{"id":293539,"date":"2023-12-20T19:09:05","date_gmt":"2023-12-20T15:09:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/?post_type=library-entry&#038;p=293539"},"modified":"2024-05-28T12:06:08","modified_gmt":"2024-05-28T08:06:08","slug":"kibercinayet-nedir","status":"publish","type":"library-entry","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/","title":{"rendered":"Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p>Komp\u00fcterl\u0259r, komp\u00fcter \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259li v\u0259 ya onlar\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n cinay\u0259tl\u0259rdir. M\u0259qs\u0259di komp\u00fcter sisteml\u0259rinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 z\u0259r\u0259r verm\u0259k v\u0259 ya onlarda olan m\u0259lumat bazas\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kdir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5 n\u00f6v\u00fc var<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Avropa \u015euras\u0131n\u0131n 2001-ci il \u201cKibercinay\u0259tkarl\u0131q haqq\u0131nda Budape\u015ft Konvensiyas\u0131na\u201d <a href=\"https:\/\/rm.coe.int\/1680081561\">\u0259sas\u0259n<\/a>, bu cinay\u0259t \u0259m\u0259linin 5 n\u00f6v\u00fc bilinir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1.<\/strong> Komp\u00fcter m\u0259lumatlar\u0131 v\u0259 sisteminin konfidensiall\u0131\u011f\u0131n\u0131 pozmaq \u2013 y\u0259ni ba\u015fqalar\u0131na aid m\u0259lumatlara qeyri-qanuni giri\u015f etm\u0259k, m\u0259lumatlar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2.<\/strong> Ba\u015fqas\u0131na aid m\u0259lumatlar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259 v\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259n informasiyadan manipulyasiya vasit\u0259si kimi istifad\u0259 etm\u0259k;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3.<\/strong> Kontentl\u0259, y\u0259ni komp\u00fcter \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f m\u0259lumatlar\u0131n m\u0259zmunu il\u0259 \u0259laq\u0259dar kibercinay\u0259tl\u0259r;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4.<\/strong> M\u00fc\u0259llif h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n v\u0259 \u0259laq\u0259dar h\u00fcquqlar\u0131n pozulmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan cinay\u0259tl\u0259r;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5.<\/strong> \u0130ctimai t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 t\u0259cav\u00fczl\u0259 ba\u011fl\u0131 olan cinay\u0259tl\u0259r. Bu kateqoriyaya kiberterrorizm v\u0259 terror m\u0259qs\u0259dil\u0259 kiberm\u0259kandan istifad\u0259 olunmas\u0131 aid edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fvv\u0259lc\u0259 qanun q\u0259bul edilib&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Milli M\u0259clisi 2009-cu il sentyabr\u0131n 30-da \u201cKibercinay\u0259tkarl\u0131q haqq\u0131nda\u201d Konvensiyan\u0131n T\u0259sdiq edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 Qanun q\u0259bul edib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sonra n\u0259 olub?&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bundan 12 il sonra, 2021-ci il iyulun 18-d\u0259 Jurnalistl\u0259rin M\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil Cinay\u0259tkarl\u0131q v\u0259 Korrupsiyan\u0131 Ara\u015fd\u0131rma Layih\u0259sinin (OCCRP) d\u0259rc etdiyi <a href=\"https:\/\/www.occrp.org\/en\/the-pegasus-project\/about-the-project\">ara\u015fd\u0131rmada<\/a> iddia olunur ki, Az\u0259rbaycanda kiml\u0259rs\u0259 yox, el\u0259 h\u00f6kum\u0259t \u00f6z\u00fc jurnalistl\u0259ri, siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti f\u0259allar\u0131n\u0131n telefonlar\u0131n\u0131 qeyri-qanuni yolla\u00a0 <a href=\"https:\/\/www.occrp.org\/en\/the-pegasus-project\/life-in-azerbaijans-digital-autocracy-they-want-to-be-in-control-of-everything\">izl\u0259yib<\/a>.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lub olub ki, h\u00f6kum\u0259t bunu \u0130srailin kiber-izl\u0259m\u0259 qur\u011fular\u0131n\u0131 istehsal ed\u0259n \u201cNSO Group\u201d \u015firk\u0259tinin \u201cPegasus\u201d casus proqram\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k edib.