/p>\n<p>\n  Aliml\u0259rin fikrinc\u0259 o ulduzlar i\u00e7\u0259risind\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f tipli ulduzlar (eyni temperaturu v\u0259 parlaql\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015f\u0259n) 5-20% civar\u0131ndad\u0131r. G\u0259lin, bu r\u0259q\u0259mi sad\u0259lik \u00fc\u00e7\u00fcn 5% g\u00f6t\u00fcr\u0259k. O zaman m\u0259lum olur ki (riyaziyyat elml\u0259rin a\u00e7ar\u0131d\u0131r deyilirdi siz\u0259 m\u0259kt\u0259bd\u0259, yad\u0131n\u0131zda??), 500 kvintilyon, y\u0259ni 500 milyard milyard g\u00fcn\u0259\u015f tipli ulduz var.\n<\/p>\n<p>\n  Bu ulduzlar\u0131n da \u0259traf\u0131nda yer tipli (eyni uzaql\u0131qda, eyni temperaturda v\u0259 eyni kimy\u0259vi elementl\u0259rin ola bil\u0259c\u0259yi) planetl\u0259rin say\u0131n\u0131 da aliml\u0259r 20-50 faiz \u0259traf\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. G\u0259lin biz son PNAS t\u0259dqiqat\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu r\u0259q\u0259mi 22% g\u00f6t\u00fcr\u0259k. Yen\u0259 riyazi bilikl\u0259ri i\u015f\u0259 salaraq m\u00fc\u0259yy\u0259n edirik ki, c\u0259mi 1%, y\u0259ni 100 milyard-milyard yer tipli planet ola bil\u0259r. Dem\u0259k, h\u0259r qum d\u0259n\u0259ciyin\u0259 100 yer tipli planet d\u00fc\u015f\u00fcr (yayda M\u0259rd\u0259kana d\u0259niz\u0259 ged\u0259rk\u0259n bunu bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn).<\/p>\n<p>  Bir az da ir\u0259li hesablama aparsaq (bitiririk riyaziyyatla, s\u00f6z verir\u0259m) art\u0131q spekulyativ olmal\u0131y\u0131q. Tutaq ki, o sayda planetl\u0259rin c\u0259mi bir faizind\u0259 h\u0259yat yaran\u0131b v\u0259 onlar\u0131n da bir faizind\u0259 sivilizasiya bizimki q\u0259d\u0259r ir\u0259li gedib. Bu biz\u0259 10 milyon milyard sivilizasiya verir.<\/p>\n<p>  \u00c7ox uza\u011fa getm\u0259y\u0259k, g\u00f6t\u00fcr\u0259k el\u0259 S\u00fcd Yolu qalaktikam\u0131z\u0131. Bu hesabata g\u00f6r\u0259 bizim qalaktikam\u0131zda 1 milyard yer tipli planet v\u0259 100 min \u015f\u00fcurlu sivilizasiya olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>  Yax\u015f\u0131, bu q\u0259d\u0259r hesablad\u0131q, n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259ldik. \u0130ndi d\u0259 bel\u0259 bir sual ortaya \u00e7\u0131x\u0131r: B\u0259s onda b\u00fct\u00fcn camaat (y\u0259ni dig\u0259r sivilizasiyalar) hardad\u0131r?<\/p>\n<p>  Karda\u015fyov adl\u0131 rus alim ke\u00e7\u0259n \u0259srin ortalar\u0131nda bir \u015fkala t\u0259rtib etmi\u015fdir. O \u015fkalaya g\u00f6r\u0259, \u015f\u00fcurlu sivilizasiyalar 3 tip\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr:<\/p>\n<p>  Tip 1- \u00d6z planetinin verdiyi enerjid\u0259n tam istifad\u0259 ed\u0259nl\u0259r. Karl Saqana g\u00f6r\u0259 biz dem\u0259k olar ki, birinci tip\u0259 aidik. O biz\u0259 0,97 tipli sivilizasiya deyirdi.<\/p>\n<p>  Tip 2- \u00d6z sisteml\u0259rind\u0259 olan ulduzun enerjisind\u0259n tam istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259nl\u0259r. D\u00fczd\u00fcr, bizim kimi \u201cprimitiv\u201d olanlar\u0131n a\u011f\u0131llar\u0131na bel\u0259 g\u0259lm\u0259z ki bu nec\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>  Tip 3- Qalaktika s\u0259viyy\u0259sind\u0259 enerjiy\u0259 sahib olan, idar\u0259 v\u0259 istifad\u0259 ed\u0259nl\u0259r. Sad\u0259c\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr bel\u0259 bizim t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcm\u00fczd\u0259n qat-qat uzaqlardad\u0131r. F\u0259rz olunur, onlar o q\u0259d\u0259r ir\u0259li gedibl\u0259r ki art\u0131q texno sinqulyarl\u0131q yarada bilirl\u0259r. