{"id":281325,"date":"2023-12-20T19:09:53","date_gmt":"2023-12-20T15:09:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.meydan.tv\/?post_type=library-entry&#038;p=281325"},"modified":"2023-12-20T19:28:04","modified_gmt":"2023-12-20T15:28:04","slug":"kibercinayetkarliq","status":"publish","type":"library-entry","link":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/","title":{"rendered":"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Jurnalistin M\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil Cinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n\u00a0 Ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na dair B\u0259l\u0259d\u00e7isi<\/em><\/strong><br><br><strong><em>Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 hiss\u0259sini oxumaq \u00fc\u00e7\u00fcn <a href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayet-nedir\/\">link\u0259 t\u0131klay\u0131n.<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bu f\u0259sil kibercinay\u0259tkarl\u0131q v\u0259 qaranl\u0131q internetin <a href=\"https:\/\/gijn.org\/organized-crime-chapter-3-cybercrime\/\">ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na h\u0259sr edilib.<\/a> Onun m\u00fc\u0259llifi Keyt Fazzini Amerikan\u0131n CNBC kabel tele\u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini i\u015f\u0131qland\u0131ran texnologiya \u00fczr\u0259 m\u00fcxbirdir.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Kibercinay\u0259tkarl\u0131q r\u0259q\u0259msal al\u0259md\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n h\u0259r hans\u0131 cinay\u0259t f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 deyilir.&nbsp; Biz \u00e7ox zaman kibercinay\u0259tkarl\u0131q dey\u0259nd\u0259 \u201cxakerlik\u201d haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck, y\u0259ni r\u0259q\u0259msal sah\u0259y\u0259 icaz\u0259siz giri\u015f haqq\u0131nda. Lakin bel\u0259 cinay\u0259tl\u0259rin dig\u0259r n\u00f6vl\u0259ri d\u0259 m\u00f6vcuddur v\u0259 bunlar\u0131n s\u0131ras\u0131na fiziki sur\u0259td\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n cinay\u0259tl\u0259r d\u0259 daxildir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Kibercinay\u0259t kateqoriyas\u0131na u\u015faq pornoqrafiyas\u0131n\u0131n elektron yolla yay\u0131lmas\u0131, bank i\u015f\u00e7isinin m\u00fc\u015ft\u0259rinin bankomat m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib, onun hesab\u0131ndan pul \u00e7\u0131xarmas\u0131 v\u0259 proqramlar\u0131n m\u0259nb\u0259 kodunun o\u011furlanmas\u0131 kimi cinay\u0259tl\u0259r daxildir. \u00c7ox zaman konfidensiall\u0131q h\u00fcququnun pozulmas\u0131 kibercinay\u0259tl\u0259rin u\u011furla t\u00f6r\u0259dilm\u0259sin\u0259 imkan yarad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015firk\u0259t \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131 laz\u0131mi sur\u0259td\u0259 kodla\u015fd\u0131rmayanda, bu informasiya o\u011furlana bil\u0259r. Bu da \u015firk\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n istehlak\u00e7\u0131n\u0131n m\u0259xfilik h\u00fcququnun pozulmas\u0131, h\u0259min m\u0259lumat\u0131 o\u011furlayanlar t\u0259r\u0259find\u0259n is\u0259 kibercinay\u0259t dem\u0259kdir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik bar\u0259d\u0259 yazan jurnalistl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n d\u0259y\u0259rli resurslardan biri <\/em><em>PACER<\/em><em> adl\u0131 AB\u015e h\u00fcquqi informasiya bazas\u0131d\u0131r. &nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Kibercinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n vurdu\u011fu maliyy\u0259 ziyan\u0131 astronomik m\u0259bl\u0259\u011fl\u0259r\u0259 \u00e7ata bil\u0259r. Bundan ba\u015fqa, bu ziyan\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r olaca\u011f\u0131n\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n t\u0259xmin etm\u0259k v\u0259 ya hesablamaq da \u00e7ox \u00e7\u0259tindir.&nbsp; Milyard\u00e7\u0131 investor Uorren Baffet deyib ki, o, \u00f6z biznesl\u0259rin\u0259 kiber s\u0131\u011forta bazarlar\u0131n\u0131n xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259m\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr, \u00e7\u00fcnki itiril\u0259 bil\u0259n pulun m\u0259bl\u0259\u011fini ehtimal etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259lumat yoxdur.&nbsp; Tufan v\u0259 ya da\u015fq\u0131nlar kimi t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r, bank qar\u0259ti v\u0259 ya fiziki sabotaj kimi riski t\u0259xmin edil\u0259n cinay\u0259tl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, kibercinay\u0259tl\u0259rin vura bil\u0259c\u0259yi maliyy\u0259 riskini ehtimal etm\u0259k \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. McAfee, Cybersecurity Ventures, SANS institutu v\u0259 Federal T\u0259hqiqatlar B\u00fcrosu (FTB) kimi qurumlar\u0131n t\u0259xminl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, kibercinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n d\u00f6vl\u0259t v\u0259 biznesl\u0259r\u0259 vurdu\u011fu ziyan trilyon dollarlarla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik probleml\u0259ri tez bir zamanda v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6n plana \u00e7\u0131xsalar da, kibercinay\u0259tkarl\u0131q al\u0259minin strukturu, n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc olsa da, korporativ al\u0259minkin\u0259 \u00e7ox ox\u015fard\u0131r. Ki\u00e7ik kiriminal d\u0259st\u0259l\u0259r f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r, co\u011frafi yax\u0131nl\u0131q v\u0259 maraq dair\u0259l\u0259ri say\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259laq\u0259l\u0259r qurur, bir-birind\u0259n al\u0259tl\u0259ri o\u011furlay\u0131r, r\u0259qab\u0259t apar\u0131r v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edirl\u0259r. Bunu Silikon Vadid\u0259ki \u015firk\u0259tl\u0259rin \u015f\u0259rait\u0259 uy\u011funla\u015fmaq bacar\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ambisiyalar\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k olar. Daha iri cinay\u0259tkar qruplar m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f r\u0259hb\u0259rlikd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, Asiya, Avropa, Afrika v\u0259 Amerika qit\u0259sind\u0259 cinay\u0259t maraqlar\u0131n\u0131 uzla\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu zaman onlar insan resurslar\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n i\u015f\u0259d\u00fcz\u0259ltm\u0259 agentl\u0259ri v\u0259 h\u0259tta m\u00fc\u015ft\u0259ri xidm\u0259tinin s\u00fcrrealistik versiyalar\u0131ndan istifad\u0259 edirl\u0259r. Bu c\u00fcr m\u00fcst\u0259ri xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 z\u0259ng ed\u0259n cinay\u0259t qurbanlar\u0131na pullar\u0131n\u0131 g\u00f6nd\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bitkoyn (bitcoin) da\u011farc\u0131qlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na dair m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verilir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 qanunsuz f\u0259aliyy\u0259tin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sinin m\u0259nb\u0259yi v\u0259 ya ba\u015f verdiyi yer \u201cdarkveb\u201d (qaranl\u0131q interner) adl\u0131 terminl\u0259 tan\u0131n\u0131r. Bu internetin gizli bir qat\u0131d\u0131r v\u0259 ora ad\u0259t\u0259n yaln\u0131z Tor brauzeri il\u0259 daxil olmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.