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0131zd\u0131rlan \u015f\u00fcbh\u0259li h\u0259d\u0259fl\u0259r siyah\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycandan olan 200-d\u0259n \u00e7ox \u015f\u0259xsin ad\u0131 hallan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumilikd\u0259 is\u0259 \u201cPegasus\u201d ara\u015fd\u0131rmas\u0131 50-y\u0259 yax\u0131n \u00f6lk\u0259d\u0259 50.000-d\u0259n \u00e7ox telefon n\u00f6mr\u0259sinin siyah\u0131da oldu\u011funu \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ara\u015fd\u0131rma nec\u0259 ba\u015flay\u0131b?&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rma 50.000-d\u0259n \u00e7ox telefon n\u00f6mr\u0259sinin \u201cPegasus\u201d casus program\u0131 il\u0259 izl\u0259ndiyi \u015f\u00fcbh\u0259si olan <a href=\"https:\/\/cdn.occrp.org\/projects\/project-p\/#\/\">siyah\u0131n\u0131n<\/a> s\u0131zmas\u0131 il\u0259 ba\u015flay\u0131b.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Layih\u0259nin koordinatoru \u201cForbidden Stories\u201d m\u0259lumat\u0131 ara\u015fd\u0131rma\u011fa OCCRP, \u201cWashington Post\u201d, \u201cThe Guardian\u201d v\u0259 dig\u0259r 13 median\u0131 d\u0259v\u0259t edib. Bel\u0259likl\u0259, ara\u015fd\u0131rma \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n 17 media t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131 t\u0259msil ed\u0259n 80-d\u0259n \u00e7ox jurnalist bir araya g\u0259lib.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 siyah\u0131da ad\u0131 olan m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. Onlardan 67 n\u0259f\u0259rin cihaz\u0131n\u0131n yoluxub-yoluxmamas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259hk\u0259m\u0259-tibbi ekspertizadan ke\u00e7ib. H\u0259min cihazlardan 37-d\u0259 \u201cPegasus\u201dun izl\u0259ri tap\u0131l\u0131b.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259 &#8211; d\u0259qiql\u0259\u015fdirm\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u00fcst\u0259qil jurnalist Sevinc Abbasova (Vaqifq\u0131z\u0131) da \u201cPegasus\u201dla izl\u0259n\u0259nl\u0259r <a href=\"https:\/\/www.occrp.org\/en\/the-pegasus-project\/sevinj-vaqifqizi-azerbaijani-reporter\">siyah\u0131s\u0131ndad\u0131r<\/a>. O deyir, OCCRP-nin jurnalisti ona \u201cg\u00f6r\u00fc\u015f\u0259k\u201d dey\u0259nd\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259nin n\u0259 oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259yib. Jurnalist onunla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 ilk s\u00f6z\u00fc \u201ctelefonu k\u0259nara qoy, uzaqla\u015faq\u201d olub.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTelefondan uzaqla\u015fandan sonra dedi ki, \u0259lind\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin izl\u0259diyi insanlar\u0131n siyah\u0131s\u0131 var v\u0259 m\u0259n d\u0259 onlar\u0131n i\u00e7ind\u0259y\u0259m. Sonra m\u0259lumat\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn telefonumu yoxlamaq ist\u0259dikl\u0259rini dedi. Raz\u0131la\u015fd\u0131m. Yoxlayanda m\u0259n\u0259 aid cihazda \u201cPegasus\u201d casus program\u0131n\u0131n izl\u0259ri tap\u0131ld\u0131\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Jurnalist deyir, \u0259vv\u0259l el\u0259 bilirdi ki, \u0259g\u0259r izl\u0259nirs\u0259, bu, kiminl\u0259s\u0259 telefonla dan\u0131\u015fanda \u0259ks-s\u0259da ver\u0259c\u0259k. Bir s\u00f6zl\u0259, s\u0259sin \u00f6z\u00fcn\u0259 qay\u0131d\u0131rsa, dem\u0259k, dinl\u0259nirs\u0259n. Lakin o g\u00f6zl\u0259mirmi\u015f ki, he\u00e7 n\u0259 hiss etdirm\u0259d\u0259n bu izl\u0259m\u0259ni aparmaq olurmu\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cPegasus\u201ddan istifad\u0259 ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r:<br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Jurnalist ara\u015fd\u0131rmas\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b ki, \u201cPegasus\u201d proqram\u0131ndan Meksika, Az\u0259rbaycan, Qazax\u0131stan, Macar\u0131stan, Hindistan, Birl\u0259\u015fmi\u015f \u018fr\u0259b \u018fmirlikl\u0259ri, S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131, B\u0259hreyn, M\u0259rake\u015f, Ruanda istifad\u0259 edib. \u018fl\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f bazada daha \u00e7ox bu \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 aid n\u00f6mr\u0259l\u0259r olub.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u0259d\u0259f\u0259 kiml\u0259r al\u0131n\u0131b?