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn deyim ki, biz qravitasiya dal\u011falar\u0131n\u0131 h\u0259l\u0259 bu ay k\u0259\u015ff etmi\u015fik.<\/p>\n<p>  Hesab ed\u0259k ki, b\u00fct\u00fcn m\u00f6vcud sivilizasiyalar\u0131n c\u0259mi bir faizi bu q\u0259d\u0259r ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k 3-c\u00fc tip olmu\u015fdur. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, hardasa 1.000-\u0259 yax\u0131n 3-c\u00fc tip sivilizasiya el\u0259 bizim qalaktikam\u0131zda var.<\/p>\n<p>  N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpacaq q\u0259d\u0259r irimiqyasl\u0131 olacaq, biz onlar\u0131 \u0259n az\u0131 uzaqdan da olsa g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik. Amma, biz onlar\u0131 n\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck, n\u0259 e\u015fidirik, n\u0259 d\u0259 onlar bizi ziyar\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r. B\u0259s hardad\u0131rlar onlar?\n<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\">\n  <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/49948\/\" alt=\"\" class=\"wp-image-49948\"\/><figcaption><\/figcaption><\/figure>\n<p>  Fermi paradoksuna xo\u015f g\u0259ldiniz!<\/p>\n<p>  Bilirsiniz, q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 insanlar buna ox\u015far m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcbahis\u0259 ed\u0259rdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, yer k\u00fcr\u0259 formas\u0131ndad\u0131rm\u0131, ild\u0131r\u0131m\u0131 Zevsmi g\u00f6nd\u0259rir, Valhalla hardad\u0131r v\u0259 ora nec\u0259 getm\u0259k olar tipli suallar. \u0130ndi biz d\u0259 bu sual \u0259traf\u0131nda bildikl\u0259rimiz d\u0259 ild\u0131r\u0131m\u0131 Zevsmi g\u00f6nd\u0259rir s\u0259viyy\u0259sind\u0259dir.<\/p>\n<p>  Bu paradoksun s\u0259b\u0259bini \u0259g\u0259r siz on alimd\u0259n soru\u015fsan\u0131z, on m\u00fcxt\u0259lif cavab ala bil\u0259rsiniz. T\u0259bii ki, onlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 do\u011fru v\u0259 ya s\u0259hv axtarmaq indiki bilikl\u0259rimiz s\u0259viyy\u0259sind\u0259 sad\u0259c\u0259 m\u0259nas\u0131zd\u0131r. G\u0259lin, sad\u0259lik \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn izahlar\u0131 iki n\u00f6v\u0259 ay\u0131raq. Tip 2 v\u0259 3 sivilizasiyalar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu inkar olunanlar v\u0259 onlar\u0131 q\u0259bul edib varl\u0131qlar\u0131na k\u00f6kl\u0259n\u0259nl\u0259r.<\/p>\n<p>  Birinci qrup: Tip 2 v\u0259 3 sivilizasiyalar\u0131 yoxdur<\/p>\n<p>  Bu qrup fikirl\u0259rinin \u00f6z\u0259yini m\u0259\u015fhur B\u00f6y\u00fck Filtr n\u0259z\u0259riyy\u0259si t\u0259\u015fkil edir. N\u0259z\u0259riyy\u0259 ilk d\u0259f\u0259 Robin Henson t\u0259r\u0259find\u0259n 1996-c\u0131 ild\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Ona \u0259sas\u0259n, h\u0259r hans\u0131 ya\u015fam\u0131n \u00f6m\u00fcr s\u00fcrd\u00fcy\u00fc zaman oxunda bir yerd\u0259 b\u00f6y\u00fck bil filtr dayan\u0131r v\u0259 o filtrd\u0259n he\u00e7 bir sivilizasiya u\u011furla ke\u00e7ib Tip 2 v\u0259 3 ola bilmir. Lakin bu filtrin hans\u0131 zaman k\u0259siyind\u0259 oldu\u011fu haqq\u0131nda he\u00e7 bir m\u0259lumat\u0131n verilm\u0259m\u0259si n\u0259z\u0259riyy\u0259nin z\u0259if n\u00f6qt\u0259sidir. G\u0259lin, hesab ed\u0259k ki, n\u0259z\u0259riyy\u0259 do\u011frudur. Dem\u0259k, bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, biz ya nadirik, ya yegan\u0259yik, ya da m\u0259hv olaca\u011f\u0131q.