&nbsp; \u0130st\u0259nil\u0259n vaxt siz darkvebd\u0259 \u201cvakansiya\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259riz\u0259 ver\u0259 bil\u0259rsiniz. Bel\u0259 i\u015f yerl\u0259ri aras\u0131nda \u015fantaj yolu il\u0259 pul qoparan yerli bot operatoru, qanunsuz kibercinay\u0259t yolu il\u0259 \u0259ld\u0259 edilmi\u015f pullar\u0131 saxta taksi sifari\u015fl\u0259ril\u0259 yuyan \u201cUber\u201d s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc v\u0259 saxta debit kartlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 bankomatlardan pul \u00e7\u0131xaran kuryer kimi vakansiyalar olur.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259l\u0259r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Elmi i\u015f\u00e7il\u0259r: <\/strong>Universitetl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bir s\u0131ra m\u0259rk\u0259zl\u0259r onlayn h\u00fccumlar\u0131n monitorinqini v\u0259 izl\u0259nm\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7irir. Onlar spesifik hallara dair faydal\u0131 ipuclar\u0131 ver\u0259 bil\u0259r. AB\u015e-da yerl\u0259\u015f\u0259n Karnegi Mellon bel\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259n m\u0259\u015fhurudur. Bu m\u0259rk\u0259zd\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259&nbsp; AB\u015e-\u0131n&nbsp; komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 hallara \u00e7evik reaksiya komandas\u0131 (CERT) yerl\u0259\u015fir.&nbsp; CERT kritik t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 dair h\u0259y\u0259can siqnal\u0131 \u00e7ald\u0131rmaq m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 malikdir. Birl\u0259\u015fmi\u015f Krall\u0131qdak\u0131 Kembric Universitetind\u0259 d\u0259 kibercinay\u0259t m\u0259rk\u0259zi m\u00f6vcuddur. &nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015firk\u0259tl\u0259ri<\/strong>: \u201cMcAfee\u201d, \u201cCrowdstrike\u201d, \u201cCarbon Black\u201d, \u201cFireEye\u201d kimi \u015firk\u0259tl\u0259r v\u0259 \u201cAmazon\u201d, \u201cMicrosoft\u201d v\u0259 \u201cGoogle\u201d kimi iri bulud xidm\u0259tl\u0259ri \u015firk\u0259tl\u0259rind\u0259&nbsp; yeni h\u00fccumlar\u0131 izl\u0259y\u0259n \u00e7oxlu m\u00fct\u0259x\u0259ssis i\u015fl\u0259yir.&nbsp; Bu \u015firk\u0259tl\u0259rd\u0259n h\u0259r hans\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259 quraraq, asanl\u0131qla onlar\u0131n izl\u0259dikl\u0259ri h\u00fccum tipl\u0259rini m\u00fczakir\u0259 etm\u0259k olar. Lakin n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n ki, bunlar kommersiya \u015firk\u0259tl\u0259ridir v\u0259 bu m\u00f6vzularda kommersiya mara\u011f\u0131na malikdirl\u0259r.&nbsp; Bu, o dem\u0259k deyil ki, onlar ekspert deyill\u0259r, amma yadda saxlamaq laz\u0131md\u0131r ki, maraqlar\u0131n toqqu\u015fmas\u0131 onlar\u0131n obyektivliyin\u0259 t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r.&nbsp; Buna g\u00f6r\u0259, h\u00fccumlara m\u0259ruz qalm\u0131\u015f \u015firk\u0259tl\u0259rin kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u00fczr\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259ri il\u0259 dan\u0131\u015fmaq h\u0259mi\u015f\u0259 m\u00fch\u00fcm \u00f6n\u0259m k\u0259sb edir. Bu hadis\u0259nin kontekstini anlamaqda v\u0259 n\u0259yin ba\u015f verdiyi bar\u0259d\u0259 ayd\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr yaratmaqda siz\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259ri dan\u0131\u015fd\u0131rmaq \u00e7\u0259tin olsa da, sizin i\u015finizi m\u00fch\u00fcm bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131 il\u0259 t\u0259min ed\u0259 bil\u0259r.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>H\u00f6kum\u0259t r\u0259smil\u0259ri<\/strong>: T\u0259kc\u0259 AB\u015e-da \u0259n az\u0131 20 federal departament v\u0259 agentlik kibercinay\u0259tkarl\u0131qla m\u00fcbariz\u0259 aparan i\u015f\u00e7i hey\u0259tin\u0259 malikdir. Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Departamentind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u0130nfrastruktur T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Agentliyi (CISA) m\u0259tbuata \u0259n yax\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n v\u0259 ictimaiyy\u0259tl\u0259 f\u0259al sur\u0259td\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k v\u0259zif\u0259si da\u015f\u0131yan qurumdur.&nbsp; FTB-nin kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015f\u00f6b\u0259si yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z m\u0259qal\u0259l\u0259ri kiberh\u00fccumlar v\u0259 onlar\u0131n vurdu\u011fu ziyan bar\u0259d\u0259 d\u0259lilli v\u0259 q\u0259r\u0259zsiz informasiya il\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259 bil\u0259n d\u0259y\u0259rli v\u0259 t\u0259r\u0259fsiz statistik m\u0259lumatlar t\u0259rtib edir. AB\u015e M\u0259xfi Xidm\u0259ti v\u0259 AB\u015e X\u0259zin\u0259darl\u0131q Departamenti da diqq\u0259td\u0259 saxlamal\u0131 oldu\u011funuz dig\u0259r informasiya m\u0259nb\u0259l\u0259ridir. D\u00fcnyan\u0131n ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 buna b\u0259nz\u0259r r\u0259smi qurumlar da i\u015finiz \u00fc\u00e7\u00fcn yararl\u0131 ola bil\u0259r. B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n Milli Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik M\u0259rk\u0259zind\u0259 jurnalistl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n m\u0259tbuat komandas\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n polis xidm\u0259ti olan Avropolda Avropa Kibercinay\u0259tkarl\u0131q M\u0259rk\u0259zi vard\u0131r.&nbsp; Yaponiyan\u0131n Kibercinay\u0259t \u0130nsidentl\u0259rin\u0259 Haz\u0131rl\u0131q v\u0259 Strategiya \u00fczr\u0259 Milli M\u0259rk\u0259zi (NISC) bu yax\u0131nlarda kibercinay\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi b\u00fcro yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 elan edib.