&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNSO Group\u201d proqram\u0131n yaln\u0131z qanuni h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn oldu\u011funu, cinay\u0259tkarlar\u0131n v\u0259 terror\u00e7ular\u0131n izin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn&nbsp; n\u0259z\u0259rd\u0259 tutuldu\u011funu iddia ets\u0259 d\u0259, s\u0131zan siyah\u0131dan m\u0259lum olub ki, kriminal fiqurlarla yana\u015f\u0131, az\u0131 188 jurnalist, 10 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, h\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259ri, diplomatlar, siyas\u0259t\u00e7il\u0259r, h\u00f6kum\u0259t r\u0259smil\u0259ri d\u0259 izl\u0259nib.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Avropa \u015euras\u0131 Parlament Assambleyas\u0131n\u0131n (A\u015ePA) \u201c\u201cPegasus\u201d, dig\u0259r casus proqramlar\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin gizli n\u0259zar\u0259ti\u201d adl\u0131 <a href=\"https:\/\/pace.coe.int\/en\/files\/33116\/html\">hesabat\u0131nda<\/a> bildirilir ki, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti Erm\u0259nistanla m\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 \u201cPegasus\u201ddan istifad\u0259 edib. Erm\u0259nistanda i\u015fl\u0259y\u0259n 12 \u015f\u0259xsi, bir h\u00f6kum\u0259t r\u0259smisini izl\u0259yib.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259ti bu g\u00fcn\u0259d\u0259k iddialar\u0131 cavabland\u0131rmay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015e\u0259xsi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanl\u0131 aktivistl\u0259r, jurnalistl\u0259r, siyas\u0259t\u00e7il\u0259r tez-tez onlar\u0131 n\u00fcfuzdan salmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131yan kompramatlara m\u0259ruz <a href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/article\/azerbaycanda-siyasi-feallari-susdurmaq-ucun-intim-goruntulerden-istifade-olunur\/\">qal\u0131r<\/a>. Onlar\u0131n \u015f\u0259xsi, \u0259sas\u0259n, intim g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 platformalar\u0131nda yay\u0131l\u0131b. Bunlar&nbsp; daha \u00e7ox qad\u0131n f\u0259allar\u0131 v\u0259 ya aktivistl\u0259rin qad\u0131n yax\u0131nlar\u0131n\u0131 h\u0259d\u0259f alan kompramatlar olub.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ox\u015far halla \u0259n son haz\u0131rda h\u0259bsd\u0259 olan siyasi f\u0259al B\u0259xtiyar Hac\u0131yev \u00fczl\u0259\u015fib. Onun m\u00fcxt\u0259lif zamanlarda qad\u0131n dostlar\u0131 il\u0259 olan intim g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri, s\u0259s yaz\u0131lar\u0131 yay\u0131l\u0131b. \u201cTelegram\u201d, \u201cFacebook\u201d, \u201cTikTok\u201d kimi bir ne\u00e7\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lan kompramat\u0131n h\u0259d\u0259fi \u0259sas\u0259n qad\u0131nlar olub.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kompramat n\u0259dir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>KQB jarqonunda istifad\u0259 olunan ifad\u0259dir, m\u0259nas\u0131 qeyri-qanuni yollarla \u0259ld\u0259 edil\u0259n real v\u0259 ya uydurma, \u0259sas\u0259n d\u0259 intim xarakterli materiallarla qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin reputasiyas\u0131na x\u0259l\u0259l <a href=\"https:\/\/dfrlab.org\/2023\/07\/11\/cross-platform-kompromat-campaign-targets-detained-activist-bakhtiyar-hajiyev-and-several-female-azerbaijani-activists\/\">g\u0259tirm\u0259kdir<\/a>. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>DFRLab platformas\u0131 kompramat\u0131n apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ne\u00e7\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 v\u0259 veb saytda ara\u015fd\u0131rma apar\u0131b v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif hesablar vasit\u0259sil\u0259 kompramat\u0131n nec\u0259 yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131b. M\u0259lum olub ki, qad\u0131nlar\u0131n foto v\u0259 yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 payla\u015fan \u201cTelegram\u201d kanallar\u0131na izl\u0259yici c\u0259lb etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cFacebook\u201d v\u0259 \u201cTikTok\u201d kimi platformalardan istifad\u0259 edilib.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u0259 ba\u015f verib?