<\/p>\n<p>  1. Biz nadirik. B\u00f6y\u00fck filtri ke\u00e7mi\u015fik.<\/p>\n<p>  Biz o B\u00f6y\u00fck filtri ke\u00e7mi\u015fik. Amma, biz onu ke\u00e7\u0259n yegan\u0259 sivilizasiya deyilik. Bu ssenari n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 Tip 2 v\u0259 3 sivilizasiyalar\u0131n\u0131n olmamas\u0131n\u0131 izah ed\u0259 bil\u0259r. H\u0259m d\u0259 o biz\u0259 \u00fcmid verir ki, biz onlardan (alil\u0259rd\u0259n) biri olaq (\u00e7ox-\u00e7ox uzaq g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259). Ola bil\u0259r ki bu filtr h\u0259yat\u0131n ba\u015flanmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn el\u0259 zaman oxunun lap \u0259vv\u0259lind\u0259 dayan\u0131b.<\/p>\n<p>  2. Biz ilkik.<\/p>\n<p>  Ola bil\u0259r ki, bizd\u0259n ba\u015fqa da sivilizasiyalar var, amma biz onlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 h\u0259l\u0259 ki \u0259n inki\u015faf etmi\u015fl\u0259rik. Dig\u0259rl\u0259ri h\u0259l\u0259 primitiv h\u00fcceyr\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259n yeni \u00e7\u0131x\u0131blar. Son ill\u0259rd\u0259 bizim kainat\u0131n uzaq n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259n qeyd\u0259 ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z qamma \u015f\u00fcalar\u0131 o planetl\u0259rin s\u0259thind\u0259 ba\u015f ver\u0259n vulkanik aktivliyin v\u0259 ya dig\u0259r geoloji aktivliyin izl\u0259ri ola bil\u0259r. \u018fg\u0259r yerd\u0259ki geoloji aktivliyi h\u0259yat\u0131n yaranmas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi kimi q\u0259bul ets\u0259k, bu bizi optimist olma\u011fa s\u00f6vq edir.<\/p>\n<p>  3. Biz \u00f6l\u0259c\u0259yik. Filtr qabadad\u0131r.<\/p>\n<p>  S\u00f6hb\u0259t \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, bir sivilizasiya s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u00f6lm\u0259kd\u0259n gedir. T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin, biz o zaman k\u0259siyinin b\u00f6y\u00fck qismini ke\u00e7mi\u015fik v\u0259 bizi qar\u015f\u0131da o filtr g\u00f6zl\u0259yir. Onu da biz\u0259 q\u0259d\u0259r he\u00e7 kim ke\u00e7\u0259 bilm\u0259yib. Vahim\u0259li ehtimald\u0131r..\n<\/p>\n<p>\n  \u0130kinci qrup: Tip 2 v\u0259 3 sivilizasiyalar\u0131 m\u00f6vcuddurlar.<\/p>\n<p>  Bu qrup fikirl\u0259ri daha optimist xarakter da\u015f\u0131y\u0131rlar. F\u0259ls\u0259f\u0259d\u0259 s\u0131radanl\u0131q prinsipin\u0259 g\u00f6r\u0259 (mediocrity principle) n\u0259 yer, n\u0259 d\u0259 biz, insanlar kainatda x\u00fcsusi, \u0259lam\u0259tdar m\u00f6vhumat deyilik. D\u00fczd\u00fcr, biz bizd\u0259n dig\u0259r \u015f\u00fcurlu sivilizasiya a\u015fkar ed\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r bu prinsipin tam do\u011frunu oldu\u011funu \u0259minlikl\u0259 s\u00f6yl\u0259y\u0259 bilm\u0259rik. X\u00fclas\u0259, siz\u0259 10 maraql\u0131 n\u0259z\u0259ri s\u0259b\u0259b t\u0259qdim edir\u0259m:<\/p>\n<p>  1. 