&nbsp; BMT-nin Narkotikl\u0259r v\u0259 Cinay\u0259tkarl\u0131q \u0130dar\u0259sinin bir hiss\u0259si kimi kibercinay\u0259tl\u0259r proqram\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Qurbanlar<\/strong>: Kibercinay\u0259tl\u0259rin qurbanlar\u0131 t\u0259kc\u0259 f\u0259rdl\u0259r deyil,&nbsp; m\u00fcxt\u0259lif t\u0259sisatlar, fraksiyalar, h\u00f6kum\u0259tl\u0259r, sosial media platformalar\u0131 v\u0259 sair\u0259 ola bil\u0259r. H\u0259r hans\u0131 kiberh\u00fccumla ba\u011fl\u0131 onlar\u0131n t\u0259cr\u00fcb\u0259sini m\u00fczakir\u0259 etm\u0259k jurnalist \u00fc\u00e7\u00fcn son d\u0259r\u0259c\u0259 vacibdir. Kiberh\u00fccumlar\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131rark\u0259n,&nbsp; m\u00fctl\u0259q bu cinay\u0259td\u0259n z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kmi\u015f t\u0259r\u0259fi dan\u0131\u015fd\u0131rmaq v\u0259 ya h\u0259min t\u0259r\u0259fin hans\u0131 s\u0259b\u0259bd\u0259n \u015f\u0259rh verm\u0259kd\u0259n imtina etm\u0259sini izah etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rm\u0259k t\u0259l\u0259b olunur.&nbsp; Yadda saxlamaq laz\u0131md\u0131r ki, \u00e7ox zaman kiberh\u00fccumun vurdu\u011fu ziyan v\u0259 onun miyqas\u0131&nbsp; bar\u0259d\u0259 ilkin t\u0259\u0259ss\u00fcrat s\u0259hv ola bil\u0259r. M\u0259nim t\u0259cr\u00fcb\u0259m onu g\u00f6st\u0259rir ki, ilk bax\u0131\u015fda hans\u0131sa h\u00fccum olduqca b\u00f6y\u00fck z\u0259r\u0259r vuran kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259, \u0259slind\u0259 is\u0259 korporasiyaya el\u0259 d\u0259 ciddi ziyan vurmam\u0131\u015f ola bil\u0259r. \u018fksin\u0259, ba\u015fqa hallarda el\u0259 d\u0259 ciddi g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n insident son d\u0259r\u0259c\u0259 b\u00f6y\u00fck ziyan vurmu\u015f ola bil\u0259r.&nbsp;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" width=\"768\" height=\"502\" data-src=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/organized-crime-ch3_ann-kiernan_illu-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-281333 lazyload\" src=\"data:image\/svg+xml;base64,PHN2ZyB3aWR0aD0iMSIgaGVpZ2h0PSIxIiB4bWxucz0iaHR0cDovL3d3dy53My5vcmcvMjAwMC9zdmciPjwvc3ZnPg==\" style=\"--smush-placeholder-width: 768px; --smush-placeholder-aspect-ratio: 768\/502;\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><em>\u015e\u0259kil: \u018fnn Kiernan t\u0259r\u0259find\u0259n G\u0130JN \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlan\u0131b<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259sl\u0259h\u0259t v\u0259 al\u0259tl\u0259r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kibercinay\u0259tkarl\u0131q \u00fczr\u0259 cinay\u0259t i\u015fl\u0259ri v\u0259 ya m\u00fclki iddialar\u0131n \u0259ks\u0259r hiss\u0259sin\u0259 AB\u015e m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rind\u0259 bax\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan,&nbsp; kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik bar\u0259d\u0259 yazan jurnalistl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n biri AB\u015e-\u0131n&nbsp; PACER (elektron m\u0259hk\u0259m\u0259 reyestrl\u0259rind\u0259n ictimai istifad\u0259) adl\u0131 h\u00fcquqi informasiya bazas\u0131d\u0131r (axtar\u0131\u015f v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259). M\u0259hk\u0259m\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rini, x\u00fcsusil\u0259 yerli v\u0259 xarici kibercinay\u0259tkarlar\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259 i\u015fl\u0259rin\u0259 dair arxiv yaz\u0131lar\u0131n\u0131 oxumaqla, siz kiberh\u00fccumlar bar\u0259d\u0259 dol\u011fun m\u0259lumat ala v\u0259 onlar\u0131n m\u00fchakim\u0259 edilm\u0259si i\u015find\u0259 m\u00f6vcud h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259rin limitl\u0259ri bar\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm informasiyaya sahib ola bil\u0259rsiniz. Jurnalistl\u0259r\u0259 Shodan axtar\u0131\u015f serveri il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olmaq m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.&nbsp; Bu serverd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n qeyri-m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u0130nternet\u0259 a\u00e7\u0131q olan qo\u015fulmu\u015f cihazlar\u0131 tapa bil\u0259rl\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00f6kum\u0259t agentlikl\u0259ri v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015firk\u0259tl\u0259ri internet canil\u0259rini if\u015fa etm\u0259kd\u0259 v\u0259 cinay\u0259tin x\u0131rdal\u0131qlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaqda d\u0259y\u0259rli t\u0259r\u0259fda\u015f ola bilir.&nbsp; Lakin jurnalistl\u0259r bu qurumlar\u0131n biznes \u0259laq\u0259l\u0259rini v\u0259 maraq toqqu\u015fmalar\u0131 sah\u0259l\u0259rini d\u0259 n\u0259zar\u0259t alt\u0131na g\u00f6t\u00fcrm\u0259li v\u0259 sad\u0259c\u0259 bir t\u0259r\u0259fin mara\u011f\u0131na xidm\u0259t ed\u0259n informasiya almad\u0131qlar\u0131na \u0259min olmal\u0131d\u0131rlar.&nbsp; Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015firk\u0259tl\u0259ri m\u00fcsb\u0259t ictimai r\u0259y \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259tbuat v\u0259 ba\u015fqa ictimai xidm\u0259t layih\u0259l\u0259ri il\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edirl\u0259r.&nbsp; Buna g\u00f6r\u0259 reportaj\u0131n\u0131zda \u015firk\u0259tin rolunu ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 bildirm\u0259k m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ara\u015fd\u0131rma n\u00fcmun\u0259l\u0259ri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.trustwave.com\/en-us\/resources\/blogs\/spiderlabs-blog\/post-soviet-bank-heists-a-hybrid-cybercrime-study\/\"><strong>Post-sovet bank\u0131n\u0131n qar\u0259ti<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Bu hadis\u0259 q\u0259zetd\u0259 deyil, \u201cTrustwave\u201d adl\u0131 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259dqiqat\u0131 \u015firk\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259rc edilib. 2017-ci ild\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f bu t\u0259dqiqat i\u015fi , kibercinay\u0259t prosesinin hiss\u0259-hiss\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdirilm\u0259sinin, oxuculara bu m\u00fcr\u0259kk\u0259b al\u0259mi daha yax\u015f\u0131 anlamaqda k\u00f6m\u0259k etm\u0259y\u0259 dair n\u00fcmun\u0259dir. (H\u0259min i\u015fin endirilmi\u015f n\u00fcsx\u0259l\u0259ri m\u00fcraci\u0259t \u0259sas\u0131nda yaln\u0131z \u201cTrustwave\u201dd\u0259n \u0259ld\u0259 edil\u0259 bil\u0259r). &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.cnbc.com\/2019\/02\/13\/equifax-mystery-where-is-the-data.html\"><strong>Equifax istifad\u0259\u00e7il\u0259rinin m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n o\u011furlanmas\u0131<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>CNBC \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m bu ara\u015fd\u0131rma AB\u015e-\u0131n \u0259n iri istehlak\u00e7\u0131 kredit b\u00fcrosundan k\u00fctl\u0259vi m\u0259lumat o\u011furlanmas\u0131 haqq\u0131nda idi.