&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259xtiyar Hac\u0131yevin v\u0259 onun tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 qad\u0131nlar\u0131n foto v\u0259 yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kompramat \u0259vv\u0259lc\u0259 \u201cTelegram\u201d sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 yarad\u0131lan bir ne\u00e7\u0259 kanal vasit\u0259sil\u0259 yay\u0131mlan\u0131b. Burada \u0259sas h\u0259d\u0259f qad\u0131nlar v\u0259 \u201cFacebook\u201ddak\u0131 bir ne\u00e7\u0259 ki\u015fi il\u0259 olan qrup yaz\u0131\u015fmalar\u0131 olub.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bir m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l ox\u015far kompramatla \u00fczl\u0259\u015fmi\u015f qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 f\u0259al\u0131 G\u00fclnara Mehdiyeva bildirib ki, yay\u0131lan m\u0259lumatlar aras\u0131nda h\u0259tta qad\u0131nlardan birinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fcnvan da olub.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kompramat bir ne\u00e7\u0259 platformada nec\u0259 qurulub?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Materiallar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 \u201cTelegram\u201dda ba\u015flay\u0131b, sonradan \u201cFacebook\u201d hesablar\u0131 v\u0259 s\u0259hif\u0259l\u0259rd\u0259, daha sonra is\u0259 yeni yarad\u0131lm\u0131\u015f \u201cTikTok\u201d hesablar\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 h\u00f6kum\u0259ty\u00f6nl\u00fc saytlarda davam edib.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yay\u0131m m\u0259rk\u0259zi \u2013 \u201cTelegram\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTelegram\u201d ox\u015far m\u0259qs\u0259dl\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r d\u0259 istifad\u0259 olunub; 2022-ci ild\u0259 BBC a\u015fkarlay\u0131b ki, bu platformadak\u0131 kanal v\u0259 qruplarda \u0259n az\u0131 20 \u00f6lk\u0259d\u0259n olan qad\u0131nlar\u0131n gizli \u00e7\u0259kilmi\u015f, o\u011furlanm\u0131\u015f v\u0259 qeyri-qanuni yolla \u0259ld\u0259 edilmi\u015f \u00e7\u0131lpaq \u015f\u0259kill\u0259ri payla\u015f\u0131l\u0131b.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Niy\u0259 \u201cTelegram\u201d?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fccl\u00fc moderasiya siyas\u0259ti olmad\u0131\u011f\u0131ndan bu platforma kompramat\u0131n yay\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259\u015fhur vasit\u0259dir. \u00c7\u00fcnki \u201cTelegram\u201d \u00f6z istifad\u0259\u00e7il\u0259rin\u0259 limitsiz \u00fczv\u00fc olan anonim kanallar yaratma\u011fa imkan verir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259xtiyar\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi, 24 ya\u015fl\u0131 N\u0259rmin \u015eahmarzad\u0259 d\u0259 kompramatla \u00fczl\u0259\u015fib. Onun \u201cTelegram\u201d kanallar\u0131ndan birind\u0259 yar\u0131\u00e7\u0131lpaq fotolar\u0131 v\u0259 cinsi \u0259laq\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259s yaz\u0131s\u0131 \u201cBu da N\u0259rmin \u015eahmarzad\u0259\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yerl\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eahmarzad\u0259 OCCRP-y\u0259 bildirib ki, fotolar ilk d\u0259f\u0259 2021-ci ild\u0259 Beyn\u0259lxalq Qad\u0131nlar G\u00fcn\u00fc t\u0259dbirind\u0259n \u0259vv\u0259l, sosial media hesablar\u0131 s\u0131nd\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra yay\u0131l\u0131b. S\u0259b\u0259b is\u0259 ona g\u00f6r\u0259 Qad\u0131nlar G\u00fcn\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirin t\u0259\u015fkil edilm\u0259sind\u0259 k\u00f6m\u0259yidir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eikay\u0259tl\u0259r, m\u00fcraci\u0259tl\u0259r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kompramata m\u0259ruz qalanlar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ki, s\u0259sl\u0259rini \u00e7\u0131xard\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259nin avtoritar h\u00f6kum\u0259ti onlardan qisas al\u0131r. H\u00f6kum\u0259t is\u0259 bu iddialar\u0131 r\u0259dd edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn\u0259d\u0259k h\u0259min kanallar\u0131 kiml\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131, m\u0259lumatlar\u0131 yaymaqda m\u0259qs\u0259dl\u0259rinin n\u0259 olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 r\u0259smi a\u00e7\u0131qlama v\u0259 c\u0259zaland\u0131rma olmay\u0131b.