2 v\u0259 3-c\u00fc tip sivilizasiyalar bizi ziyar\u0259t edib, sad\u0259c\u0259 bu \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259ll\u0259r olub. N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, yaz\u0131l\u0131 tariximiz maksimum 5.500 il ke\u00e7mi\u015f\u0259 gedir, ola bil\u0259r ki, bizim ulu \u0259cdadlar\u0131m\u0131z ma\u011faralar\u0131ndan \u00e7\u0131xanda onlar\u0131 t\u0259sad\u00fcf\u0259n g\u00f6r\u00fcbl\u0259r, sad\u0259c\u0259 n\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259rini d\u0259rk etm\u0259yibl\u0259r.\n<\/p>\n<p>\n  2. \u018fslind\u0259, onlar qalaktikam\u0131z\u0131 f\u0259th edibl\u0259r, sad\u0259c\u0259 biz \u00e7ox uzaqda ya\u015fay\u0131r\u0131q dey\u0259, h\u0259l\u0259 n\u00f6vb\u0259 biz\u0259 g\u0259lib \u00e7atmay\u0131b. Bu yax\u015f\u0131d\u0131r ya pis, onu h\u0259l\u0259 dem\u0259k olmaz.\n<\/p>\n<p>\n  3. Onlar o q\u0259d\u0259r inki\u015faf edibl\u0259r ki, onlar\u0131n kiml\u0259rl\u0259s\u0259 kontakt qurma\u011fa ehtiyaclar\u0131 yoxdur, sosial v\u0259 dig\u0259r biz\u0259 h\u0259yati vacib olan ba\u011flar onlarda yoxa \u00e7\u0131x\u0131b.\n<\/p>\n<p>\n  4. B\u0259zi v\u0259h\u015fi sivilizasiyalara g\u00f6r\u0259 onlar kainata siqnal g\u00f6nd\u0259rib, \u00f6z yerl\u0259rini g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259mirl\u0259r. Ad\u0259t\u0259n bu tip ssenaril\u0259r sci-fi tipli oyunlarda v\u0259 kitablarda \u00e7ox geni\u015f m\u00fczakir\u0259 olunur H\u0259tta Karl Saqan da yadplanetlil\u0259rin n\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00fclhsev\u0259r oldu\u011funa t\u0259kid ets\u0259 d\u0259, bu ehtimal\u0131 da h\u0259mi\u015f\u0259 n\u0259z\u0259rind\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r.\n<\/p>\n<p>\n  5. Kainatda yaln\u0131z bir super inki\u015faf etmi\u015f sivilizasiya var, onlar \u00f6zl\u0259rin\u0259 yax\u0131n s\u0259viyy\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r inki\u015faf ed\u0259nl\u0259ri m\u0259hv edirl\u0259r v\u0259 bir g\u00fcn n\u00f6vb\u0259 biz\u0259 d\u0259 g\u0259lib \u00e7atacaq. B\u0259lk\u0259 el\u0259 o B\u00f6y\u00fck filtr onlard\u0131rlar?\n<\/p>\n<p>\n  6. Bizl\u0259 dig\u0259r sivilizasiyalar \u0259laq\u0259 yarad\u0131r, amma h\u00f6kum\u0259t bunu insanlardan gizl\u0259dir. D\u00fczd\u00fcr, n\u0259 q\u0259d\u0259r absurd s\u0259sl\u0259ns\u0259 d\u0259, bu haqda \u00e7ox dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Bildiyiniz conspiracy theory..\n<\/p>\n<p>\n  7. Ali sivilizasiyalar bizim m\u00f6vcudlu\u011fumuzu bilirl\u0259r v\u0259 h\u0259tta bizi m\u00fc\u015fahid\u0259 d\u0259 edirl\u0259r. M\u0259\u015fhur Zoopark n\u0259z\u0259riyy\u0259si bu haqdad\u0131r. Onlar bizim tipli b\u00fct\u00fcn planetl\u0259ri \u201cbax, amma toxunma\u201d prinsipi il\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edirl\u0259r. Onlar o q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131ll\u0131d\u0131rlar ki, bunu biz hiss etm\u0259d\u0259n ed\u0259 bilirl\u0259r. Maraql\u0131 oldu\u011fu q\u0259d\u0259r d\u0259 vahim\u0259lidir. \u00d6z\u00fcm d\u0259 he\u00e7 vaxt zooparkda olmam\u0131\u015fam..