&nbsp; M\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259zif\u0259 tutan, lakin i\u015fd\u0259n x\u0259b\u0259ri olmu\u015f v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 vacib rol oynam\u0131\u015f t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u00fczr\u0259 analitiki raz\u0131 sald\u0131m ki, m\u0259n\u0259 \u201cEquifax\u201ddan o\u011furlanm\u0131\u015f n\u0259h\u0259ng miqyasda m\u0259lumat\u0131n axtar\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 onu m\u0259yus ed\u0259n m\u0259qamlardan s\u00f6z a\u00e7s\u0131n. O\u011furlu\u011fun \u00c7in t\u0259r\u0259find\u0259n edildiyi deyils\u0259 d\u0259, o\u011furlanm\u0131\u015f m\u0259lumatlar darkveb v\u0259 ya ba\u015fqa yerd\u0259 sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131xar\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131. Bu i\u015fin qeyri-adi t\u0259r\u0259fi idi, \u00e7\u00fcnki ad\u0259t\u0259n xakerl\u0259r sonradan m\u0259lumatlar\u0131 hans\u0131sa yolla sat\u0131rlar. M\u0259nim ara\u015fd\u0131rmama sonradan Amerika Konqresinin \u00fczvl\u0259ri \u201cEquifax\u201d v\u0259 ba\u015fqa buna b\u0259nz\u0259r o\u011furluq hallar\u0131na dair dinl\u0259m\u0259l\u0259r zaman\u0131 istinad etmi\u015fdirl\u0259r. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.wsj.com\/articles\/the-man-who-wrote-those-password-rules-has-a-new-tip-n3v-r-m1-d-1502124118\"><strong>NIST parol hadis\u0259si<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cUol Strit Cornal\u201dda d\u0259rc edilmi\u015f bu o\u00e7erk \u201ch\u0259rf, r\u0259q\u0259m v\u0259 simvol\u201d tipli parol t\u0259l\u0259bini yaratm\u0131\u015f m\u0259murun bundan t\u0259\u0259ss\u00fcf hissi ke\u00e7irm\u0259si haqq\u0131ndad\u0131r. Ham\u0131m\u0131z h\u0259min n\u00f6v parolla tan\u0131\u015f\u0131q v\u0259 ondan z\u0259hl\u0259miz gedir. Bu m\u0259qal\u0259nin vacibliyi ondan ibar\u0259tdir ki, bu o\u00e7erk istifad\u0259\u00e7inin kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik problemin\u0259 bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131, y\u0259ni bizim says\u0131z-hesabs\u0131z parol kombinasiyalar\u0131 qurma\u011fa m\u0259cbur olma\u011f\u0131m\u0131zdan naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z il\u0259, kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik bar\u0259d\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r az bilikl\u0259r\u0259 malik oldu\u011fumuzu s\u0259rgil\u0259yir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.newyorker.com\/magazine\/2021\/04\/26\/the-incredible-rise-of-north-koreas-hacking-army\"><strong>Simali Koreyan\u0131n xaker ordusunun <\/strong><\/a><strong>y\u00fcks\u0259li\u015fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNyu Yorker\u201d d\u0259rgisinin bu dol\u011fun ara\u015fd\u0131rmas\u0131 bir xaker h\u00fccumundan ba\u015flayaraq d\u00fcnyan\u0131n \u0259n iri kibercinay\u0259tl\u0259r qurumlar\u0131ndan birini t\u0259svir etdi: \u015eimali Koreya t\u0259r\u0259find\u0259n sponsorla\u015fd\u0131r\u0131lan xaker ordusu.&nbsp; Ad\u0131 \u00e7ox adi s\u0259sl\u0259ns\u0259 d\u0259, bu \u00f6lk\u0259nin Ba\u015f K\u0259\u015ffiyyat B\u00fcrosu (BKB) \u00e7oxba\u015fl\u0131 bir \u0259jdahaya b\u0259nz\u0259yir. Bu qurum virusla \u015fantaj etm\u0259d\u0259n tutmu\u015f, banklar\u0131n qar\u0259ti v\u0259 kriptovalyutan\u0131n o\u011furlanmas\u0131na kimi \u0259m\u0259liyyatlarla m\u0259\u015f\u011fuldur. Bu qurumun tarixd\u0259 \u0259n g\u00fccl\u00fc xaker h\u00fccumlar\u0131ndan biri say\u0131lan, 2014-c\u00fc il \u201cSony Pictures\u201d \u00fcz\u0259rin\u0259 xaker basq\u0131n\u0131n arxas\u0131nda durdu\u011fu bir \u00e7ox ekspertl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ehtimal edilir. BMT \u00f6z hesabatlar\u0131ndan birind\u0259 qurumun qanunsuz \u0259m\u0259liyyatlardan 2 milyard dollar g\u0259lir \u0259ld\u0259 etdiyini az\u0131r.&nbsp; Bu pulun \u00e7ox hiss\u0259si \u015eimali Koreya ordusunun silah proqram\u0131na y\u00f6n\u0259ldilir.&nbsp; \u201cNyu Yorker\u201din m\u0259qal\u0259si oxuculara BKB-nin xakerl\u0259ri nec\u0259 i\u015f\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 qlobal miqyasda kibercinay\u0259tl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irdiyini t\u0259svir edir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ara\u015fd\u0131rma strategiyalar\u0131&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Kibercinay\u0259tkarl\u0131q ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n t\u0259bi\u0259ti el\u0259dir ki, h\u00fccumdan d\u0259rhal sonra onun kim t\u0259r\u0259find\u0259n edildiyini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00e7ox zaman m\u00fcmk\u00fcn olmur.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fn\u0259n\u0259vi cinay\u0259tl\u0259r v\u0259 kibercinay\u0259tl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rql\u0259r \u00fc\u00e7 \u0259sas hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir: kibercinay\u0259tkarlar\u0131n adi cinay\u0259tkarlarla m\u00fcqayis\u0259si, kibercinay\u0259tl\u0259rin qurbanlar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si v\u0259 yaln\u0131z kibercinay\u0259t\u0259 xas olan c\u0259h\u0259tl\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Canil\u0259r&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fn\u0259n\u0259vi cinay\u0259ti<\/strong> t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259r, ist\u0259r yol h\u0259r\u0259k\u0259ti qaydalar\u0131n\u0131 pozanlar, ist\u0259r qatill\u0259r,&nbsp; ad\u0259t\u0259n cinay\u0259t t\u00f6r\u0259dil\u0259n m\u0259kan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fay\u0131rlar. Kibercinay\u0259tl\u0259rd\u0259 ittiham olunan \u015f\u0259xsl\u0259rin istintaq\u0131na g\u0259ldikd\u0259, m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 buna dair f\u0259rqli qanunlar m\u00f6vcuddur.&nbsp; Lakin jurnalistl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn etika qaydalar\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu t\u0259qdird\u0259 v\u0259 i\u015fin n\u0259 q\u0259d\u0259r vacib olub-olmamas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq cinay\u0259tkarlar\u0131n hadis\u0259 bar\u0259d\u0259 dedikl\u0259rini \u00f6yr\u0259nm\u0259k vacibdir. AB\u015e-da g\u00fcnahs\u0131zl\u0131q prezumpsiyas\u0131 prinsipi i\u015fl\u0259yir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, jurnalistin ittiham olunan t\u0259r\u0259fin m\u00f6vqeyini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 c\u0259hd bel\u0259 etm\u0259m\u0259si qanuna zidd h\u0259r\u0259k\u0259t say\u0131l\u0131r.