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Aktivistl\u0259r is\u0259 hesablar\u0131n\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 etdikl\u0259ri \u015fikay\u0259tl\u0259r\u0259 cavab ala bilm\u0259dikl\u0259rini qeyd edibl\u0259r. Onlar Avropa \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 M\u0259hk\u0259m\u0259sin\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259tinin n\u0259inki m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259diyini, h\u0259tta h\u00fccumlarda \u0259li ola bil\u0259c\u0259yini iddia edibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259xtiyar Hac\u0131yev d\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Aktivistl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u201cPegasus\u201d ara\u015fd\u0131rmas\u0131ndan sonra onlar\u0131n da bu proqramla izl\u0259n\u0259 bil\u0259c\u0259yini v\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n bu yolla \u0259ld\u0259 edildiyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcbl\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qanunlar kiml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131, Konvensiyan\u0131n 35-ci madd\u0259sinin 1-ci b\u0259ndin\u0259 m\u00fcvafiq olaraq, komp\u00fcter sisteml\u0259ri v\u0259 komp\u00fcter m\u0259lumatlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar cinay\u0259tl\u0259rin istintaq\u0131 v\u0259 ya dig\u0259r icraat\u0131n apar\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 v\u0259 ya cinay\u0259tl\u0259r\u0259 dair s\u00fcbutlar\u0131n elektron formada toplanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259xir\u0259sal\u0131nmaz yard\u0131m\u0131n g\u00f6st\u0259rilm\u0259sini t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 sutkada 24 saat, h\u0259ft\u0259d\u0259 7 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259laq\u0259l\u0259ndirici qurum D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Xidm\u0259tidir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKibercinay\u0259tkarl\u0131q haqq\u0131nda\u201d Konvensiyan\u0131n T\u0259sdiq edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 Qanunun qeyd-\u015f\u0259rtin\u0259 g\u00f6r\u0259 cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259ti yaln\u0131z o zaman yaran\u0131r ki, Konvensiyan\u0131n 4-c\u00fc madd\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u0259m\u0259ll\u0259r (komp\u00fcter veril\u0259nl\u0259rinin bel\u0259 h\u00fcquq olmadan q\u0259sd\u0259n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si, silinm\u0259si, korlanmas\u0131, d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si v\u0259 ya t\u0259crid edilm\u0259si) \u0259h\u0259miyy\u0259tli z\u0259r\u0259rl\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nsin.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kibercinay\u0259tl\u0259r zaman\u0131 m\u0259suliyy\u0259t yaradan hallar hans\u0131lard\u0131r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKomp\u00fcter sistemin\u0259 qanunsuz daxil olma\u201d, \u201cKomp\u00fcter m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 qanunsuz \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259\u201d, \u201cKomp\u00fcter sistemin\u0259 v\u0259 ya komp\u00fcter m\u0259lumatlar\u0131na qanunsuz m\u00fcdaxil\u0259\u201d, \u201cKibercinay\u0259tl\u0259rin t\u00f6r\u0259dilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlanm\u0131\u015f vasit\u0259l\u0259rin d\u00f6vriyy\u0259si\u201d, \u201cKomp\u00fcter m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n saxtala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d kimi \u0259m\u0259ll\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sind\u0259 m\u00fcvafiq madd\u0259l\u0259rl\u0259 (271, 272, 273, 273-1, 273-2) cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259ti n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n\n\n\n<p>Avropa \u015euras\u0131 Parlament Assambleyas\u0131 da Az\u0259rbaycana 3 ay m\u00fcdd\u0259t verib. Bildirib ki, Az\u0259rbaycan Assambleyaya v\u0259 Venesiya Komissiyas\u0131na \u201cPegasus\u201d v\u0259 analoji casus proqram t\u0259minat\u0131n\u0131n istifad\u0259si bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verm\u0259lidir. Eyni zamandan, casus proqram t\u0259minat\u0131ndan sui-istifad\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f v\u0259 iddia edil\u0259n hallar \u00fczr\u0259 effektiv, m\u00fcst\u0259qil v\u0259 operativ ara\u015fd\u0131rmalar aparmal\u0131, qanunsuz m\u00fc\u015fahid\u0259 hallar\u0131nda h\u0259d\u0259fl\u0259nmi\u015f qurbanlara kompensasiya \u00f6d\u0259m\u0259lidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Komp\u00fcterl\u0259r, komp\u00fcter \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259li v\u0259 ya onlar\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n &#8230; <\/p>\n<p class=\"read-more-container\"><a title=\"Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0\" class=\"read-more button\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/#more-293539\" aria-label=\"Read more about Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0\">Davam\u0131<\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":293540,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":""},"library-category":[132,115],"class_list":["post-293539","library-entry","type-library-entry","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","library-category-azerbaycan-uchun-hazirlanmish-xususi-menbeler","library-category-highlighted","infinite-scroll-item","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0 - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0 - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Komp\u00fcterl\u0259r, komp\u00fcter \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259li v\u0259 ya onlar\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n ... Davam\u0131\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-05-28T08:06:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/screenshot-2023-12-20-at-16.08.12.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1776\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"882\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayet-nedir\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayet-nedir\\\/\",\"name\":\"Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0 - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayet-nedir\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayet-nedir\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/screenshot-2023-12-20-at-16.08.12.png\",\"datePublished\":\"2023-12-20T15:09:05+00:00\",\"dateModified\":\"2024-05-28T08:06:08+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayet-nedir\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayet-nedir\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayet-nedir\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/screenshot-2023-12-20-at-16.08.12.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/screenshot-2023-12-20-at-16.08.12.png\",\"width\":1776,\"height\":882,\"caption\":\"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q. Foto: Reuters\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayet-nedir\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0 - MEYDAN.TV","robots":{"index":"noindex","follow":"follow"},"og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0 - MEYDAN.TV","og_description":"Komp\u00fcterl\u0259r, komp\u00fcter \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259li v\u0259 ya onlar\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n ... Davam\u0131","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_modified_time":"2024-05-28T08:06:08+00:00","og_image":[{"width":1776,"height":882,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/screenshot-2023-12-20-at-16.08.12.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/","name":"Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0 - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/screenshot-2023-12-20-at-16.08.12.png","datePublished":"2023-12-20T15:09:05+00:00","dateModified":"2024-05-28T08:06:08+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/screenshot-2023-12-20-at-16.08.12.png","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/screenshot-2023-12-20-at-16.08.12.png","width":1776,"height":882,"caption":"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q. Foto: Reuters"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kibercinay\u0259t n\u0259dir?\u00a0"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/library-entry\/293539","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/library-entry"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/library-entry"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/293540"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=293539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"library-category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/library-category?post=293539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}