\n<\/p>\n<p>\n  8. Onlar var, lakin biz onlar\u0131 g\u00f6r\u00fcb hiss etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox primitivik. M\u0259\u015fhur amerikal\u0131 alim Mi\u00e7io Kaku bunu bel\u0259 t\u0259svir edir: t\u0259s\u0259vv\u00fcr edin ki, me\u015f\u0259nin ortas\u0131nda bir qar\u0131\u015fqa yuvas\u0131 var. Onun da yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00fcr\u0259tli yol (\u015fosse) ke\u00e7ir. O qar\u0131\u015fqalar bu yolun n\u0259 m\u0259qs\u0259d da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun nec\u0259 sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 ona aid dig\u0259r bilgil\u0259ri d\u0259rk ed\u0259 bil\u0259c\u0259kl\u0259r? Y\u0259ni biz ola bilsin ki, o qar\u0131\u015fqalar\u0131q v\u0259 o yolu d\u0259rk ed\u0259 bilmirik.\n<\/p>\n<p>\n  9. Onlar biz\u0259 siqnal g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r, sad\u0259c\u0259 biz laz\u0131mi yer\u0259 baxm\u0131r\u0131q. \u018flinizd\u0259 q\u0259l\u0259m ola-ola q\u0259l\u0259m axtard\u0131\u011f\u0131n\u0131z yad\u0131n\u0131za g\u0259lir? Bunu da onun kimi t\u0259s\u0259vv\u00fcr edin.\n<\/p>\n<p>\n  10. Bizim b\u00fct\u00fcn kainat, fizika, astronomiya anlay\u0131\u015flar\u0131m\u0131z \u00e7ox primitivdir v\u0259 h\u0259qiq\u0259td\u0259n uzaqd\u0131r. Reall\u0131q anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z d\u00fczg\u00fcn deyil. \u018fslind\u0259 kainat hans\u0131sa holoqram tipind\u0259dir v\u0259 biz bunu \u0259vv\u0259ld\u0259n s\u0259hv d\u0259rk etmi\u015fik? F\u0259rziy\u0259l\u0259r \u00e7ox ola bil\u0259r bu bar\u0259d\u0259, sad\u0259c\u0259 fantaziya il\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259nir.<\/p>\n<p>  B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259rk\u0259n is\u0259 m\u0259ni qar\u0131\u015f\u0131q hissl\u0259r b\u00fcr\u00fcy\u00fcr. \u00c7\u00fcnki, biz yaln\u0131z olsaq da, olmasaq da bu eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 vahim\u0259lidir.\n<\/p>\n<p>\n  M\u0259nb\u0259l\u0259r:<\/p>\n<p>  1. Erik A. Petiguraa, Andrew W. Howard, and Geoffrey W. Marcy: Prevelance of Earth-sized planets orbiting around Sun-like stars: http:\/\/www.pnas.org\/content\/early\/2013\/10\/31\/1319909110.abstract<br \/>\n  <br \/>\n  2. \u041a\u0430\u0440\u0434\u0430\u0448\u0451\u0432 \u041d. \u0421. \u041a\u043e\u0441\u043c\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f \u0438 \u0446\u0438\u0432\u0438\u043b\u0438\u0437\u0430\u0446\u0438\u0438 \/\/\u0414\u0440\u0435\u0432\u043d\u044f\u044f \u0430\u0441\u0442\u0440\u043e\u043d\u043e\u043c\u0438\u044f: \u043d\u0435\u0431\u043e \u0438 \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a<br \/>\n  <br \/>\n  3. Ray Kurzweil: The Law of Accelerating Returns: http:\/\/www.kurzweilai.net\/the-law-of-accelerating-returns<br \/>\n  <br \/>\n  4. John A. Ball: The Zoo Hypothesis<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Adam\u0131 d\u0259h\u015f\u0259t b\u00fcr\u00fcy\u00fcr&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":49936,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"class_list":["post-174003","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-menim-fikrimce","infinite-scroll-item","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Biz yaln\u0131z\u0131q? - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Biz yaln\u0131z\u0131q? - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Adam\u0131 d\u0259h\u015f\u0259t b\u00fcr\u00fcy\u00fcr...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-02-26T19:55:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/18805.