&nbsp; H\u0259tta \u201cno comment\u201d v\u0259 ya \u201c\u00e7oxsayl\u0131&nbsp; c\u0259hdl\u0259rimiz\u0259 baxmayaraq c\u0259nab Smitl\u0259 dan\u0131\u015fmaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u201d v\u0259 ya \u201cc\u0259nab Millerin v\u0259kili \u015f\u0259rh verm\u0259kd\u0259n imtina etdi\u201d kimi \u0259lav\u0259l\u0259r kifay\u0259t edir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fg\u0259r quldurluq v\u0259 ya irqi z\u0259mind\u0259 cinay\u0259tl\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi \u015f\u00fcbh\u0259li \u015f\u0259xsin ad\u0131 qeyd olunmursa, o zaman jurnalistl\u0259r ad\u0259t\u0259n polisd\u0259n v\u0259 cinay\u0259tin ba\u015f verdiyi \u0259razinin sakinl\u0259rind\u0259n cinay\u0259tkar haqq\u0131nda m\u0259lumat toplay\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kibercinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131<\/strong> i\u015f\u0131qland\u0131rark\u0259n bunu etm\u0259k \u00e7ox zaman m\u00fcmk\u00fcn olmur. Bel\u0259 xahi\u015fl\u0259rin \u00e7oxuna r\u0259dd cavab\u0131 verilir. \u201cT\u0259qsirl\u0259ndiril\u0259n\u201d \u015f\u0259xs internetd\u0259 cinay\u0259tl\u0259 \u00f6y\u00fcn\u0259n bir kibercinay\u0259t qrupu, ya da bir \u015f\u0259xs ola bil\u0259r. Cinay\u0259ti t\u00f6r\u0259tmi\u015f cinay\u0259tkar qrup v\u0259 ya \u015f\u0259xsin arxas\u0131nda xarici h\u00f6kum\u0259t dura bil\u0259r. Cinay\u0259t t\u0259\u015fkilat daxilind\u0259ki h\u00f6kum\u0259tl\u0259rd\u0259n birinin casusu t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0259 ya Helsinkid\u0259ki zirz\u0259mid\u0259n bir yeniyetm\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni adl\u0131 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015firk\u0259tinin daxili n\u0259\u015fri olan \u201cRecorded Future\u201d bu yax\u0131nlarda \u0130taliya mafiyas\u0131n\u0131n 106 \u00fczv\u00fcn\u00fcn S\u0130M kartlar\u0131n saxtala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 korporativ elektron po\u00e7tlar\u0131n o\u011furlanmas\u0131 (BEC) da daxil olmaqla, bir s\u0131ra kibercinay\u0259tl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar h\u0259bs olundu\u011fu hadis\u0259 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verib. S\u0130M kartlar\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si ad\u0259t\u0259n qurban\u0131n telefon n\u00f6mr\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k, bank hesab\u0131na autentifikasiyan\u0131n ikinci faktorunu almaq v\u0259 qurban\u0131n pulunu bankdan \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn edilir. BEC f\u0131r\u0131lda\u011f\u0131 zaman\u0131 is\u0259 qurbanlar\u0131 pullar\u0131 elektron po\u00e7t vasit\u0259sil\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259y\u0259 raz\u0131 sal\u0131rlar.&nbsp; Bu cinay\u0259tl\u0259r \u00e7ox zaman bir-biril\u0259 \u0259laq\u0259d\u0259 apar\u0131l\u0131r. FTB-y\u0259 \u0259sas\u0259n, bu cinay\u0259tl\u0259r biznesl\u0259r\u0259 v\u0259 f\u0259rdl\u0259r\u0259 milyardlarla dollar m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 ziyan vurur.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Kibercinay\u0259tkarl\u0131q ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n t\u0259bi\u0259ti el\u0259dir ki, h\u00fccumdan d\u0259rhal sonra onun kim t\u0259r\u0259find\u0259n edildiyini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00e7ox zaman m\u00fcmk\u00fcn olmur. H\u00fccumun hans\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259n edildiyini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259y\u0259 h\u0259ft\u0259l\u0259r, aylar v\u0259 h\u0259tta ill\u0259r laz\u0131m g\u0259l\u0259 bil\u0259r. Bu, cinay\u0259ti i\u015f\u0131qland\u0131ran jurnalist \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra \u00e7\u0259tinlikl\u0259r yarad\u0131r. Cinay\u0259tkar\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi b\u0259lli olmayanda jurnalistl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar\u0131 yadda saxlamal\u0131d\u0131rlar:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>1.Kibercinay\u0259tl\u0259rin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u0259qiq elm deyil. Hans\u0131sa d\u00f6vl\u0259tin, xaker qrupunun v\u0259 ya f\u0259rdin i\u015ftirak\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259ntiql\u0259r v\u0259 ya ekspertl\u0259rin iddialar\u0131 \u00e7ox zaman s\u0259hv \u00e7\u0131x\u0131r, x\u00fcsusil\u0259 insidentd\u0259n d\u0259rhal sonra edil\u0259n iddialar. Onlara ehtiyatla yana\u015fmaq m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>2.Kibercinay\u0259tkarlar, x\u00fcsusil\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b tipli h\u00fccumlar\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259rk\u0259n, \u00f6z kimlikl\u0259rini gizl\u0259tm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 bir \u00e7ox laylardan istifad\u0259 edirl\u0259r. Xaker cinay\u0259tind\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259li bilin\u0259n t\u0259r\u0259f bar\u0259sind\u0259 ilkin informasiyaya m\u00fcmk\u00fcn izi itirm\u0259k c\u0259hdi kimi yana\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. Jurnalistl\u0259r bunu m\u00fctl\u0259q auditoriyaya izah etm\u0259li, ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r vaxt apara bil\u0259c\u0259yini ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmal\u0131d\u0131rlar.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar cinay\u0259ti t\u00f6r\u0259d\u0259n t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u0259nb\u0259 kimi istifad\u0259 etm\u0259yi \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Bununla bel\u0259, a\u015fkar etdim ki, kibercinay\u0259tkar\u0131 sizinl\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa, \u00f6z n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rini v\u0259 cinay\u0259tin t\u00f6r\u0259dilm\u0259sinin onlar\u0131n n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n nec\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc izah etm\u0259sin\u0259 nail olmaq, hadis\u0259nin \u00f6z t\u0259r\u0259find\u0259n nec\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259svir etm\u0259k ist\u0259y\u0259n cinay\u0259t qurban\u0131 tapmaqdan daha asand\u0131r.&nbsp; Bu da bizim s\u00f6hb\u0259t a\u00e7aca\u011f\u0131m\u0131z n\u00f6vb\u0259ti problemdir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qurbanlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kibercinay\u0259ti t\u00f6r\u0259d\u0259nin kimliyi d\u0259rhal m\u0259lum olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 jurnalistl\u0259r \u00e7ox zaman diqq\u0259tl\u0259rini cinay\u0259tin qurban\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fdirirl\u0259r. \u00c7ox zaman bel\u0259 qurbanlar m\u0259tbuatla dan\u0131\u015fmaq ist\u0259m\u0259y\u0259n korporasiya v\u0259 ya h\u00f6kum\u0259t agentliyi olur.&nbsp; Onlar v\u0259t\u0259nda\u015f v\u0259 ya istehlak\u00e7\u0131lar\u0131n \u00f6z\u0259l m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n m\u00fchafiz\u0259sind\u0259 h\u0259qiqi v\u0259 ya g\u00fcman edil\u0259n s\u0259hvl\u0259r\u0259 yol verdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 ictimai q\u0131na\u011fa m\u0259ruz qala bil\u0259c\u0259kl\u0259rind\u0259n ehtiyat ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla bel\u0259, jurnalistl\u0259r bu qurumlar\u0131n cinay\u0259t qurban\u0131 olduqlar\u0131n\u0131 unutmamal\u0131, onlarda cinay\u0259td\u0259n ziyan \u00e7\u0259kmi\u015f adamlar\u0131n i\u015fl\u0259dikl\u0259rini yadda saxlamal\u0131d\u0131rlar. H\u00fccuma m\u0259ruz qalm\u0131\u015f \u015firk\u0259tin texnologiya v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri h\u00fccumun n\u0259tic\u0259l\u0259rini aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn aylar uzunu i\u015fl\u0259yirl\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 \u00e7\u0259tin neytralla\u015fd\u0131r\u0131la bil\u0259n ziyanl\u0131 virus v\u0259 ya girov t\u0259l\u0259b ed\u0259n ziyanl\u0131 proqramlarla m\u00fcbariz\u0259 \u00e7ox vaxt apar\u0131r. H\u00fccum qurban\u0131 olmu\u015f \u015firk\u0259tl\u0259rin texnologiya sah\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259sul olan \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131nda post-travmatik stress sindromu (PTSS) m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Dig\u0259rl\u0259ri b\u0259z\u0259n bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn ofisd\u0259 gec\u0259l\u0259yir, onlar\u0131 \u015f\u0259xs\u0259n h\u00fccumun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259m\u0259kd\u0259 g\u00fcnahland\u0131ran m\u00fc\u015ft\u0259ri v\u0259 h\u0259mkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259z\u0259bli t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rlar.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zi \u015firk\u0259tl\u0259r h\u0259qiq\u0259t\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 bivec yana\u015f\u0131rlar. Dig\u0259rl\u0259ri bu i\u015f\u0259 maliyy\u0259 ayr\u0131lmas\u0131nda v\u0259 ya \u0259sas t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 texnoloji m\u00fchafiz\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rin\u0259 i\u015f\u00e7i g\u00f6t\u00fcrm\u0259kd\u0259 s\u0259hv\u0259 yol verirl\u0259r. O da var ki, b\u0259zi h\u00f6kum\u0259t orqanlar\u0131 v\u0259 g\u0259lirsiz i\u015fl\u0259y\u0259n t\u0259\u015fkilatlar idar\u0259\u00e7iliy\u0259 yana\u015fmada l\u0259ng t\u0259rp\u0259nirl\u0259r v\u0259 k\u00f6hn\u0259lmi\u015f texnologiyalara arxalan\u0131rlar.&nbsp; Ba\u015fqalar\u0131 zamanla ayaqla\u015faraq i\u015f\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli yana\u015fsalar da, sad\u0259c\u0259 bir s\u0259hv\u0259 yol verm\u0259kl\u0259 kiber h\u00fccumu t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259r\u0259 imkan yarad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma jurnalistl\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00e7ox zaman qurbanla cani aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqi dumanl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir edirl\u0259r. \u018fn\u0259n\u0259vi cinay\u0259tl\u0259rin i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131nda bu qeyri-m\u0259qbul say\u0131l\u0131r. Qurban\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k, onun niy\u0259 h\u0259d\u0259f\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaq, biz\u0259 cinay\u0259ti d\u0259rk etm\u0259kd\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r. Qurban\u0131n m\u00fchafiz\u0259 i\u015find\u0259ki n\u00f6qsanlar\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesin bir hiss\u0259sidir, lakin bu, cinay\u0259tin dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n t\u00f6r\u0259dildiyini unutma\u011fa \u0259sas ver\u0259 bilm\u0259z. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259b\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n jurnalistl\u0259rd\u0259 h\u0259min x\u0259b\u0259rin t\u0259rkib hiss\u0259si olan b\u00fct\u00fcn yerli v\u0259 beyn\u0259xalq oyun\u00e7ular bar\u0259d\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr olmal\u0131d\u0131r.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, kibercinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131rmaq n\u00fcansl\u0131 bax\u0131\u015f t\u0259l\u0259b edir. Cinay\u0259tkar v\u0259 ya cinay\u0259tkarlar\u0131n kimliyi d\u0259rhal ayd\u0131n olmasa da, cinay\u0259t elementinin i\u015ftirak\u0131 m\u0259lumdur.&nbsp; H\u00fccumda i\u015ftirak ed\u0259n \u015f\u0259xs, qurum v\u0259 ya d\u00f6vl\u0259t bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat\u0131n toplanmas\u0131 kibercinay\u0259td\u0259n yazan jurnalistin davamedici m\u0259suliyy\u0259ti olmal\u0131d\u0131r. Bu h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 v\u0259 dig\u0259r m\u00fcst\u0259ntiql\u0259rin m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 ox\u015far bir hald\u0131r. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu zaman etibarl\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 \u00fcmd\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. H\u00fccumun nec\u0259 ba\u015f verdiyini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 jurnalistl\u0259r faktlar\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni etm\u0259li, hadis\u0259y\u0259 yax\u0131n olan v\u0259 h\u00fccumun t\u0259siri v\u0259 ona cavab\u0131n t\u0259sirini izah ed\u0259 bil\u0259n, hadis\u0259nin ba\u015f verdiyi kontekst haqq\u0131nda m\u0259lumata malik \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n informasiya toplamal\u0131d\u0131rlar. Bel\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259ri dan\u0131\u015fma\u011fa raz\u0131 salmaq \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. \u015eirk\u0259t i\u015f\u00e7isini \u0259m\u0259k m\u00fcqavil\u0259sinin \u015f\u0259rtl\u0259rini potensial olaraq pozaraq kontekst bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa raz\u0131 salmaq asan deyil. M\u0259xfi m\u0259lumatlar\u0131 bil\u0259n v\u0259 jurnalistl\u0259rl\u0259 kontaktdan yay\u0131nan veteran t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik i\u015f\u00e7isini&nbsp; inand\u0131rmaq bundan daha da \u00e7\u0259tindir.