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"user-manager\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"user-manager\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\"},\"headline\":\"Biz yaln\u0131z\u0131q?\",\"datePublished\":\"2016-02-26T19:55:08+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/\"},\"wordCount\":2441,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/18805.jpg\",\"articleSection\":[\"M\u0259nim Fikrimc\u0259\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/\",\"name\":\"Biz yaln\u0131z\u0131q? - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/18805.jpg\",\"datePublished\":\"2016-02-26T19:55:08+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/18805.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/18805.jpg\",\"width\":400,\"height\":400,\"caption\":\"Source:\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/article\\\/biz-yalniziq\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"M\u0259nim Fikrimc\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/section\\\/menim-fikrimce\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Biz yaln\u0131z\u0131q?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a\",\"name\":\"user-manager\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Biz yaln\u0131z\u0131q? - MEYDAN.TV","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Biz yaln\u0131z\u0131q? - MEYDAN.TV","og_description":"Adam\u0131 d\u0259h\u015f\u0259t b\u00fcr\u00fcy\u00fcr...","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_published_time":"2016-02-26T19:55:08+00:00","og_image":[{"width":400,"height":400,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/18805.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"user-manager","twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/"},"author":{"name":"user-manager","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a"},"headline":"Biz yaln\u0131z\u0131q?","datePublished":"2016-02-26T19:55:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/"},"wordCount":2441,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/18805.jpg","articleSection":["M\u0259nim Fikrimc\u0259"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/","name":"Biz yaln\u0131z\u0131q? - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/18805.jpg","datePublished":"2016-02-26T19:55:08+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/18805.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/18805.jpg","width":400,"height":400,"caption":"Source:"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/biz-yalniziq\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"M\u0259nim Fikrimc\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/section\/menim-fikrimce\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Biz yaln\u0131z\u0131q?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/person\/10d11eccf6da3662cf5fdab9806ea91a","name":"user-manager"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/174003","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=174003"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/174003\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/49936"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=174003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=174003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=174003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}