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin jurnalistl\u0259r h\u00fccuma ham\u0131dan yax\u0131n olan f\u0259rdl\u0259rin \u00e7evr\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259li v\u0259 onlara m\u00fcraci\u0259t etm\u0259lidirl\u0259r. \u018fg\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa haz\u0131r ekspertl\u0259r k\u0259nar adamlard\u0131rsa, insident haqq\u0131nda bilavasit\u0259 bilikl\u0259r\u0259 malik deyildirl\u0259rs\u0259,&nbsp; bu zaman jurnalistl\u0259r kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259 praktik s\u0259viyy\u0259d\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan ekspertl\u0259r\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259lidirl\u0259r, n\u0259inki son zamanlarda, bel\u0259 dey\u0259k, s\u0259ng\u0259rl\u0259rd\u0259 olmam\u0131\u015f n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 v\u0259 ya aliml\u0259r\u0259.&nbsp; Praktikl\u0259r dey\u0259nd\u0259 son 12 ayda birba\u015fa kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik rollar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cQlobal s\u0259hmdarlar aras\u0131ndak\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qurmaq kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r\u201d.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u0259nar al\u0259m&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u0259n\u0259n\u0259vi kriminal jurnalistikadan&nbsp; f\u0259rql\u0259ndir\u0259n daha bir c\u0259h\u0259t d\u0259 h\u0259r hans\u0131 cinay\u0259tin qavray\u0131\u015f\u0131nda k\u0259nar al\u0259min nisbi vacibliyidir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259b\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n jurnalistl\u0259rd\u0259 h\u0259min x\u0259b\u0259rin t\u0259rkib hiss\u0259si olan b\u00fct\u00fcn yerli v\u0259 beyn\u0259xalq oyun\u00e7ular bar\u0259d\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr olmal\u0131d\u0131r. Bunu etm\u0259kl\u0259 onlar oxucuya m\u00f6vzunun predmeti bar\u0259d\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli izahat ver\u0259 bilirl\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Buna dair yax\u015f\u0131 bir misal: Texas \u015ftat\u0131n\u0131n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n birind\u0259 \u015fantaj-bot h\u00fccumu haqq\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f ekspert-analitik&nbsp; m\u0259qal\u0259d\u0259 hadis\u0259y\u0259 c\u0259lb edilmi\u015f i\u015ftirak\u00e7\u0131lar aras\u0131nda Texas\u0131n A&amp;M Universiteti (k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259r daxil olmaqla), yerli FTB idar\u0259l\u0259ri, M\u0259xfi Xidm\u0259t (bel\u0259 ki, bu zaman f\u0131r\u0131ldaq yolu il\u0259 bank k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 olunmu\u015fdu),&nbsp; AB\u015e Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Departamenti v\u0259 Va\u015finqton DC-d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bir kiber h\u00fccuma reaksiya \u015firk\u0259tinin adlar\u0131 \u00e7\u0259kilirdi.&nbsp; H\u00fccuma m\u0259ruz qalm\u0131\u015f \u015firk\u0259t neft v\u0259 qaz s\u0259nayesind\u0259 i\u015f apard\u0131\u011f\u0131ndan v\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131na m\u0259xsus oldu\u011fundan, Yax\u0131n \u015e\u0259rq krall\u0131\u011f\u0131 da \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcst\u0259ntiq qrupunu istintaqda i\u015ftirak \u00fc\u00e7\u00fcn AB\u015e-a g\u00f6nd\u0259rdi.&nbsp; S\u0259udiyy\u0259li komanda Fransada yerl\u0259\u015f\u0259n prosesl\u0259rin idar\u0259 olunmas\u0131 softverind\u0259 n\u00f6qsan a\u015fkar etdi. Bundan sonra Avropa \u0130ttifaq\u0131 v\u0259 Fransan\u0131n Milli Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Agentliyi birg\u0259 t\u0259hqiqata ba\u015flad\u0131lar. N\u0259tic\u0259d\u0259, Amerikan\u0131n \u015fimal-q\u0259rbind\u0259 ba\u015f vermis lokal bir xaker h\u00fccumu AB\u015e v\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 frans\u0131z softverind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 v\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259rd\u0259 milli v\u0259 korporativ t\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b oldu. Bu, h\u0259m d\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n daha m\u00f6hk\u0259m m\u00fchafiz\u0259 m\u00fchiti yaratmaq c\u0259hdl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0131naq oldu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nim son m\u0259sl\u0259h\u0259tim budur ki, qlobal s\u0259hmdarlar aras\u0131nda m\u0259nb\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259sinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. M\u0259n indiy\u0259 kimi t\u0259\u0259ss\u00fcf edir\u0259m ki, 2016-c\u0131 ild\u0259 AB\u015e prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 Hillari Klintona qar\u015f\u0131 kiberh\u00fccumla, bir il sonra haz\u0131rk\u0131 Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun se\u00e7ki kampaniyas\u0131 zaman\u0131 ona qar\u015f\u0131 edil\u0259n xaker h\u00fccumu aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rql\u0259ri yax\u015f\u0131 ara\u015fd\u0131rmam\u0131\u015fam. Biz AB\u015e se\u00e7kil\u0259rin\u0259 Rusiyan\u0131n m\u00fcdaxil\u0259si bar\u0259d\u0259 \u0259trafl\u0131 bilikl\u0259r\u0259 malik olsaq da,&nbsp; Fransadak\u0131 prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 qalib g\u0259lmi\u015f Makronun kampaniyas\u0131na Rusiyan\u0131n ciddi ziyan vura bilm\u0259m\u0259sin\u0259 n\u0259yin s\u0259b\u0259b oldu\u011funu d\u0259qiq \u00f6yr\u0259n\u0259 bilm\u0259mi\u015fik. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi Makronun kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik xidm\u0259tinin Rusiyan\u0131n dezinformasiya c\u0259hdl\u0259rin\u0259 haz\u0131r olmas\u0131 v\u0259 maraql\u0131 v\u0259 innovativ texnikalardan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alan add\u0131mlar atmas\u0131d\u0131r. Buraya xakerl\u0259rin \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259ri \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u0259lum olan elektron po\u00e7t m\u0259ktublar\u0131nda Makronun kampaniyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n bil\u0259r\u0259kd\u0259n yalan m\u0259lumatlar\u0131n yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si daxil idi. Bunu etm\u0259kl\u0259 Makronun kampaniyas\u0131 asanl\u0131qla ruslar\u0131n c\u0259hdl\u0259rini he\u00e7\u0259 endirirdil\u0259r. \u018fg\u0259r m\u0259n Fransa h\u00f6k\u00fcm\u0259ti v\u0259 Makronun kampaniyas\u0131nda yax\u015f\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 malik olsayd\u0131m,&nbsp; AB\u015e-\u0131n se\u00e7ki t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 ba\u015f vermi\u015f s\u0259hvl\u0259r v\u0259 onlara bir daha yol verilm\u0259m\u0259sin\u0259 dair daha \u0259trafl\u0131 v\u0259 dol\u011fun material haz\u0131rlaya bil\u0259rdim. Ola bilsin, bu m\u0259qal\u0259ni oxuyan sizd\u0259n biri bunu m\u0259nim \u0259v\u0259zim\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259k.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Bu resurs <a href=\"https:\/\/gijn.org\/organized-crime-chapter-3-cybercrime\/\">GIJN (Qlobal Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 Jurnalistika \u015e\u0259b\u0259k\u0259si)<\/a> t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlan\u0131b v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilib.<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jurnalistin M\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil Cinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n\u00a0 Ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na dair B\u0259l\u0259d\u00e7isi Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 hiss\u0259sini oxumaq &#8230; <\/p>\n<p class=\"read-more-container\"><a title=\"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q\" class=\"read-more button\" href=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/#more-281325\" aria-label=\"Read more about Kibercinay\u0259tkarl\u0131q\">Davam\u0131<\/a><\/p>\n","protected":false},"featured_media":281330,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":""},"library-category":[120,115],"class_list":["post-281325","library-entry","type-library-entry","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","library-category-arasdirmaci-jurnalistler-ucun-elave-resurslar","library-category-highlighted","infinite-scroll-item","no-featured-image-padding"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Kibercinay\u0259tkarl\u0131q - MEYDAN.TV<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q - MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Jurnalistin M\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil Cinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n\u00a0 Ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na dair B\u0259l\u0259d\u00e7isi Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 hiss\u0259sini oxumaq ... Davam\u0131\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MEYDAN.TV\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-12-20T15:28:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/organized-crime-ch3_ann-kiernan_illu-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"866\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayetkarliq\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayetkarliq\\\/\",\"name\":\"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q - MEYDAN.TV\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayetkarliq\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayetkarliq\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/organized-crime-ch3_ann-kiernan_illu-1.jpg\",\"datePublished\":\"2023-12-20T15:09:53+00:00\",\"dateModified\":\"2023-12-20T15:28:04+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayetkarliq\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayetkarliq\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayetkarliq\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/organized-crime-ch3_ann-kiernan_illu-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/organized-crime-ch3_ann-kiernan_illu-1.jpg\",\"width\":1500,\"height\":866,\"caption\":\"\u015e\u0259kil: \u018fnn Kiernan t\u0259r\u0259find\u0259n G\u0130JN \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlan\u0131b\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/library-entry\\\/kibercinayetkarliq\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Ana s\u0259hif\u0259\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"name\":\"MEYDAN.TV\",\"description\":\"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#organization\",\"name\":\"Meydan TV\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/07\\\/meydan-logo.svg\",\"width\":195,\"height\":46,\"caption\":\"Meydan TV\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.meydan.tv\\\/az\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q - MEYDAN.TV","robots":{"index":"noindex","follow":"follow"},"og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q - MEYDAN.TV","og_description":"Jurnalistin M\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil Cinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n\u00a0 Ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na dair B\u0259l\u0259d\u00e7isi Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 hiss\u0259sini oxumaq ... Davam\u0131","og_url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/","og_site_name":"MEYDAN.TV","article_modified_time":"2023-12-20T15:28:04+00:00","og_image":[{"width":1500,"height":866,"url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/organized-crime-ch3_ann-kiernan_illu-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/","name":"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q - MEYDAN.TV","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/organized-crime-ch3_ann-kiernan_illu-1.jpg","datePublished":"2023-12-20T15:09:53+00:00","dateModified":"2023-12-20T15:28:04+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/organized-crime-ch3_ann-kiernan_illu-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/organized-crime-ch3_ann-kiernan_illu-1.jpg","width":1500,"height":866,"caption":"\u015e\u0259kil: \u018fnn Kiernan t\u0259r\u0259find\u0259n G\u0130JN \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlan\u0131b"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/library-entry\/kibercinayetkarliq\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana s\u0259hif\u0259","item":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kibercinay\u0259tkarl\u0131q"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#website","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","name":"MEYDAN.TV","description":"Meydan TV Az\u0259rbaycan\u0131n media m\u0259kan\u0131ndak\u0131 alternativ s\u0259sidir","publisher":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#organization","name":"Meydan TV","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","contentUrl":"https:\/\/www.meydan.tv\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/meydan-logo.svg","width":195,"height":46,"caption":"Meydan TV"},"image":{"@id":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/library-entry\/281325","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/library-entry"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/library-entry"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/281330"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=281325"}],"wp:term":[{"taxonomy":"library-category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.meydan.tv\/az\/wp-json\/wp\/v2\/library-category?post=281325"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}